Πέμπτη, 22 Μαρτίου 2012

Η διάσπαση του ΕΔΕΣ Αθηνών - μέρος Β'


 
 Το καλοκαίρι του 1943 ο Δέπος, εκπρόσωπος των "νομιμοφρόνων", συναντιέται με τον Γονατά για να διαμορφωθεί μία σαφή εικόνα για τις προθέσεις του τελευταίου. Ο Γονατάς ήταν σαφής. Θεωρούσε ότι απόντος του Πλαστήρα, ο ίδιος έπρεπε να θεωρείται ο φυσικός αρχηγός του ΕΔΕΣ και όχι ο Ζέρβας. Σύμφωνα με τον Γονατά, στόχος του ΕΔΕΣ θα έπρεπε να είναι η μη-επάνοδος του βασιλιά και αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο με την συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας τα οποία θα αντιμάχονταν τόσο τους κομμουνιστές όσο και την επάνοδο του βασιλιά Γεωργίου. Μπροστά στον στόχο αυτό η όποια συνεργασία με τους Γερμανούς και την κατοχική κυβέρνηση Ράλλη, είναι δευτερευούσης σημασίας.
 
Μετά την συνάντηση αυτή, έγινε σαφές ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Με ενέργειες της ομάδας Γιαννακόπουλου διαγράφεται ο "στασιαστής" Μαυρίκης απ΄τον ΕΔΕΣ. Αυτό κοινοποιείται στους επικεφαλείς των "στασιαστών" μερικές μέρες αργότερα σε συνεδρίαση της ΚΔΕ. Η συνεδρίαση αυτή που έγινε αρχές Ιουλίου του 1943, σήμανε την οριστικοποίηση της διάσπασης του ΕΔΕΣ Αθηνών. Τα πνεύματα οξύνθηκαν πολύ, και λίγο έλειψε οι διαφωνούντες να έρθουν στα χέρια. 
 Οι "στασιαστές" κατηγορούσαν ανοικτά τους Ζέρβα και Πυρομάγλου και ήταν υπέρ της δυναμικής αντιμετώπισης του ΕΑΜ και της συμμετοχής στην συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας. Δεν βρέθηκε κανένα σημείο επαφής μεταξύ των δύο πλευρών.
 Το γεγονός όμως ήταν ότι οι "στασιαστές" ήταν πλέον μειοψηφία. Αυτό ήταν λογικό, καθώς η χρονική συγκυρία δεν τους ευνοούσε. Λίγες ημέρες πριν (αρχές Ιουνίου του ’43) είχε γίνει η σύσκεψη στο Λιάσκοβο μεταξύ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ με την παρότρυνση των Άγγλων, που κατέληξε στην υπογραφή συμφωνίας μεταξύ τους. Συνεπώς η εμφυλιοπολεμική φαγωμάρα έδειχνε να υποχωρεί (φυσικά αυτό απεδείχθη προσωρινό), προς όφελος της εθνικής συνεννόησης. Άρα εκ των πραγμάτων η πλευρά που υποστήριζε την συνεργασία με το ΕΑΜ, δηλαδή οι "νομιμόφρονες" εδεσίτες, έδειχνε να δικαιώνεται απ’τις εξελίξεις.
 
 Κατόπιν αποφασίστηκε να μεταβούν στον Ζέρβα εκπρόσωποι των "νομιμοφρόνων" του ΕΔΕΣ για να τον ενημερώσουν για την κατάσταση. Ο Ζέρβας αποκηρύττει τους "στασιαστές" αλλά η αποκήρυξη δημοσιεύεται στον παράνομο τύπο του ΕΔΕΣ με τετράμηνη καθυστέρηση. 
Οι "στασιαστές" μόλις μαθαίνουν την μετάβαση εκπροσώπων των αντιπάλων τους στο βουνό, προβαίνουν στην διαγραφή τους  και στην ανακήρυξη του Παπαγεωργίου ως επικεφαλής του ΕΔΕΣ Αθηνών στις 17/09/1943, επιβάλλοντας μία  μορφή εσωτερικής δικτατορίας στην οργάνωση. 
Η συντριπτική πλειοψηφία των μελών και στελεχών του ΕΔΕΣ παρέμενε όμως πιστή στον Ζέρβα.

 Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες. Στις 04/11/1943 εκτελείται απ’την Ειδική Ασφάλεια ο Γιαννακόπουλος, κυριότερος εκφραστής των "νομιμοφρόνων" εδεσιτών. Ο Ζέρβας με επιστολές του προς τους Παπαγεωργίου και Παπαθανασόπουλο τους συνιστά να πάψουν να ασχολούνται με τον ΕΔΕΣ και να κόψουν τις επαφές τους με την κατοχική κυβέρνηση. Τους αποκηρύσσει κατ’επανάληψη. Παράλληλα τονίζει και στους Άγγλους και στο εσωτερικό ότι ο Γονατάς ουδεμία σχέση έχει με τον ΕΔΕΣ. Οι προσπάθειες του Ζέρβα να μεταπείσει τους "στασιαστές" δεν έχουν αποτέλεσμα. 
Η οργάνωση διασπάται οριστικά τον Ιανουάριο του 1944 και οι δύο πλευρές ακολουθούν τον δικό τους δρόμο.

  Όπως θα παρατήρησε ο αναγνώστης χρησιμοποιήθηκαν οι όροι "νομιμόφρονες" και "στασιαστές" για να χαρακτηριστούν οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές σε σχέση με την στάση τους απέναντι στον φύσει αρχηγό του ΕΔΕΣ, τον Ναπολέοντα Ζέρβα. Θεωρούμε ότι αυτοί οι όροι είναι ακριβέστεροι απ’τους αντίστοιχους "αγωνιστικός ΕΔΕΣ" και "προδοτικός ΕΔΕΣ" που χρησιμοποιούνταν κατά καιρούς. Καμμία απ’τις δύο  πλευρές δεν ήταν προδοτική ούτε βέβαια μπορεί καμμιά να μονοπωλεί τους αγώνες.
 
 Συνοψίζοντας, τα κυριότερα αίτια για την διάσπαση του ΕΔΕΣ Αθηνών είναι πάνω-κάτω τα εξής:
- Το λάθος του Ζέρβα να μην ορίσει εκπρόσωπο του στην Αθήνα που θα εξασφαλίσει την εύρυθμη λειτουργία της τοπικής οργάνωσης. Αντ’αυτού, άφησε πίσω του επιτροπές που γρήγορα φαγώθηκαν μεταξύ τους.
- Η φιλοδοξία του Γονατά να καπελώσει τον ΕΔΕΣ και να παρουσιαστεί ως αρχηγός του εκμεταλλευόμενος την φιλία του με τον Πλαστήρα και την επιρροή που είχε στις τάξεις των βενιζελικών δημοκρατικών αξιωματικών που άνηκαν στον ΕΔΕΣ. Αυτή η φιλοδοξία του προφανώς ήταν απόρροια τόσο του αντιβασιλικού του μένους όσο και των πολιτικών του φιλοδοξιών όσον αφορά την μεταπολεμική Ελλάδα.
- Η απαράδεκτη αξίωση των "στασιαστών" να σταματήσει ο αντάρτικος αγώνας του Ζέρβα στο βουνό, και γενικότερα η προσπάθεια υποβάθμισής του προς όφελος του Γονατά. Αν έπαυε το αντάρτικο του Ζέρβα, τότε ο ΕΛΑΣ θα κυριαρχούσε ολοκληρωτικά στο σκηνικό της εθνικής αντίστασης. Παντελώς λανθασμένη η στάση τους.
- Η αφέλεια των "νομιμοφρόνων" του ΕΔΕΣ που πίστευαν ότι θα μπορούσαν να συνεργαστούν με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στα πλαίσια του αντιστασιακού αγώνα. Η εξέλιξη των πραγμάτων απέδειξε ότι κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο. Το ΕΑΜ, δηλαδή το ΚΚΕ, ήθελε να μονοπωλήσει την αντίσταση και είχε δείξει επανειλημμένως δεν ήταν διατεθειμένο να προβεί σε καμμία ειλικρινή ισότιμη συνεργασία.

 Όταν σε μία οργάνωση πρέπει να συνυπάρξουν:
 α) ένθερμοι νεολαίοι με διάθεση πρωτίστως για αντιστασιακό αγώνα, με
 β) στρατιωτικούς προσκολλημένους σε παλαιούς πολιτικούς, με διάθεση πρωτίστως για πολιτικό αγώνα,
  τότε η ρήξη είναι μοιραία. 

