Οι σχέσεις του Κισά Μπατζάκ με τον ελασίτη καπετάνιο Κικίτσα

 Όπως είναι γνωστό ο Κισά Μπατζάκ, ή αλλιώς Κυριάκος Παπαδόπουλος, ήταν οπλαρχηγός του χωριού Κούκος στην Πιερία και αργότερα επικεφαλής του Εθνικού Ελληνικού Στρατού.
 Στην κεντρική Μακεδονία όπου ανήκει και η Πιερία, δρούσε κατά την Κατοχή η 10η μεραρχία του ΕΛΑΣ της οποίας καπετάνιος ήταν ο Σαράντης Πρωτόπαπας, γνωστότερος ως Κικίτσας.
 Με δύο λόγια, Κισά Μπατζάκ και Κικίτσας ήταν κεντρικά πρόσωπα στις δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις του κατοχικού εμφυλίου της Μακεδονίας.

 Ο συγγραφέας Γεώργιος Ξανθόπουλος στο εξαιρετικό βιβλίο του "Κισά Μπατζάκ ο Τραντέλλενας της Μακεδονίας, Βελουχιώτης ο Σταρ της Ρούμελης" αναφέρει κάποια πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για τις μεταξύ τους σχέσεις, βασιζόμενος σε μαρτυρίες.

 Όπως είχαμε δει εδώ, μετά την πρώτη αποτυχημένη επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του Κούκου, οι ελασίτες πήραν μαζί τους πολλούς άμαχους ομήρους. Μεταξύ αυτών ήταν η γυναίκα του (που τελικώς εκτελέστηκε) και οι δύο κόρες του Κισά Μπατζάκ.
 Ένας εκ των ομήρων, ο Χαρίκος Φωτιάδης λέει (σελ.68):
 "Ήρθε και μας μίλησε ο Κικίτσας. Μας φάγατε 40 από τα καλύτερά μας παλικάρια. Θα σκοτώσουμε και εμείς 40 από εσάς. Οι μικροί να μην φοβούνται, αυτούς δεν θα τους πειράξουμε. Ήθελε να καθησυχάσει τα δύο κορίτσια του Κισά Μπατζάκ. Υπήρχε λόγος."

  Ποιος λόγος υπήρχε;

Την απάντηση την δίνει η κόρη του Κισά Μπατζάκ, Ευδοκία Παπαδοπούλου (σελ.68-69):
 "Ο πατέρας μου είχε στενές φιλικές σχέσεις με τον Σαράντη Πρωτόπαπα, τον γνωστό καπετάν Κικίτσα, πριν από τον πόλεμο. Το 1941 με την πείνα ο πατέρας μου τον κάλεσε στο χωριό μας, τον φιλοξένησε ένα βράδυ και την επομένη φόρτωσε το άλογό μας με δύο τσουβάλια σιτάρι και με την συνοδεία του αδελφού μου ο Κικίτσας γύρισε στην Κατερίνη."

 Ο επονίτης και αργότερα εξόριστος στην Μακρόνησο, Παπουτσίδης είπε (σελ.71):
 "Ήμουνα στο μνημόσυνο του γιου του Κισά Μπατζάκ....
Δύο πράγματα μου έκαναν εντύπωση. Η αξιοπρέπεια του Κισά Μπατζάκ με την οποία αντιμετώπιζε τον χαμό του γιου του... Επίσης μου έκανε εντύπωση η παρουσία της γυναίκας και των μικρών παιδιών του Κικίτσα, μόνο που δεν ξέρω γιατί ήταν στο χωριό"

 Ο γιος του Κικίτσα, Κώστας Πρωτόπαπας λέει (σελ.71):
 "Ήμασταν στην Θεσσαλονίκη εγώ, ο αδελφός μου και η μάνα μου. Κάποιος μας πρόδωσε και μας έπιασαν. Πολύ γρήγορα όμως μας μετέφεραν στον Κούκο. Το ποιος ενδιαφέρθηκε, δεν ξέρω."

