Η δράση του ανθέλληνα κομμουνιστή Ναούμ Πέιου στην Μακεδονία της Κατοχής - μέρος α'

 Σε παλαιότερη ανάρτηση για το ΣΝΟΦ και τους ανθέλληνες κομιτατζήδες (βλ. εδώ) που εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ, έγινε αναφορά μεταξύ άλλων και στον Ναούμ Πέιο. Ο Πέιος ήταν απ΄τους πρωταγωνιστές εκείνων των γεγονότων και σίγουρα πρέπει να αναφερθούν κάποια περισσότερα πράγματα για το ποιόν του.

 Ο Ναούμ Πέιος ήταν κομμουνιστής απ΄το χωριό Γάβρος στα Κορέστια. Το 1939 συνελλήφθη απ΄το καθεστώς Μεταξά για τις κομμουνιστικές του πεποιθήσεις αλλά υπέγραψε δήλωση μετάνοιας και αφέθηκε ελεύθερος. Στην αρχή της Κατοχής το 1941 συνελλήφθη απ΄τους Ιταλούς αλλά και πάλι αφέθηκε ελεύθερος, κατα πάσα πιθανότητα μετά από παρέμβαση των Βουλγάρων, αφού ήταν γνωστός βουλγαρόφιλος. Μαζί με άλλους σλαβόφωνους κομμουνιστές (π.χ Κεραμιτζής) κατέφυγαν στην Βουλγαρία. Επέστρεψε στα Κορέστια γύρω στην άνοιξη ή το καλοκαίρι του 1942 κατόπιν πρόσκλησης της περιφερειακής επιτροπής του ΚΚΕ στην Καστοριά που επιδίωκε να χρησιμοποιήσει την επιρροή των φυγάδων στα σλαβόφωνα χωριά ώστε να προσελκύσει κάποιους ντόπιους βουλγαρόφιλους. Τον Αύγουστο του 1943 βρίσκεται στον Γράμμο όπου είχε άδεια του ΕΛΑΣ για "κομματική εργασία".
 Ήταν από τα ηγετικά στελέχη του ΣΝΟΦ, του οποίου διετέλεσε γραμματέας της επιτροπής Κορεστίων. Η βουλγαροφιλία του δεν ήταν άγνωστη στους άλλους σνοφίτες και φυσικά και στο ΚΚΕ.

 Στις αρχές του 1944 ο Πέιος είχε σχηματίσει μία ομάδα 150 ένοπλων σλαβόφωνων που έφερε την ονομασία "Γκρούπα Λάζος Τερπόφσκι" (ο Τερπόφσκι ήταν σλαβόφωνος, στέλεχος του ΚΚΕ που είχε εκτελεστεί απ΄την ΠΑΟ το 1943) και δρούσε κοντά στην Φλώρινα. Αυτή η ομάδα αποτελούταν κυρίως από κομιτατζήδες του Καρά Ορμάν που είχε προσελκύσει ο σνοφίτης Πέιος και ήταν υπέρ της αυτονόμησης της Μακεδονίας. Γενικότερα, η διάκριση μεταξύ των κομιτατζήδων και του ΣΝΟΦ δεν ήταν καθόλου σαφής, για λόγους που έχουμε πει εδώ. Οι ελασίτες επιχείρησαν να ελέγξουν την Γκρούπα και την ενέταξαν στο λεγόμενο "Απόσπασμα Βίτσι" του ΕΛΑΣ τον Απρίλιο του ΄44.