 Διαφορετικές νοοτροπίες, διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετική αντίληψη περί εθνικού συμφέροντος. 
 Οι μεν πρώτοι έβλεπαν σαν πρώτο και κύριο εχθρό τους κατακτητές, πιστεύοντας λανθασμένα ότι με τους κομμουνιστές θα μπορούσε να επέλθει κάποια -προσωρινή έστω- συνεννόηση. 
 Οι δεύτεροι μπολιασμένοι απ΄την βενιζελική νοοτροπία του μεσοπόλεμου έβλεπαν σαν πρώτο και κύριο εχθρό τους τον βασιλιά κατ΄αρχήν και τους κομμουνιστές στην συνέχεια, πιστεύοντας λανθασμένα ότι ο αντιστασιακός αγώνας δεν έχει να τους προσφέρει πολλά.

 Καμμία απ'τις δύο πλευρές δεν διεκδικεί το αλάθητο και δεν είναι άμοιρη ευθυνών για την διάσπαση της μεγαλύτερης εθνικής οργάνωσης στην μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας.
       

   
       Τα στοιχεία για τις δύο αναρτήσεις προέρχονται απ'την μονογραφία του Ιωάννη Παπαφλωράτου "ΕΔΕΣ - Άγνωστες πτυχές απ'την ιστορία της οργάνωσης"

2 σχόλια:

  1. Ο Γονατας ο οποιος πρωτοστατουσε μεσω της δημιουργιας των Τ.Α. στην αποτροπη επανοδου του Γεωργιου, τελικα το '46 συμμαχησε με του Λαικους(τη μοναδικη ,εκεινη την εποχη, πολιτικη εκφραση φιλοβασιλισμου)! Πολιτικος καιροσκοπισμος η πολιτικος ρεαλισμος? Θα ηθελα την γνωμη του ιστολογου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Θα πρέπει κατ'αρχήν να παραδεχτούμε ότι στην πολιτική τα όρια μεταξύ ρεαλισμού και καιροσκοπισμού πολλές φορές γίνονται δυσδιάκριτα, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων και πολεμικών συγκρούσεων.

    Όσον αφορά το ερώτημά σου, σε παραπέμπω σε κάτι που έχω γράψει εδώ: http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/04/40.html

    "Το ΚΚΕ και το όργανό του το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, με την άφρονα εμφυλιοπολεμική τακτική του που στόχευε στην μονοπώληση της αντίστασης και μακροπρόθεσμα στην κατάληψη της εξουσίας, και την παρανοϊκή λογική "πας μη εαμίτης είναι γκεσταπίτης", κατάφερε, διότι περί κατορθώματος πρόκειται, να ενώσει εναντίον του όλες τις άλλες πολιτικές δυνάμεις.
    Έτσι βρέθηκαν ξαφνικά και απ΄το πουθενά, οι αποτυχημένοι πολιτικάντηδες, βασιλόφρονες και βενιζελικοί, συνεργαζόμενοι στο ίδιο αντικομμουνιστικό στρατόπεδο."

    Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Γονατάς δεν μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Απέναντι στην κομμουνιστική απειλή, ο βασιλιάς έδειχνε σαν εγγυητής σταθερότητας κυρίως λόγω των στενών σχέσεών του με τους Βρετανούς.

    Έτσι παρατηρήθηκε το (παράδοξο για τα δεδομένα της προπολεμικής Ελλάδας αλλά ευεξήγητο για τα δεδομένα της μεταπολεμικής), φαινόμενο να υπάρχουν πρώην φανατικοί βενιζελικοί (όπως ο Γονατάς) να υπερασπίζονται με σθένος τον βασιλιά.

    Ειδικά για τον Γονατά, δεν γνωρίζω τα πραγματικά του κίνητρα γι'αυτήν την συμμαχία του με το Λαϊκό Κόμμα.
    Ίσως στα Απομνημονεύματά του να δίνει κάποιες εξηγήσεις. Δεν τα έχω διαβάσει, γι'αυτό επιφυλάσσομαι να εκφέρω ολοκληρωμένη γνώμη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή