Εγκλήματα κομμουνιστών: το τέλος του 5/42 και του Ψαρρού

70 έτη μετά τη μεγάλη σφαγή, η γη της Δωρίδος στέκει ως ένας ακόμη αδιάψευστος μάρτυρας της κομμουνιστικής θηριωδίας την οποία γνώρισε η Πατρίδα μας τον περασμένο αιώνα. Θηριωδία την οποία στρατευμένοι καθηγητάδες της μαρξιστικής πανούκλας ονόμασαν καταχρηστικά «εμφύλιο», θαρρώντας πως ήταν τούτο αρκετό για να διαγραφούν τα τερατώδη, αντεθνικά τους εγκλήματα. Στα «ανδραγαθήματα» ή «αντιστασιακά παράσημα» του κομμουνιστικού ΕΑΜ-ΕΛΑΣ περίοπτη θέση καταλαμβάνει ο αφανισμός του ενδόξου 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, του οποίου ηγείτο ο Συνταγματάρχης Ψαρρός.
Την άνοιξη του 1944, η κατάσταση στην Στερεά Ελλάδα είναι έκρυθμη. Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έχει αποφασίσει να προχωρήσει στην αφομοίωση ή στην εκρίζωση των εθνικών αντάρτικων ομάδων, δια της ιδρύσεως της ΠΕΕΑ. Η ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση), πολιτικό σκέλος του αντάρτικου του Ψαρρού, πρέπει είτε να τεθεί υπό την ΠΕΕΑ είτε να διαλυθεί. Μέχρι τότε, έχει τηρήσει μια μέση, ουδέτερη στάση μεταξύ των άλλων δύο αντάρτικων οργανώσεων, του ΕΔΕΣ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ο Σόλων Γρηγοριάδης γράφει σχετικά: «στα μάτια του ΚΚΕ, η ταραντέλα αυτή της ΕΚΚΑ έπαιρνε μιαν ανησυχητική όψη: το 5/42 Σύνταγμα, ή έπρεπε να ταχθεί υπό την ΠΕΕΑ, ή να διαλυθεί. Γιατί, αν δεν προσχωρούσε στην ΠΕΕΑ, θα εντασσόταν, αργά ή γρήγορα, στο κοινό μέτωπο με τον ΕΔΕΣ. Και -όπως- είπαμε θα εμφανιζόταν τότε ο ΕΛΑΣ, μαζί με όλη την Αριστερά, απομονωμένος».
 Ο Ψαρρός είναι διστακτικός, όμως ο λοχαγός του Δεδούσης και το μεγαλύτερο τμήμα των ανταρτών του 5/42 είναι κάθετα αντίθετοι σε μια τέτοια προοπτική.
Στις 12 Απριλίου, ο ταγματάρχης του ΕΛΑΣ Ζούλας, απαιτεί από τον Ψαρρό την προσχώρηση της ΕΚΚΑ στην ΠΕΕΑ και την παραπομπή του Δεδούση σε ανταρτοδικείο. Μόλις μια εβδομάδα νωρίτερα, ο μέχρι τότε υποδιοικητής του 5/42 Κ. Λαγγουράνης, προσχωρεί στον ΕΛΑΣ και στρέφεται δι' ανακοινώσεως κατά του Δεδούση. Ο Ψαρρός αναζήτησε μάταια συμβιβαστική λύση. Διακρίνοντας το αδιέξοδο των συζητήσεων, διέταξε την συγκέντρωση του 5/42 στο Κλήμα Δωρίδος. Το δεύτερο τελεσίγραφο του ΕΛΑΣ αποστέλλεται στον Ψαρρό στις 14 Απριλίου.
Την 14η Απριλίου, ο λοχαγός του 5/42 Δεδούσης μεταβαίνει με καΐκι στο Γαλαξείδι με στόχο να συγκεντρώσει νέους αντάρτες. Στις 16 Απριλίου, Μεγάλο Σάββατο, ο ίδιος και οι άνδρες του αναπαύονται στα Τριζόνια, όπου και δέχονται την αιφνιδιαστική επίθεση τμημάτων του ΕΛΑΣ, προτού επιστρέψουν ασφαλείς στο Κλήμα. Στο Κλήμα οι επιθέσεις των συμμοριτών έχουν ξεκινήσει από τις 13 Απριλίου, δίχως εντυπωσιακά αποτελέσματα και παρά το γεγονός πως οι συμμορίτες έχουν ενισχυθεί σημαντικά από το ΙΙΙ/36 (τάγμα θανάτου) και τους μαυροσκούφηδες του σφαγέα Βελουχιώτη καθώς και από την 5η Ταξιαρχία Αττικοβοιωτίας.