 Παράλληλα την ίδια εποχή κατόπιν εντολής της Κ.Ε του ΚΚΕ διαλύθηκε το ΣΝΟΦ και ο Πέιος συνελλήφθη. Αφέθηκε όμως ελεύθερος μετά από παρέμβαση του Μιχάλη Κεραμιτζή (εθνοσύμβουλου της ΠΕΕΑ στην περιοχή) και κατέφυγε μαζί με κάποιους πρώην κομιτατζήδες της Γκρούπας στους γιουγκοσλάβους παρτιζάνους, όπου τέθηκε υπό την "προστασία" του τόπικου αρχηγού τους Ντέιαν. Αυτό δεν ήταν τυχαίο καθώς ο Πέιος συνεργαζόταν μυστικά με τον Ντέιαν με σκοπό την προσέλκυση κομιτατζήδων.
 Στην συγκεκριμένη περιοχή υπήρχε ένας σιωπηλός ανταγωνισμός μεταξύ των ελασιτών και των παρτιζάνων για το ποιος θα προσεταιριζόταν τους κομιτατζήδες που είχαν εξοπλιστεί απ΄τους κατακτητές. Ο Πέιος -ως γνήσιος καιροσκόπος είχε εγκαταλείψει πλέον τις φιλοβουλγαρικές θέσεις αφού η εξέλιξη του πολέμου ήταν σε βάρος του Άξονα- απ'ότι φαίνεται έπαιζε σε διπλό ταμπλό συνεργαζόμενος και με τους ελασίτες και με τους παρτιζάνους.

 Η φυγή του Πέιου στους παρτιζάνους μαζί με τους πρώην κομιτατζήδες διατάραξε προσωρινά τις σχέσεις του τοπικού ΕΛΑΣ και των Γιουγκοσλάβων. Ο διοικητής του "Αποσπάσματος Βίτσι" του ΕΛΑΣ, Χρυσόστομος Λυτρίδης ζήτησε απ΄τον Ντέιαν να του παραδώσει τον Πέιο και τους αυτούς που τον είχαν ακολουθήσει. Ο Ντέιαν κατάφερε και ρύθμισε την επιστροφή του Πέιου στον ΕΛΑΣ χωρίς ο τελευταίος να έχει καμμία κύρωση. Σε αυτό συνέβαλλε και ο Ρένος Μιχαλέας που ήταν πολιτικός επίτροπος της 9ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ και συνόδεψε τον Πέιο στην επιστροφή του στα Κορέστια.
 Ο Μιχαλέας υποσχέθηκε ότι δεν θα περιοριζόταν η εξουσία του Πέιου, δεν θα λαμβάνονταν μέτρα σε βάρος του και δεν θα λογοδοτούσε. Έτσι και έγινε.

 συνεχίζεται..

Η πρώτη προδοτική συμφωνία του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ για το μακεδονικό

 Ένα από τα πλέον σκοτεινά σημεία της πολιτικής του ΚΚΕ/ΕΑΜ/ΕΛΑΣ το1941-44 ήταν οι θέσεις του για το μακεδονικό ζήτημα. Πολλοί θα ΄χουν ακούσει ή θα χουν διαβάσει για το λεγόμενο σύμφωνο του Πετριτσίου που θεωρείται ότι υπεγράφη ανάμεσα σε Έλληνες και Βούλγαρους κομμουνιστές και έθιγε την ακεραιότητα της ελληνικής Μακεδονίας. Οι αριστεροί το θεωρούν πλαστό, ενώ την ίδια άποψη φαίνεται ότι είχαν και οι Άγγλοι. Στην παρούσα ανάρτηση δεν θα γίνει αναφορά στο Πετρίτσι, αλλά σε γεγονότα σχετικά με το θέμα έτσι όπως τα παρουσιάζει η αριστερή ιστοριογραφία.

 Ας πάρουμε τα πράγματα απ΄την αρχή.

 Μία από τις πρώτες προτεραιότητες του ΚΚΕ κατά την Κατοχή ήταν η αποκατάσταση της επαφής του με τα κομμουνιστικά κόμματα των γειτονικών βαλκανικών χωρών. Έτσι το φθινόπωρο του 1942 ο γ.γ του ΚΚΕ Γιώργος Σιάντος ανέθεσε στον Τηλέμαχο Βερβέρη την αποστολή να έρθει σε επαφή με τα Κ.Κ της Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας. Ο Σιάντος του έδωσε γραπτή εντολή και σχετική εξουσιοδότηση. Τελικά μετά από δυσκολίες, ο Βερβέρης την άνοιξη του 1943 καταφέρνει να έρθει σε επαφή με τον Τζώτζο, εκπρόσωπο των Αλβανών κομμουνιστών ανταρτών και τον Τέμπο, εκπρόσωπο του στρατηγείου του Τίτο.[1]