 Στο ποιος ενδιαφέρθηκε για την οικογένεια του Κικίτσα απαντάει η κόρη του Κισά Μπατζάκ, Ευδοκία Παπαδοπούλου (σελ.69):
 "Στο χωριό μας ήταν η γυναίκα και τα δύο μικρά παιδιά του Κικίτσα. Τα έφερε ο πατέρας μου απ΄την Θεσσαλονίκη για προστασία. Αυτό ο Κικίτσας το ήξερε και δεν θα μπορούσε ποτέ να σκοτώσει την μάνα μου. Ο πατέρας μου ποτέ δεν πίστεψε ότι την μάνα μας την σκότωσε ο Κικίτσας. Γι'αυτό και έδωσε την εντολή να οδηγηθεί με συνοδεία και με πλήρη ασφάλεια η γυναίκα του και τα παιδιά του εκεί που ήταν ο πατέρας τους"

 Η μεταφορά της οικογένειας του Κικίτσα εκτός του Κούκου έγινε με εντολή του Κισά Μπατζάκ (που έλειπε στην Θεσσαλονίκη) λίγο πριν την τρίτη και τελευταία επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του χωριού στις 18/10/1944.

 Και ο Κικίτσας όμως δεν φάνηκε αγνώμων απέναντι στον πόντιο οπλαρχηγό. Μπορεί να μην κατάφερε να σώσει την γυναίκα του Κισά Μπατζακ απ΄την εκτέλεση το ΄43, αλλά σύμφωνα με την Ευδοκία Παπαδοπούλου (σελ.108-9):
 "Όταν ο ΕΛΑΣ κυρίεψε και έκαψε το χωριό μας τον Οκτώβριο του 1944 οδήγησε πολύ κόσμο από το χωριό μας σε γειτονικά χωριά, εμένα στο χωριό Ρυάκια και την αδελφή μου στην Τόχοβα. Ο Κικίτσας είχε δώσει νωρίτερα εντολή στον συγχωριανό μας εαμίτη Ηρακλή Ιωαννίδη να μας βρει και να μας έχει μαζί στην Τόχοβα. Όταν διεπίστωσε ότι εγώ δεν ήμουν εκεί, έβαλε τις φωνές στον Ιωαννίδη και είπε: 'Που είναι τα κορίτσια; Εσύ μου παρουσίασες μόνο την μία. Αν δεν τα δω δεν θα ησυχάσω. Και είσαι υπεύθυνος.'
 Στην συνέχεια ο Ιωαννίδης ο ίδιος ήρθε στα Ρυάκι και με μετέφερε στην Τόχοβα. Εκεί ο Κικίτσας μας παρέδωσε σε γυναίκα την Μωυσιάδου. Την Μωυσιάδου υπέδειξε και μεσολάβησε ένας άλλος τοχοβίτης, ο Ευστάθιος Ραβδίδης τον οποίο ο πατέρας μου κράτησε σαν κρατούμενο στο χωριό για να τον προστατέψει και από ακραίους δεξιούς, γιατί ήταν αριστερός, αλλά και από αριστερούς συγγενείς του για οικογενειακούς λόγους. Ο άνθρωπος δεν ξέχασε το καλό του πατέρα μου και φρόντισε αμέσως για την ασφάλειά μας"


 Ο Κικίτσας στο βιβλίο του "Η Χη μεραρχία του ΕΛΑΣ" αναφέρεται μόνο στην προστασία  των παιδιών του Κισά Μπατζάκ απ΄τον ίδιο και δεν κάνει καμμία νύξη στην προστασία της δικής του οικογένειας απ΄τον Κισά Μπατζάκ. Πιθανότατα γι'αυτήν την παράλειψη (αλλά και για πολλές άλλες παραλείψεις, αντιφάσεις, υπερβολές και κραυγαλέα ψέματα στο συγκεκριμένο βιβλίο) δεν ευθυνόταν ο ίδιος αλλά άνωθεν κομματικές παρεμβάσεις.
  Δεν είναι η πρώτη φορά άλλωστε που συνέβη κάτι τέτοιο με βιβλία αριστερών. Κάτι παρόμοιο συνέβη και με το  βιβλίο " Ο ΕΛΑΣ" του αρχιστράτηγου των ελασιτών Στέφανου Σαράφη... 