Στις 17 Απριλίου, οι συμμορίτες εξαπολύουν την γενική τους επίθεση. Η μάχη είναι σφοδρότατη και διαρκεί περί την μισή ώρα. 1500 συμμορίτες επιτίθενται με λύσσα στους 500 γενναίους άνδρες του 5/42. Ο λοχαγός του ΕΛΑΣ Κώστας Γιαννακουλόπουλος, στρατιωτικός διοικητής του ΙΙΙ/36 τάγματος  αναφέρει σε έκθεσή του για την μάχη του Κλήματος: "αν δεν τελειώσουμε σε ένα λεπτό, τότε χάσαμε ή μάλλον χαθήκαμε», δείγμα της ρευστότητας για το μέρος προς το οποίο θα κλίνει η θεά της Νίκης κατά την κρίσιμη καμπή της μάχης. Δυστυχώς όμως, στον συνταγματάρχη Ψαρρό έχει υπερισχύσει η απογοήτευση από την αποτυχία των διαπραγματεύσεων έναντι της θέλησης να επιβληθεί επί των εχθρών του Έθνους. Δίχως επιχειρησιακό σχέδιο. Ο Ι. Παπαθανασίου στο έργο «Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944» είναι εξόχως αποκαλυπτικός: «Ο φόβος του είχε να κάνει με το ενδεχόμενο πλαγιοκόπησής τους απ' τις δυνάμεις του Καπετζώνη που βρισκόταν στ' αριστερά του. Η επίθεση του Καπετζώνη όμως δεν έγινε επειδή ο Ψαρρός δεν είχε ετοιμάσει σχετικό επιχειρησιακό σχέδιο.  Δεν είχε καθορίσει την αποστολή των τμημάτων του και δεν συντόνιζε τις ενέργειές τους».
Συνέπεια αυτής της αδράνειας ήταν να υποστεί τεράστιο βάρος της επίθεσης ο 4ος Λόχος Δεδούση στο λόφο Ανάληψη, χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητες εφεδρείες προς ενίσχυση των αμυνομένων. Υπό το βάρος της σφοδρής επίθεσης, διατάσσεται υποχώρηση προς τη Σκάλα Καραΐσκου, όπου συναντάται με τον Ψαρρό. Ο τελευταίος έχει αποφασίσει να παραδοθεί μαζί με τους άντρες του, απόφαση την οποία δεν συμμερίζεται ο Δεδούσης ο οποίος κατορθώνει να διαφύγει -παρά τον ασφυκτικό κλοιό των συμμοριτών που τον αναζητούν μανιωδώς- προς Άμφισσα και ακολούθως προς Αθήνα.
Ο συνταγματάρχης Ψαρρός συλλαμβάνεται μαζί με 30 άνδρες του, από τους συμμορίτες του Βελουχιώτη. Οι τελευταίοι περιφέρουν με σοβιετικό μίσος το πολεμικό τους λάφυρο, μέχρις ότου αναλάβει «αντιστασιακό έργο» ο ταγματάρχης του ΕΛΑΣ Ζούλας. Εκείνος εξυβρίζει σκαιά τον συνταγματάρχη Ψαρρό προσβάλλοντάς τον χυδαία επί λίγα λεπτά της ώρας, προτού τον καταστήσει κοινωνό του σοβιετικού «ανθρωπισμού». Ο αιχμάλωτος τον συμμοριτών Παπαγιαννόπουλος, αναφέρει στο βιβλίο του με τίτλο «5/42-Ψαρρός»: «Ο Ζούλας εβύθισε στο λαιμό του ημιθανούς Ψαρρού, τη μάχαιρά του με τόση λύσσα, ώστε οι χείρες του εβάφηκαν με το αίμα του θύματος». Την τύχη του αρχηγού τους, είχαν και οι περισσότεροι άνδρες του 5/42 στις πλαγιές του Κλήματος Δωρίδος.
Οι απόγονοι των πρωταγωνιστών της κομμουνιστικής θηριωδίας, είναι σήμερα συνομιλητές και συμμέτοχοι της πολιτικής δίωξης της αντεθνικής Χούντας Βενιζέλου-Σαμαρά εις βάρος του Λαϊκού Συνδέσμου-Χρυσή Αυγή. Οι μεγάλοι ηττημένοι του συμμοριτοπολέμου, κατέχουν ελέω της πατριδοκάπηλης και ψοφοδεούς δεξιάς τον ρόλο του «προστάτη» του Λαού μας. Η επάρατος δεξιά τους χαϊδεύει και τους εκλιπαρεί, οι Εθνικιστές όμως δεν έχουν δικαίωμα να επιτρέψουν να ξεχαστούν τα αντεθνικά τους εγκλήματα. Κι εάν εν έτει 2014 φρονούν πως εκδικητικά θα δικάσουν το Λαϊκό Εθνικιστικό Κίνημα υπό μορφή «ρεβάνς» για το 1949, τότε ας γνωρίζουν πως ο Ελληνικός Λαός και η Ιστορία δεν έχουν ακόμη πει την τελευταία τους λέξη.