 Οι επαφές του Βερβέρη με Αλβανούς και Γιουγκοσλάβους οδήγησαν στην υπογραφή ενός συμφώνου μεταξύ των τριών μερών. Αυτό μεταξύ άλλων συμπεριλάμβανε έναν όρο περί "απελευθέρωσης του πληθυσμού που κατοικεί στην ελληνική, σέρβικη και βουλγάρικη Μακεδονία, ως επιστέγασμα της πάλης του κατά των κατακτητών"[2]. Ο Ιωαννίδης και ο Παπαπαναγιώτου ισχυρίζονται ότι ο Βερβέρης υπέγραψε με δική του πρωτοβουλία το σύμφωνο, χωρίς να έχει καμμία σχετική εντολή απ’το ΚΚΕ. [3]

 Τον Ιούνιο του 1943 έρχεται σε επαφή ο Ανδρέας Τζήμας, υψηλόβαθμο στέλεχος του ΚΚΕ και μέλος της τριμελούς ηγεσίας του ΕΛΑΣ, με τον Τέμπο . Ο Τζήμας ισχυρίζεται ότι κατόρθωσε και τροποποίησε το σύμφωνο που υπέγραψε ο Βερβέρης αλλάζοντας τον παραπάνω όρο για το μακεδονικό ζήτημα [4].  Σύμφωνα με τον Παπαπαναγιώτου, ο Τζήμας πήρε απ΄τον Βερβέρη το πρωτότυπο της αρχικής συμφωνίας, δεν το έδωσε ποτέ σε κανέναν και το κατέστρεψε.[5]

   

 Εκ πρώτης όψεως λοιπόν και βάσει των παραπάνω λεγομένων των κομμουνιστών, ο Τζήμας πήγε πάνω, ήρθε σε επαφή με Αλβανούς και Γιουγκοσλάβους κομμουνιστές και διόρθωσε ένα λάθος του αναρμόδιου Βερβέρη αποκαθιστώντας έτσι την τάξη όσον αφορά το μακεδονικό ζήτημα.

  Τι υπέγραψε όμως ο Τζήμας;

 Ποιο ήταν το κείμενο της δικιάς του συμφωνίας με τους Γιουγκοσλάβους και Αλβανούς κομμουνιστές αντάρτες;

 Το ολοκληρωμένο  κείμενο της συμφωνίας του Τζήμα μας το παραθέτει ο καπετάνιος της 10^ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ, Κικίτσας [6]:

Εστιάζοντας λοιπόν στον δεύτερο όρο της συμφωνίας που αφορά το μακεδονικό βλέπουμε ότι:

α) Ουσιαστικά αναγνωρίζονται οι "μακεδόνες" σαν εθνική οντότητα  με φράσεις όπως:

  

"Πρέπει να ξεσηκωθούν στην πάλη κατά των κατακτητών οι εθνικές μειονότητες που σήμερα ως επί το πλείστον είναι στην υπηρεσία των κατακτητών"

      Εδώ ως εθνική μειονότητα στην υπηρεσία των κατακτητών εννοούνται σαφώς οι σλαβόφωνοι της δυτικής Μακεδονίας αφού ένα μέρος τους είχε εξοπλιστεί τότε απ΄τους Ιταλούς κατακτητές  της περιοχής.

"...με σκοπό να σηκώσουν τις αλβανικές και μακεδονικές μάζες στην πάλη κατά των κατακτητών"

 Εδώ χρησιμοποιείται ο όρος "μακεδονικές" σαν εθνικός προσδιορισμός, εφόσον παραλληλίζεται με την χρήση του όρου "αλβανικές" που είναι σαφής εθνικός προσδιορισμός.

"...οδηγούν τον μακεδονικό λαό στην μεγαλύτερη εθνική περιπέτεια"

β) Κατ'επέκταση του παραπάνω, διαχωρίζονται σαφώς οι "μακεδόνες" απ’τους Έλληνες:

  "Συμφέρον του μακεδονικού λαού στην Ελλάδα είναι να παλεύει μαζί με τους Έλληνες."

