Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2012

Η δράση του Μιχάλαγα - μέρος Β'


 συνέχεια από εδώ

 
 Ο Μιχάλαγας έφτασε στην Θεσσαλονίκη γύρω στο τέλος του 1943, ουσιαστικά κυνηγημένος απ’τον ΕΛΑΣ. Αρχικά εντάχθηκε στην νεοσύστατη οργάνωση ΠΟΕΤ (Πανελλήνια Οργάνωση Εθνικιστών Ταγμάτων) του Αντώνη Βήχου, και ήταν ανάμεσα στους 13 που υπέγραψαν την προκήρυξη της οργάνωσης. Η προκήρυξη στρεφόταν κατά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (κάτι φυσιολογικό αφού οι περισσότεροι ήταν κυνηγημένοι απ’τον ΕΛΑΣ) και καλούσε τον κόσμο να τον πολεμήσει σε συνεργασία με τους Γερμανούς, με την ρητή επιφύλαξη ότι οι Γερμανοί θα τους εξοπλίσουν αναλόγως. [1]
 Η ΠΟΕΤ όμως διαλύεται πολύ γρήγορα καθώς ο αρχηγός της ο Βήχος αποδεικνύεται αναξιόπιστος και χάνει την εμπιστοσύνη των οπλαρχηγών και των αξιωματικών που τον πλαισιώσαν. Οι περισσότεροι αποχωρούν και μεταξύ αυτών και ο Μιχάλαγας.
 Έχοντας πλέον εξασφαλίσει γερμανικό οπλισμό και πολεμικό υλικό επιστρέφει στην περιοχή της Κοζάνης, και ιδιαίτερα στα χωριά Σκάφη, Ίμερα και Λεύκαρα. Στην Ζαρκαδόπετρα ύψωσε την σημαία της επαναστάσεως κατά του ΕΛΑΣ. [2] Βρήκε ανταπόκριση απ’τους ντόπιους καθώς αυτοί υφίσταντο διαρκώς τις επιθέσεις του ΕΛΑΣ. Tην περίοδο Δεκέμβριος 1943 – Ιανουάριος 1944 είχαν χτυπηθεί απ’τον ΕΛΑΣ χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία τα εξοπλισμένα χωριά Πελαργός, Λεύκαρα, Σκάφη. [3]
 Την ίδια περίοδο αποφασίζεται στην Κοζάνη η ένωση των αντικομμουνιστών σε μία ενιαία οργάνωση. Ονομάζεται ΕΕΣ (Εθνικός Ελληνικός Στρατός) και στο παράρτημα Κοζάνης αρχηγός εξελέγεται ο Μιχάλαγας με τον βαθμό του καπετάνιου.[4]
 Οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ κατά των εξοπλισμένων χωρικών που πρόσκεινται στον ΕΕΣ συνεχίζονται με αμείωτη ένταση την περίοδο Φεβρουάριος-Μάιος του 1944 που χτυπήθηκαν πολλά χωριά (Πελαργός, Κομνηνά, Κλείτος, Ακρινή, Άγιος Δημήτριος, Ρυάκι κτλ) και η ευρύτερη περιοχή πλέον ταλανίζεται από την εμφύλια διαμάχη.[5]
 Στις αρχές του καλοκαιριού του 1944 και ενώ οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ έχουν ατονήσει λόγω των γερμανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, ο Μιχάλαγας μεταβαίνει στην Θεσσαλονίκη μαζί με άλλους οπλαρχηγούς κατόπιν γερμανικής πρόσκλησης. Έρχεται σε επαφή με τον αρχηγό του ΕΕΣ Πιερίας Κυριάκο Παπαδόπουλο (γνωστότερο ως Κισά Μπατζάκ καθ’ότι τουρκόφωνος πόντιος), τον αρχηγό του ΕΕΣ Κιλκίς Κώστα Παπαδόπουλο και άλλους οπλαρχηγούς και συντονίζουν από κοινού την δράση τους.
 Μαζί με τον Κισά Μπατζάκ ταξιδεύουν στην Βιέννη τον Ιούλιο για συνομιλίες με Γερμανούς προκειμένου να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη στρατιωτική ενίσχυση. Παρακάτω η σχετική φωτογραφία απ΄τις συνομιλίες της Βιέννης, όπου ο Μιχάλαγας φαίνεται τρίτος από δεξιά [6]:
 

 










 "Έλληνες έναντίον Ελλήνων" του Στρ. Δορδανά, σελ.280

  Στις 31/08/1944 ορίζεται η διοίκηση του ΕΕΣ και ο Μιχάλαγας αναλαμβάνει διευθυντής οικονομικών.[7]
  
  Παρά την επιφανειακή συνεργασία του όμως με τους Γερμανούς, ο Μιχάλαγας είχε ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με τον ευρύτερο αντι-εαμικό χώρο. Ήδη απ’τον Ιούνιο του 1944 είχε προσπαθήσει να συνεργαστεί με τον ΕΔΕΣ, χωρίς όμως κάποιο αποτέλεσμα.[8] 
  Επίσης κατά την παραμονή του στην Θεσσαλονίκη είχε απαντήσει θετικά σε διερευνητική πρόταση του γενικού επιθεωρητή νομαρχιών Μακεδονίας Αθανάσιου Χρυσοχόου σχετικά με το αν θα δεχόταν να αποκολληθεί απ’τους Γερμανούς και να στραφεί εναντίον τους. Το σχέδιο ήταν να συνασπισθούν  όλες οι εθνικές δυνάμεις της Β.Ελλάδος και να ταχθούν υπό τις διαταγές αξιωματικών της οργάνωσης Ιεραρχία, και κατ’επέκταση της κυβέρνησης του Καϊρου, με σκοπό να στραφούν κατά των Γερμανών.  Παρά τις θετικές απαντήσεις των ηγετών του ΕΕΣ, η κυβέρνηση του Καϊρου δεν έδωσε την έγκρισή της για την υλοποίηση του σχέδιου. [9]
   
 Ο Μιχάλαγας επέστρεψε αρχές Σεπτεμβρίου στην περιοχή της Κοζάνης, όπου οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ είχαν ξαναρχίσει ακόμα πιο εντατικές κατά των εξοπλισμένων χωρικών (επιθέσεις κατά του Βατερού, της Άρδασσας κτλ). [10]
 Τότε συνέβη ένα ενδιαφέρον περιστατικό. Στις 10/09/1944 οπλίτες του καπετάν Παντελή (ντόπιος οπλαρχηγός του ΕΕΣ)  χτύπησαν κατά λάθος  μία ομάδα Άγγλων λίγο έξω απ’το Μαυροδένδρι, σκοτώνοντας τον έναν από αυτούς και τον  Έλληνα οδηγό του, και συλλαμβάνοντας τους υπόλοιπους. Όταν έγινε σαφές ότι επρόκειτο για Άγγλους και όχι για ελασίτες, αφέθηκαν ελεύθεροι, τους επεστράφησαν τα όπλα και  οι  Άγγλοι προθυμοποιήθηκαν να μεσολαβήσουν για να γίνει συνάντηση μεταξύ ΕΕΣ-ΕΛΑΣ.
Η συνάντηση έγινε λίγο έξω απ΄το Μαυροδένδρι στις 14 Σεπτεμβρίου 1943.
Τον ΕΕΣ εκπροσωπούσε κυρίως  ο Μιχάλαγας, τον ΕΛΑΣ ο Αλέξανδρος Ρόσιος (γνωστός και ως καπετάν Υψηλάντης του 27ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ) και ήταν παρόντες και οι Άγγλοι Ουίκστεντ και Τσάντλερ. Ο Μιχάλαγας ήταν πρόθυμος να παραδοθεί ο ΕΕΣ στους Άγγλους, αλλά ο ΕΛΑΣ δεν συμφωνούσε και έτσι η συνάντηση απέβη άκαρπη. [11]
 