Ευάγγελος Καρακώστας

Πηγή: http://www.xryshaygh.com/index.php/enimerosi/view/egklhmata-kommounistwn-to-telos-tou-5-42-kai-tou-psarrou#ixzz2z2LFRga3

Η ευθύνη του Βελουχιώτη για την δολοφονία του Ψαρρού, όπως προκύπτει από έκθεση του ιδίου και άλλα κείμενα αριστερών

 Ένα απ΄τα γνωστά μυθεύματα των θαυμαστών/απολογητών/αγιογράφων του Βελουχιώτη είναι ότι εκείνος δεν έφερε καμμία ευθύνη για τον θάνατο του Ψαρρού παρά το ότι είχε εμπλακεί άμεσα στην επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Όπως ξέρουμε, ο Ψαρρός δολοφονήθηκε εν ψυχρώ απ΄τον ταγματάρχη Ζούλα του ΕΛΑΣ, ενώ ήταν αιχμάλωτος και άοπλος.
 Ας δούμε όμως τι ισχυρίζονταν επί του θέματος κάποιοι θαυμαστές του Βελουχιώτη:

 "Δεν ήμουν παρών στην δολοφονία του Ψαρρού, της οποίας τα καθέκαστα έμαθα από τρίτους. Ήμουν όμως παρών όταν έφεραν τον Ψαρρό νεκρό πάνω σ'ένα γαϊδούρι και πληροφορήθηκε ο Άρης το συμβάν, ο οποίος περιήλθε σε απόγνωση. Αλλόφρων και ξεσκούφωτος τραβούσε κυριολεκτικά τα μαλλιά του, βρίζοντας και βλασφημώντας τον αυτουργό και τους εντολείς του. Τότε θυμήθηκα την εκτίμηση που είχε εκφράσει σε ανύποπτο χρόνο ο Άρης για το νεκρό αξιωματικό, τότε που πάλι αφοπλισμένος ο Ψαρρός οδηγείτο στο Γενικό Στρατηγείο, στην Αγία Τριάδα Ευρυτανίας, λέγοντας ότι: Ο Ψαρρός είναι καλός και έντιμος αξιωματικός, δημοκράτης και πατριώτης" [1]