Μαρτυρίες για τον Κισά Μπατζάκ

 Ο συγγραφέας Γιώργος Ξανθόπουλος στο έργο του "Κισά Μπατζάκ ο Τραντέλλενας της Μακεδονίας, Βελουχιώτης ο Σταρ της Ρούμελης", παραθέτει κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες, και άγνωστες μέχρι σήμερα, μαρτυρίες για τον οπλαρχηγό του Κούκου και αρχηγό του Εθνικού Ελληνικού Στρατού Κισά Μπατζάκ.

 Ο Δημήτρης Ποιμενίδης, του οποίου ο αδελφός Γιώργος ήταν στην ΕΠΟΝ και σκοτώθηκε στην πρώτη επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του Κούκου (σελ.62) τον Νοέμβριο του 1943 (βλ.εδώ) λέει:
  "Για τον Κισά Μπατζάκ δεν πρόκειται να βρεις άνθρωπο να πει κακή κουβέντα. Έσωσε ένα σωρό ανθρώπους. Δεν έκανε ούτε ένα έγκλημα στην ζωή του. Ήταν μεγάλος ανθρωπιστής."
 (σελ.143)

 Ο ελασίτης Λάζαρος Μπουροτζόγλου λέει σε συνέντευξη του με τον συγγραφέα (σελ.143):
 "- Η γνώμη σου για τον Κισά Μπατζάκ;
  - Ο Κισά Μπατζάκ έσωσε ανθρώπους.
  - Πόσους; Πολλούς;
  - Τι πολλούς, πάρα πολλούς.
  - Σκότωσε ποτέ αιχμάλωτο;
  - Αυτός; Ποτέ! Αυτό που έγινε κάποτε στον Κούκο, που σκοτώσανε δύο ανθρώπους, ο Κισά Μπατζάκ έλειπε στην Θεσσαλονίκη. Αν ήταν στον Κούκο, δεν θα τους άφηνε να τους σκοτώσουν."

 Παρακάτω συνεχίζει ο ίδιος:
 " Θα σου πω και κάτι ακόμα, επειδή ήμουνα στην μάχη του Κιλκίς. Αν ο Κισά Μπατζάκ πιανόταν αιχμάλωτος (σ.σ: ο Κισά Μπατζάκ αυτοκτόνησε όταν πλέον η μάχη είχε κριθεί), κανείς δεν θα τον πείραζε. Ξέραμε πόσους δικούς μας έσωσε και τον εκτιμούσαμε. Αυτό μου το είπε ο άνθρωπος που τον βρήκε νεκρό και μάλιστα πήρε το πιστόλι του για ενθύμιο."


 Ο Παπουτσίδης, επονίτης που αργότερα πήγε εξορία στην Μακρόνησο, σε συνάντησή του με τον συγγραφέα είπε (σελ.144):
 "- Κύριε Παπουτσίδη, σαν παλιός επονίτης και αργότερα μακρονησιώτης, πες μου τίμια. Είδες ή άκουσες ποτέ αν ο Κισά Μπατζάκ σκότωσε έστω και έναν αιχμάλωτο ή έκαψε κανένα χωριό ή έστω και ένα σπίτι;
 - Όχι, ποτέ!!"

 Ο πρώην δήμαρχος Κατερίνης Μενέλαος Τερζόπουλος, συγγενής βουλευτή του ΠΑΣΟΚ είπε (σελ.141):
 "Ο Κισά Μπατζάκ έσωσε τον πατέρα μου από το εκτελεστικό απόσπασμα του Λόχερ. Ήταν με άλλους 101 Κατερινιώτες κρατούμενος στου Παύλου Μελά (σ.σ: το στρατόπεδο "Παύλος Μελάς" ήταν χώρος κράτησης στην Θεσσαλονίκη). Όταν μάθαμε τον μεγάλο κίνδυνο τρέξαμε στον Αλβανό Ριζά που ήταν γείτονας μας και συγχρόνως συγχωριανός του Κισά Μπατζάκ. Ο Ριζά ενημέρωσε τον Κισά Μπατζάκ κι αυτός αμέσως πήγε στον Λόχερ. Γυρνώντας μας είπε ότι ο Λόχερ ζητάει 250 λίρες. Καταφέραμε να τις μαζέψουμε και πήγαμε να του τις δώσουμε.
Τότε ο Κισά Μπατζάκ μας είπε: "Εγώ στα χέρια μου δεν τις πιάνω, να έρθει κάποιος μαζί μου να τις κρατάει αυτός και να τις δώσει ο ίδιος."
 Αν και ήμουν μικρός, πήρα τις λίρες και πήγα μαζί του και τις έδωσα στον Λόχερ. Ο πατέρας μου σώθηκε και ο Κισά Μπατζάκ, όταν τον ρώτησα σ'αυτόν τι οφείλουμε, απλώς με κοίταξε με ένα βλέμμα σαν να μου έλεγε ότι τον προσβάλλω."