 
  









 "Διχασμένη Χώρα" του Τζέφρι Τσάντλερ, φωτογραφικό παράρτημα

Οι μάχες συνεχίζονταν με αποτυχημένες επιθέσεις του ΕΛΑΣ κατά χωρικών του ΕΕΣ (π.χ. Ίμερα, Βαθύλακκος, Μεσιανή, Ροδίτης κτλ). Αξιοσημείωτο είναι ότι οι Γερμανοί παρέμεναν θεατές σε όλη αυτήν την ενδοελληνική διαμάχη, και οι χωρικοί μόνοι τους με ελαφρύ οπλισμό  υπεράσπιζαν τις εστίες τους αντιμετωπίζοντας επιτυχώς τον ΕΛΑΣ. [12]
 
 Μετά την αποχώρηση των Γερμανών απ΄την Κοζάνη στις 28/10/1944, συνεχίστηκαν οι προσπάθειες διαπραγμάτευσης μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΕΣ με πρωτοβουλία των Άγγλων, δυνάμεις των οποίων είχαν πλέον φτάσει στην περιοχή και επιχειρούσαν κατά των Γερμανών. Πέραν της παράδοσης 28 αξιωματικών του ΕΕΣ στους Άγγλους, οι διαπραγματεύσεις δεν έφεραν κάποιο αποτέλεσμα. Οι Άγγλοι ζητούσαν απ’τους οπλαρχηγούς του ΕΕΣ να αφοπλιστούν και να παραδοθούν. Οι τελευταίοι ήταν μεν πρόθυμοι να παραδοθούν στους Άγγλους αλλά από την άλλη φοβόντουσαν ότι οι  Άγγλοι δεν θα μπορούσαν να τους προστατέψουν  απ’τον ΕΛΑΣ στα χέρια του οποίου η μοίρα τους ήταν προδιαγεγραμμένη. [13] Τις ίδιες μέρες (αρχές Νοεμβρίου) έγινε και η μάχη στο Κιλκίς που ολοκληρώθηκε με την σφαγή χιλιάδων αιχμαλώτων του ΕΕΣ που είχαν παραδοθεί στον ΕΛΑΣ. Συνεπώς, οι φόβοι των αντρών του ΕΕΣ Κοζάνης όσον αφορά την μεταχείρισή τους απ’τον ΕΛΑΣ δεν ήταν αδικαιολόγητοι.
 Οι τελευταίες συζητήσεις έγιναν στις 22-23 Νοεμβρίου 1944 σε υψηλό επίπεδο με την συμμετοχή εκπροσώπου της κυβέρνησης εθνικής ενότητας (Παπαλαζάρου) και του καπετάνιου της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ, του Μάρκου Βαφειάδη. Όπως ήταν φυσικό δεν κατέληξαν πουθενά, και πως θα μπορούσαν άλλωστε αφού η έγκριση να χτυπηθεί ο Μιχάλαγας είχε δοθεί απ΄την ηγεσία του ΚΚΕ μερικές μέρες πριν στην Αθήνα σε συνάντηση του Βαφειάδη με τον γ.γ του ΚΚΕ Γ.Σιάντο.[14]
 Η επίθεση του ΕΛΑΣ ξεκίνησε την επόμενη μέρα 24/11/1944. Οι εχθροπραξίες κράτησαν δύο μέρες, ως τις 26/11. Οι άντρες του ΕΕΣ δεν άντεξαν την πίεση του ΕΛΑΣ. Πολλοί παραδόθηκαν, άλλοι διέφυγαν για να αποφύγουν την σύλληψη. Οι ελασίτες προέβαιναν σε μαζικές εκτελέσεις στα χωριά που κυρίευαν. Στα Ίμερα π.χ. εκτέλεσαν 84 άνδρες και 4 γυναίκες, στα Πετρανά 83 άνδρες, δύο  γυναίκες και ένα νήπιο (!!!) στον Βαθύλακκο 43 άνδρες και 6 γυναίκες. Αποδεδειγμένα εκτελέστηκαν 437 άτομα, ενώ άλλοι υπολογισμοί ανεβάζουν τον αριθμός των εκτελεσθέντων στους 820. Όπως και να χει όμως, τα πεδινά χωριά της Κοζάνης στην κατοχή είχαν περισσότερους νεκρούς απ΄την ελασίτικη θηριωδία παρά απ’τους Γερμανούς… [15]