 Αυτός που έγραφε τα παραπάνω (δηλ. ο παπα-Ανυπόμονος) στην προσπάθειά του να αποδείξει την εκτίμηση που είχε ο Βελουχιώτης για τον Ψαρρό ανέφερε ένα θετικό σχόλιο που υποτίθεται ότι έκανε ο πρώτος για τον δεύτερο όταν τον είδε να μεταφέρεται αφοπλισμένος στο Γ.Σ του ΕΛΑΣ.
 Μόνο που ο παπα-Ανυπόμονος ξέχασε να γράψει ότι ο φυσικός αυτουργός για εκείνον τον αφοπλισμό του Ψαρρού και την συνακόλουθη διάλυση του 5/42 (την πρώτη) στην Στρώμνη ήταν ο ίδιος ο Βελουχιώτης...
 Συνεπώς ήταν μάλλον απίθανο ο Βελουχιώτης να εξέφρασε την παραπάνω θετική γνώμη για τον Ψαρρό, απ΄την στιγμή που ο ίδιος έφερε ακέραια ευθύνη για τον προ ολίγου αφοπλισμό του συνταγματάρχη και του τμήματός του. Εκτός βέβαια αν δεχτούμε ότι ήταν τελείως ανισόρροπος.

 Εν πάσει περιπτώσει, ας δούμε τι λέγανε και άλλοι:

 "Το δεύτερο, και χειρότερο, ήταν ο φόνος του Ψαρρού. Αυτό ήταν το έγκλημα το ανθρώπινο. Αυτό ήταν και το πολιτικό έγκλημα. Ούτε για το ένα, ούτε για το άλλο φταίει ο Άρης. Ούτε και μπορούσε να τα αποτρέψει" [2]

 "Την πληροφορία για τον θάνατο του Ψαρρού είχε φέρει στον αρχηγό ο επικεφαλής της επίθεσης κατά του 5/42, εύελπις Αθανασίου. Ο Άρης, παρά την ταραχή του, συνέλαβε αμέσως το μέγεθος της καταστροφής: 
 - Αυτό θα το πληρώσουμε και θα το πληρώνουμε στον αιώνα τον άπαντα" [3]
 

 Βλέπουμε λοιπόν ότι οι θαυμαστές του Βελουχιώτη επιχειρούσαν μέσω των κειμένων τους να τον απαλλάξουν από κάθε ευθύνη για τον φόνο του Ψαρρού, και να τον παρουσιάσουν ως βαθύτατα εξοργισμένο για αυτό που έγινε.
Βέβαια δεν μας εξηγούν γιατί ο κατά τ'άλλα αυστηρότατος Βελουχιώτης που δεν ανεχόταν παρασπονδίες, δεν μπήκε στον κόπο να τιμωρήσει παραδειγματικά τον δολοφόνο του Ψαρρού, ή έστω να απαιτήσει την τιμωρία του.

 Την παραπάνω απορία έρχεται να μας την επιλύσει ο ίδιος ο φυσικός αυτουργός της δολοφονίας του Ψαρρού, ταγματάρχης Ζούλας. Σε έκθεσή του προς τα κομματικά όργανα του ΚΚΕ με ημερομηνία 02/03/1951 έλεγε πως:
"Για την εκτέλεση του Ψαρρού είμασταν σύμφωνοι με τον Άρη" [4]

 Αυτή είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα ομολογία που ανατρέπει άρδην τους ισχυρισμούς των απολογητών του Βελουχιώτη.