 Αυτές οι πολύ κατατοπιστικές μαρτυρίες από ειλικρινείς ανθρώπους της αντίπερα όχθης δείχνουν ότι το κομμουνιστικό υβρεολόγιο κατά του Κισά Μπατζάκ δεν στέκει. 

Η πρώτη επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του Κούκου, η ομηρία 158 κατοίκων του χωριού και η εκτέλεση της γυναίκας του Κισά Μπατζάκ

Ένα από τα πιο σκληροπυρηνικά αντικομμουνιστικά προπύργια της Μακεδονία ήταν το προσφυγικό χωριό Κούκος στην Πιερία. Οι κάτοικοί του, Πόντιοι απ΄την Σαμψούντα, αρχικά συνεργάστηκαν με την αντιστασιακή οργάνωση ΠΑΟ η οποία όμως απεδείχθη αδύναμη τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτικά. Τον Σεπτέμβριο του 1943, τα τμήματά της ΠΑΟ στην Πιερία διαλύθηκαν απ΄τα χτυπήματα του ΕΛΑΣ .

 Όπως ήταν αναμενόμενο, η συμπόρευση των κατοίκων του Κούκου με την ΠΑΟ ενόχλησε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Μετά την διάλυση της ΠΑΟ στην περιοχή, ξαναπροσπάθησε να τους προσεταιριστεί, αλλά οι Κουκιώτες δεν ενέδωσαν. Έτσι λοιπόν οι κομμουνιστές χρησιμοποίησαν την μόνη γλώσσα που ήξεραν καλά. Αυτήν της ωμής βίας.

 Τη νύχτα της 17^ης προς 18^η Νοεμβρίου 1943 έγινε η πρώτη μεγάλη επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του Κούκου. Συμμετείχε όλος ο μόνιμος και εφεδρικός ΕΛΑΣ της περιοχής. 
 Αντί να στραφούν κατά των Γερμανών που ήταν στα επάκτια πολυβολεία του γειτόνικου  Κίτρους, αυτοί οι μεγάλοι "αντιστασιακοί" στρέφονταν κατά Ελλήνων…

 Μες στον Κούκο υπήρχαν όλοι κι όλοι δέκα ένοπλοι. Ο αναμφισβήτητος ηγέτης του χωριού Κισά Μπατζάκ και άλλοι εννιά. Το χωριό ήταν κυκλωμένο απ΄τους ελασίτες. Η επιθετική τακτική του ΕΛΑΣ όμως ήταν τουλάχιστον αξιοπερίεργη. 
 Αντί να εφορμήσουν κατά των λίγων ενόπλων του χωριού, έστειλαν την υποδειγματική ομάδα της ΕΠΟΝ να αναλάβει το βάρος της επίθεσης. Αυτή η ομάδα αποτελούταν από πιτσιρικάδες που δεν είχαν ιδιαίτερη πολεμική πείρα, πόσο μάλλον μέσα σε κατοικημένο τόπο απέναντι σε (έστω και πολύ λιγότερους) σκληροτράχηλους αντιπάλους που ήταν οχυρωμένοι στα σπίτια τους. Η επίθεση φυσικά απεδείχθη φιάσκο για τον ΕΛΑΣ που θρήνησε 40-50 νεκρούς. Όλοι ήταν χτυπημένοι στο κεφάλι, αφού οι Κουκιώτες ήταν εξαιρετικοί σκοπευτές. Οι απώλειες των αμυνομένων ήταν ένας χωρικός.

  

  Οι έμπειροι αντάρτες και η ηγεσία του τοπικού ΕΛΑΣ έστειλαν τα αμούστακα παιδιά της ΕΠΟΝ να βγάλουν το φίδι από την τρύπα και αυτοί κάθονταν εκ του ασφαλούς και παρακολουθούσαν την μάχη.