 Ο Μιχάλαγας συνελήφθη στις 17/12/1944 στην Ζαρκαδόπετρα, μετά από συμπλοκή που στοίχισε την ζωή σε 5 ελασίτες. Ήταν τυχερός και γλίτωσε από την εκτέλεση διότι συνελήφθη από άντρες ενός καπετάνιου του ΕΛΑΣ με τον οποίο είχε άριστες σχέσεις από παλιά. Μετεφέρθη στην Κοζάνη, όπου κλείστηκε στην φυλακή.[16] Ακόμα και οι ελασίτες τον κοίταζαν με θαυμασμό, καθώς οι ηγετικές του ικανότητες ήταν γενικώς παραδεκτές. [17] Δεν πέρασε από δίκη και μετά την συμφωνία της Βάρκιζας αφέθηκε ελεύθερος. Πέθανε υπο αδιευκρίνιστες συνθήκες στην Θεσσαλονίκη το 1946. Η πιθανότερη εκδοχή είναι ότι αυτοπυροβολήθηκε κατά λάθος. [18]
   
 Ο Μιχάλαγας είναι μία χαρακτηριστική περίπτωση πρόσφυγα οπλαρχηχού που έδρασε στην κατοχική Μακεδονία. Τα κίνητρα της δράσης του σε καμμία περίπτωση δεν ήταν ιδεολογικοπολιτικά. Στράφηκε κατά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ για λόγους καθαρά προσωπικούς, και αυτό φυσικά δεν του συγχωρήθηκε. Η ΠΑΟ στην οποία εντάχθηκε απεδείχθη πολύ αδύναμη για να τον προστατέψει απ΄την επιθετικότητα του ΕΛΑΣ, και έτσι φυσιολογικά προσέγγισε τους Γερμανούς, ελλείψει άλλης επιλογής. Αυτοί δεν είχαν κανένα πρόβλημα να τον εξοπλίσουν (όπως και πολλούς άλλους) αφού τους συνέφερε να υποδαυλίζουν τις ενδοελληνικές διαμάχες. Ο Μιχάλαγας εκμεταλλεύτηκε την γερμανική βοήθεια, όχι για να κερδίσει χρήματα ή αξιώματα, αλλά για να αυτοπροστατευτεί και να αγωνιστεί κατά του ΕΛΑΣ. Το έκανε και με το παραπάνω, καθώς ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης 2.500 εξοπλισμένων χωρικών στην περιοχή της Κοζάνης που αγωνίζονταν κατά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.
  Σε καμμία περίπτωση λοιπόν δεν πρέπει να λοιδωρείται η δράση εθνικών αγωνιστών όπως ο Μιχάλαγας, επειδή έπραξαν το "αμάρτημα" να καταφύγουν στην μικρή γερμανική βοήθεια. Δεδομένων των συνθηκών ήταν το μόνο που μπορούσε να κάνει για να επιβιώσει, και πολύ καλά έκανε διότι έτσι τουλάχιστον δημιουργήθηκε ένα υπολογίσιμο αντίβαρο στον ΕΛΑΣ στην εθνικά ευαίσθητη περιοχή της δυτικής Μακεδονίας.