 Εξίσου σοβαρά στοιχεία επί του θέματος έχει παραθέσει και ο Φοίβος Γρηγοριάδης.
 Όπως είχαμε δει εδώ: http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/11/blog-post_22.html
 όταν ο Γρηγοριάδης βρέθηκε κατηγορούμενος ενώπιον της ηγεσίας του ΕΛΑΣ για την δεύτερη επίθεση κατά του 5/42, ο Βελουχιώτης του είπε:  
 "Άκου τώρα. Όλοι μέσα θα σου ριχτούνε άτεγκτοι και αυστηροί. Θ'ακούσεις πολλά μα μην χάνεις το κουράγιο σου. Καλά έκανες και ασ'τους να λένε". [5]
 εγκρίνοντας έτσι την επιθετικότητα κατά του αντάρτικου τμήματος του Ψαρρού.


 Αλλά ας αφήσουμε τους υπόλοιπους και ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βελουχιώτη.
 Σε έκθεσή προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ στις 22/09/1943 έγραφε:
 "Διάλυση άμεση, έστω και αιματηρά, των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να υπογράψουν την ανωτέρω αναφερόμενη δήλωση" [6]

 Χαρακτηριστικό της νοοτροπίας του είναι ότι ο Βελουχιώτης εξέφραζε αυτές τις εμφυλιοπολεμικές απόψεις σε μία εποχή (Σεπτέμβριος του 1943) κατά την οποία το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ συνεργαζόταν με τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ στα πλαίσια του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών.

 Τα παραπάνω στοιχεία σε συνδυασμό με την άμεση εμπλοκή του Βελουχιώτη στην πρώτη διάλυση του 5/42 καταδεικνύουν την αναμφισβήτητη εχθρικότητά του προς τον Ψαρρό και το 5/42.

 Πολύ πιο αποκαλυπτική όμως είναι η έκθεσή του όσον αφορά την σύγκρουση με το 5/42 και την δολοφονία του Ψαρρού [7]:

 Όπως φαίνεται απ΄την έκθεσή του, ο Βελουχιώτης:
 - Θεωρούσε ότι ο Ψαρρός ήταν εθνοπροδότης και συνεργάζεται με Γερμανούς
 - Θα ήταν εγκληματικά ασύμφορη η παράταση της ύπαρξης του 5/42
 - Πίστευε ότι ενεργούσε προς το συμφέρον του ΕΛΑΣ και ανέλαβε ακέραια την ευθύνη για ότι συνέβη.

 Πουθενά δεν διαφαίνεται ίχνος λύπης για τον φόνο του Ψαρρού, ούτε μεταμέλεια, ούτε καν νύξη κατά του δολοφόνου Ζούλα, ούτε υπόνοια ότι βλάφτηκε ο αγώνας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

 Με μία λέξη: Αμετανόητος.

 Βάσει των στοιχείων που παρατέθησαν, οι κατόπιν εορτής ισχυρισμοί των απολογητών του Βελουχιώτη μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν ως εσκεμμένη παραπληροφόρηση.



Πηγές:
[1] "Στο βουνό, με τον σταυρό, κοντά στον Άρη" του αρχιμανδρίτη Γερμανού Κ.Δημάκου (πατέρα-Ανυπόμονου), σελ.256
[2] "Η πολιτική διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη" του Γιάννη Χατζηπαναγιώτου (καπετάν Θωμάς), σελ.384 
[3] "Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων" του Διονύση Χαριτόπουλου, σελ.529-530
[4] "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο", του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.296
[5] "Το αντάρτικο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-5/42", του Φοίβου Γρηγοριάδη, β' τόμος, σελ.498
[6] "Διπλή αποκατάσταση της εθνικής αντίστασης" του Δημήτρη Παρτσαλίδη, σελ.80
[7]  "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο", του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.291-2

Η μάχη της Ταράτσας στην Γκιώνα μεταξύ του ΕΛΑΣ και του 5/42 Συντάγματος του Ψαρρού