  Το μόνο που κατάφεραν οι επιτιθέμενοι ήταν να πάρουν μαζί τους υποχωρώντας σαν όμηρους 158 άοπλους Κουκιώτες. Μεταξύ αυτών ήταν 6 γυναίκες. Η μία ήταν η γυναίκα του Κισά Μπατζάκ και οι άλλες δύο οι κόρες του. Ο λόγος προφανής: Ήθελαν με τον τρόπο αυτό να εκβιάσουν τους Κουκιώτες για να παραδώσουν τον οπλισμό τους στον ΕΛΑΣ. Ο Κισά Μπατζάκ όμως αρνήθηκε.

 Η ομηρία των συγχωριανών τους εξόργισε τους Κουκιώτες που πλέον κατάλαβαν ότι είχαν να κάνουν με έναν αδυσώπητο εχθρό που έπρεπε να αντιμετωπίσουν πάση θυσία. Οργανώνονται με αρχηγό τον Κισά Μπατζάκ, υπαρχηγό τον Παύλο Ασλανίδη και όρισαν επικεφαλείς τμημάτων. Παράλληλα ο Κισά Μπατζάκ ήρθε σε επαφή με τους Γερμανούς για να εξασφαλίσει οπλισμό. Φυσικά σε καμμία περίπτωση δεν μπορεί να κατηγορηθεί γι’αυτό. Οι κομμουνιστές είχαν πάρει ομήρους την γυναίκα του, τις δύο κορές του και άλλους 155 συγχωριανούς του. 
 Όποιος θέλει να τον χαρακτηρίσει "προδότη", ας βάλει πρώτα τον εαυτό του στην θέση του Πόντιου οπλαρχηγού.

 Κοντά στα Χριστούγεννα του 1943 Κουκιώτες μαζί με Γερμανούς κινούνται προς την Ελαφίνα, όπου κρατούνταν οι όμηροι, προκειμένου να τους ελευθερώσουν. Οι ελασίτες φυσικά δεν συγκρούστηκαν μαζί τους, εγκατέλειψαν τις θέσεις τους και άφησαν ελεύθερους τους όμηρους πλην της γυναίκας του Κισά Μπατζάκ που εκτελέστηκε.

Οι κομμουνιστές αρέσκονταν στο να προβάλλουν αυτήν την απελευθέρωση των ομήρων σαν ένδειξη καλής θέλησης του ΕΛΑΣ απέναντι στους Κουκιώτες. Βέβαια, δεν λένε λέξη για την εν ψύχρω εκτέλεση μιας αιχμάλωτης άοπλης γυναίκας, της συζύγου του Κισά Μπατζάκ.

 Προφανώς οι κομμουνιστές δεν επιθυμούσαν να φτάσουν τα πράγματα στα άκρα από τόσο νωρίς. Μία σφαγή 158 άοπλων Ελλήνων χωρικών μόνο κακό θα έκανε στην "πατριωτική" εικόνα που προσπαθούσε να οικοδομήσει το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, και θα ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων.
  Θα ήταν επίσης πρακτικά αδύνατο να έχουν τους ομήρους συνέχεια μαζί τους, καθώς αυτό θα δυσχέραινε την κίνηση των αντάρτικων τμημάτων τους.

 Κάπως έτσι ξεκίνησε η ένοπλη αντιπαράθεση του ΕΛΑΣ με τους κατοίκους του Κούκου Πιερίας, που είχε πολλά αιματηρά επεισόδια και ολοκληρώθηκε με την καταστροφή του Κούκου τον Οκτώβριο του 1944. Γενεσιουργός αιτία αυτής της κόντρας ήταν η τάση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ να μονοπωλήσει την αντίσταση είτε  εντάσσοντας στους κόλπους του κάθε άλλη ένοπλη ομάδα Ελλήνων, είτε διαλύοντάς την.



 Τα στοιχεία για την ανάρτηση προέρχονται απ'το βιβλίο "Κίσα Μπατζάκ ο Τραντέλλενας της Μακεδονίας - Βελουχιώτης ο Σταρ της Ρούμελης" του Γιώργου Ξανθόπουλου. Ο συγγραφέας στηρίζεται τόσο σε πηγές και των δύο πλευρών όσο και σε μαρτυρίες επιζώντων.