[1]  "Έλληνες εναντίον Ελλήνων" του Στρ. Δορδανά, σελ.218
[2] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.357
[3] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.360-2
[4] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.366
[5] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.380-5
[6] "Έλληνες εναντίον Ελλήνων"του Στρ. Δορδανά, σελ. 279
[7] "Έλληνες εναντίον Ελλήνων" του Στρ. Δορδανά, σελ. 276
[8]  Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.350
[9]  "Η κατοχή εν Μακεδονία" τόμος Ε' του Αθ. Χρυσοχόου, σελ. 351 και σελ. 361-2.
[10] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.395-6
[11] "Διχασμένη χώρα" του Τζέφρι Τσάντλερ, σελ.51-54
[12] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.399-400
[13] "Δυτική Μακεδονία, Αντίσταση και Συμμαχική Στρατιωτική αποστολή" του Νίκολας Χάμμοντ, σελ.258-9
[14] "Απομνημονεύματα" τόμος Γ' του Μάρκου Βαφειάδη, σελ.16
[15] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.408-9
[16] Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.416
[17] "Λεηλασία Φρονημάτων" τόμος Α' του Γιάννη Κολλιόπουλου, σελ.80
[18] "Οι άλλοι καπετάνιοι", συλλογικό έργο, σελ. 241




4 σχόλια:

  1. Αγιογραφείς τον μιχάλαγα;;;
    Αιμοδιψής δολοφόνος και ρουφιάνος των γερμανών,οι πληροφορίες σου θα έπρεπε να είναι πολύ περισσότερο διασταυρωμένες και ελεγμένες από τους ντόπιους στο τρίγωνο Κοζάνη-Σέρβια-Βελβεντός,για ρώτησε για τους 44 εκτελεσμένους πατριώτες +δύο αυτομολίσαντες αυστριακούς στρατιώτες στον ΕΛΑΣ στην περιοχή Μαντέμια Κοζάνης (παναγία),ποιές ήταν οι σχέσεις του με τον γκεσταμπίτη Άλεξ και με τον διοικητή της γκεστάμπο Κοζάνης;;;
    Κοίταξε και τα πρακτικά των πολύκροτων τότε δικών κατά των δοσιλόγων στην Κοζάνη για να βγάλεις συμπεράσματα περί του μιχάλαγα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν αγιογραφώ κανέναν. Άγιοι δεν υπήρχαν τότε.
    Καταθέτω την άποψή μου για τον Μιχάλαγα, βασιζόμενος σε συγκεκριμένη βιβλιογραφία την οποία παραθέτω λεπτομερώς.
    Αυτά που λες δεν τα γνωρίζω και δεν αναφέρονται ούτε στο υπερπλήρες -όσον αφορά την δυτική Μακεδονία- διδακτορικό του ιστορικού Αθανάσιου Καλλιανιώτη.

    Αν δεν σου αρέσουν αυτά που γράφω και οι πηγές μου, τότε έχεις δύο επιλογές:
    α) Να μην διαβάζεις το ιστολόγιό μου για να μην χαλιέσαι.
    β) Να γράψεις και συ ένα αντίστοιχο άρθρο βασιζόμενος στις πηγές τις οποίες εσύ κρίνεις αξιόλογες.

    Καλή χρονιά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Άλλο άποψη και άλλο θέσφατο δηλαδή ένα απλό διδακτορικό διαγράφει βιβλιογραφίες τόμων;
    Κράτα την ψυχραιμία σου και δεν χαλιέμαι με τις γραφές σου απλά χασκογελώ για την αφέλειά σου σε ένα διδακτορικό!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις

    1. Οι πηγές μου για τον Μιχάλαγα δεν είναι μόνο το διδακτορικό του Καλλιανιώτη. Αν παρατήρησες, είναι και πολλές άλλες ακόμα.

      Μην το πολυκουράζουμε "Κίμωνα"...
      Εσύ που έχεις τις "βιβλιογραφίες τόμων" (...) κάτσε γράψε ένα αντίστοιχο άρθρο για τον Μιχάλαγα.

      Χασκογέλα όσο θες.

      Διαγραφή