 Μετά τον αφοπλισμό του 5/42 απ΄τον ΕΛΑΣ τον Μάιο του 1943 στην Στρώμη και την συνακόλουθη διάλυσή του, ο συνταγματάρχης Ψαρρός κατόπιν συμφωνίας με τους Βρετανούς και την ηγεσία του ΕΛΑΣ προέβη στην ανασυγκρότηση της ένοπλης μονάδας του.
 Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ (Τζήμας-Βελουχιώτης-Σαράφης) εξέδωσε στις 28/05/1943 την υπ'αριθμόν 9 διαταγή που απαγόρευε τις εχθροπραξίες με άλλες οργανώσεις, δίνοντας έτσι πρακτικά την συγκατάθεσή για ανασυγκρότηση του 5/42. Ο Τζήμας μάλιστα δεν παρέλειψε να κατηγορήσει εντόνως όλους όσους ευθύνονταν (Βελουχιώτης, καπετάν Ορέστης) για την πρώτη διάλυση του 5/42. Οι 'Αγγλοι απ΄την μεριά τους υποσχέθηκαν στον Ψαρρό ότι θα τον ενίσχυαν με αεροπορικές ρίψεις πολεμικού υλικού ώστε να μπορεί να εξοπλίσει 500 άντρες ως τις 20 Ιουνίου 1943.
 Βάσει αυτών των δεσμεύσεων, ο Ψαρρός ειδοποίησε τους αξιωματικούς του (Καϊμάρας, Ντούρος, Κούτρας κτλ) να συγκεντρώσουν τους άντρες τους και να έρθουν να τον βρουν στην θέση Ταράτσα στο όρος Γκιώνα όπου θα γίνονταν και οι ρίψεις. Συγχρόνως ενημερώνονταν και όσοι άοπλοι κάτοικοι της περιοχής επιθυμούσαν να ανέβουν στην Ταράτσα προκειμένου να ενταχθούν στο ανασυγκροτούμενο Σύνταγμα και να εξοπλιστούν.

 Πραγματικά μες στον Ιούνιο έγιναν συνολικά τρεις ρίψεις. Ήταν λιγότερες του αναμενομένου αλλά τουλάχιστον υπήρχε μία κινητικότητα. Η τελευταία έγινε στις 21 Ιουνίου. Χάρη σε αυτές τις ρίψεις το 5/42 μπόρεσε να έχει συνολικά 200 άντρες εξοπλισμένους (και όχι 500 όπως του είχαν υποσχεθεί οι Άγγλοι), πολλοί εκ των οποίων όμως ήταν νεοσύλλεκτοι χωρίς πολεμική εμπειρία και άλλοι δεν είχαν ακόμη τον κατάλληλο ιματισμό γιατί οι ρίψεις υλικού δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί.
 Γενικότερα, το Σύνταγμα ήταν ακόμη σε φάση ανασυγκρότησης, άρα ανέτοιμο για πολεμικές συγκρούσεις.

 Παρά το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ είχε αναγνωρίσει επισήμως το δικαίωμα στον Ψαρρό να ανασυγκροτήσει το 5/42, στις 19/06 ο ταγματάρχης Ζούλας έβγαλε την παρακάτω διαταγή προς το αρχηγείο Παρνασσίδας του ΕΛΑΣ:
  "Γνωστής ούσης της θέσεως ημών έναντι των μη υπογραψασών το συμφωνητικόν μας οργανώσεων, δύνασθε επιδιώξη την διάλυσιν 5/42. Προσοχή από ενέδρας Ιταλών ή Ψαρριανών. Για το Γενικό Αρχηγείο Στερεάς, υπογραφή: Ζούλας ταγματάρχης."