  "Η κοινή πάλη με τους Έλληνες θα τους εξασφαλίσει την ισοτιμία που θα τους απαλλάξει από κάθε εθνική καταπίεση"

 γ) Αφήνεται ανοιχτή για το μέλλον η "αυτοδιάθεση των μακεδόνων" (δηλαδή η απόσχιση της Μακεδονίας απ’την Ελλάδα):

  

"Οι αντιπρόσωποι της Αλβανίας και της Γιουγκοσλαβίας έχουν την γνώμη ότι κατά την διάρκεια του πολέμου πρέπει να αναγνωριστεί το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης σε όλο τον  μακεδονικό λαό"

   Εδώ ο Τζήμας κάνει μία ντρίπλα. Φαίνεται ότι μόνο οι Αλβανοί και οι Γιουγκοσλάβοι μιλούν για "αυτοδιάθεση των μακεδόνων". Ο ίδιος όμως επιτρέπει να καταγραφεί αυτή η απαίτησή τους στην επίσημη συμφωνία που συνυπέγραψε, πράγμα που σημαίνει ότι δεν το απορρίπτει αλλά το μεταθέτει για αργότερα αφήνοντας ανοικτό κάθε ενδεχόμενο.

  "Όλα τα προβλήματα μεταξύ των βαλκανικών λαών θα λυθούν στην βάση της αδερφικής συνεργασίας και της αρχής της αυτοδιάθεσης των λαών"

 Βάσει όλων των παραπάνω ο καθένας αντιλαμβάνεται ποια θα ήταν η τύχη της ελληνικής Μακεδονίας αν το μακεδονικό ζήτημα λυνόταν απ’τους βαλκάνιους κομμουνιστές με βάση την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών….

 Η προδοτική τακτική των κομμουνιστών σχετικά με το μακεδονικό ζήτημα φαίνεται ξεκάθαρα από την παραπάνω συμφωνία η οποία είχε βαρύνουσα πολιτική σημασία διότι υπεγράφη εκ μέρους του ΕΛΑΣ απ’τον Τζήμα που ήταν μέλος της τριμελούς ηγεσίας του και υψηλόβαθμο στέλεχος του ΚΚΕ. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι τονίζεται στο υστερόγραφο της συμφωνίας πως η συγκεκριμένη απόφαση δεν ήταν για δημοσίευση. Πιθανή δημοσίευσή της τότε το 1943 θα έβλαπτε το πατριωτικό προφίλ που επιχειρούσε να φτιάξει το κομμουνιστοκίνητο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.  

 Τέλος η γνησιότητά της δεν επιδέχεται καμμίας αμφισβήτησης όπως το σύμφωνο του Πετριτσίου,  αφού δημοσιεύτηκε σε βιβλίο σκληροπυρηνικού αριστερού καπετάνιου του ΕΛΑΣ.

 Αυτό φυσικά δεν είναι η μοναδική απόδειξη της προδοσίας του πατριωτικού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ σχετικά με το μακεδονικό. Υπάρχουν πολλά ακόμα στοιχεία που θα παρατεθούν εν καιρώ.

                

          

  [1] Έκθεση Τζήμα στο "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" του Γρ.Φαράκου β’ τόμος, σελ. 276, και

        Σημείωση νο.42 του Αλ.Παπαπαναγιώτου στις "Αναμνήσεις" του Γ.Ιωαννίδη, σελ.514 

  [2] Έκθεση Τζήμα στο ίδιο, σελ.278

  [3] "Αναμνήσεις" του Γ.Ιωαννίδη, σελ. 131.

  [4] Έκθεση Τζήμα στο ίδιο, σελ.278

  [5] Σημείωση νο. 49 του Αλ.Παπαπαναγιώτου στις "Αναμνήσεις" του Γ.Ιωαννίδη, σελ.517-8

  [6] Η "Χη Μεραρχία του ΕΛΑΣ" του Σαράντη Πρωτόπαππα-Κικίτσα, σελ.162-3