 Διευκρίνιση: "Ψαρριανούς" αποκαλούσαν οι ελασίτες τους αντάρτες του Ψαρρού. Προφανώς πρόκειται περί συνωνυμίας με έναν σημερινό γραφικό αριστερό βουλευτή...
  Η ηγεσία του αρχηγείου Παρνασσίδος προχώρησε άμεσα στην εκτέλεση αυτής της διαταγής παρά το ότι αυτή ερχόταν σε άμεση αντίθεση με την επίσημη γραμμή του ανώτερου οργάνου του ΕΛΑΣ, δηλαδή του Γ.Σ. Μαζί με το αρχηγείο Δωρίδας κινήθηκαν προς την Ταράτσα της Γκιώνας με σκοπό να χτυπήσουν το ανασυγκροτούμενο 5/42.
 Ο Ψαρρός και οι αξιωματικοί του ενημερώθηκαν για την κίνηση των ελασιτών και όντας περισσότερο υποψιασμένοι μετά το πρότερο πάθημά τους στην Στρώμη πήραν μέτρα ασφαλείας.

 Επικεφαλής των ελασιτών ήταν ο λοχαγός Φοίβος Γρηγοριάδης που χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο Φώτης Βερμαίος. Πριν την μάχη έστειλαν ένα τελεσίγραφο στον Ψαρρό που του ζητούσε να παραδώσει τον οπλισμό της μονάδας του. Η απάντηση του Ψαρρού ήταν αρνητική, κάτι για το οποίο οι ελασίτες ήταν σίγουροι γι'αυτό και είχαν ήδη ξεκινήσει οι εχθροπραξίες με προκεχωρημένα φυλάκια του 5/42.

 Η επίθεσή τους έγινε τα χαράματα της 23/06/1943. Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στο 5/42 οι ελασίτες ήταν τριπλάσιοι ή τετραπλάσιοι (δηλ.600-800) απ΄τους αντάρτες του Ψαρρού. Ο Φοίβος Γρηγοριάδης ισχυρίζεται ότι ήταν 250. Πέραν αυτών των αριθμητικών στοιχείων που δεν είναι εύκολο να εξακριβωθούν, και ο ίδιος ο Γρηγοριάδης παραδέχεται πως η παράταξή του ήταν καλύτερα εξοπλισμένη διότι είχαν στην κατοχή τους όλμους ενώ μεγάλο μέρος των ανταρτών του 5/42 ήταν νεοσύλλεκτοι και ανεκπαίδευτοι.

 Το πρόβλημα για τον ΕΛΑΣ ήταν όμως ότι είχε απωλέσει το στοιχείο του αιφνιδιασμού, διότι οι του 5/42 περίμεναν την επίθεση.
 Στην περιοχή υπήρχε το στρατηγικής σημασίας ύψωμα Κριθαριά που ήταν σχεδιασμένο να το καταλάβει προκαταβολικά το τμήμα του λοχαγού Βαρβάτου του 5/42. Αυτός άργησε να κινηθεί όμως με αποτέλεσμα να καταληφθεί προσωρινά το ύψωμα από μία διμοιρία του ΕΛΑΣ με αρχηγό τον Δυοβουνιώτη. Αυτοί όμως εκδιώχθηκαν βιαίως απ΄το σημείο κατόπιν επέμβασης του Κούτρα. Άλλοι ελασίτες που ακολουθούσαν τον Δυοβουνιώτη κατέληξαν σύμφωνα με τον Γρηγοριάδη "να κατρακυλάν, να κουτρουβαλάν πίσω στον κατήφορο όπως γίνονται δεκτοί με τουφεκιές, χειροβομβίδες και ριπές οπλοπολυβόλων και βρίσκονται σε φοβερά μειονεκτική θέση".

Ένα περιστατικό ενδεικτικό της εποχής συνέβη κοντά στην Κριθαριά. Το τμήμα Καϊμάρα του 5/42 βρέθηκε αντιμέτωπο με το ελασίτικο τμήμα του ανθυπολοχαγού Κατσίμπα. Οι δυο τους γνωρίζονταν από παιδιά, ήταν φίλοι και δεν ήθελαν να συγκρουστούν. Κατόπιν συνεννοήσεως απέφυγαν την σύρραξη. Αργότερα όμως ο Κατσίμπας κινήθηκε προς ανακατάληψη της Κριθαριάς και συγκρούστηκε με το τμήμα του Βαρβάτου που είχε εντωμεταξύ εγκατασταθεί εκεί μετά την εκδίωξη των ελασιτών απ΄τον Κούτρα, όπως είδαμε πριν. Ο Καϊμάρας παρενέβη στην σύγκρουση Βαρβάτου-Κατσίμπα με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική διάλυση του ελασίτικου τμήματος.

 Σε άλλον τομέα της μάχης, το τμήμα του ταγματάρχη Κρανιά του αντιμετώπισε επιτυχώς ελασίτικο τμήμα που είχε αρχηγό τον καπετάν-Νικηφόρο (ανθυπίλαρχος Δημήτρης Δημητρίου). Ο Κρανιάς μάλιστα πέρασε γρήγορα στην αντεπίθεση αιφνιδιάζοντας τους ελασίτες.

 Η επίθεση του ΕΛΑΣ σημείωσε επιτυχία μόνο στον τομέα που ήταν παρατεταγμένο το τμήμα του αξιωματικού της Αεροπορίας Ηλία Τσίγκα που αποτελούταν από νεοσύλλεκτους. Εκεί η άμυνα του 5/42 έσπασε και ο Τσίγκας σκοτώθηκε.
 Γι'αυτήν την δύσμενη εξέλιξη φέρει ευθύνη ο ίδιος ο Ψαρρός που διέταξε το τμήμα του Ντούρου να κινηθεί προς την Κριθαριά που μαίνονταν οι μάχες προς ενίσχυση των Καϊμαρά και Κούτρα. Εκεί όμως οι δυνάμεις του 5/42 είχαν επικρατήσει και δεν υπήρχε ανάγκη για βοήθεια. Αυτό είχε σαν συνέπεια τα μάχιμα τμήματα των Καϊμάρα, Ντούρου και Κούτρα να παραμείνουν ανενεργά και τα τμήματα του Τσίγκα και του Κρανιά που ήταν στο επίκεντρο της μάχης να μείνουν χωρίς ενισχύσεις. Για τον Τσίγκα είδαμε τι έγινε, ενώ και το τμήμα του Κρανιά δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει την αντεπίθεσή του και αναγκάστηκε να υποχωρήσει υπό την πίεση ισχυρότερων δυνάμεων.

 Κατά την διάρκεια της μάχης συνέβη ένα τραγελαφικό περιστατικό. Πάνω απ΄την Γκιώνα εμφανίστηκαν τρία εχθρικά βομβαρδιστικά (άγνωστο αν ήταν ιταλικά ή γερμανικά). Και οι δύο πλευρές σάστισαν και σταμάτησαν τις εχθροπραξίες για να μην δώσουν στόχο στον εχθρό.
 Μετά από κανα πεντάλεπτο τα αεροπλάνα έφυγαν και η μάχη ξανάρχισε.

  Κατόπιν αυτών, ο Ψαρρός διέταξε σύμπτυξη των δυνάμεων του παρά τις αντιρρήσεις πολλών αξιωματικών του. Τελικώς το 5/42 απεχώρησε απ΄το οροπέδιο της Ταράτσας. 
 Την επομένη στις 24/06 ο Ψαρρός συναντήθηκε με τον άγγλο ταγματάρχη Τζεφ Γκόρντον-Γκρηντ που είχε μόλις επιστρέψει απ΄την επιχείρηση του Ασωπού, του διαμαρτυρήθηκε για την επίθεση του ΕΛΑΣ και του ζήτησε να ενισχυθεί άμεσα το τμήμα του όπως είχε συμφωνηθεί. Πέρασαν 4 μέρες και δεν δόθηκε απάντηση στον Ψαρρό. Έτσι αποφάσισε την αυτοδιάλυση του 5/42 προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω αιματοχυσία.
 Πριν συναντήσει τον Ψαρρό, ο ταγματάρχης Τζεφ είχε συναντηθεί με τους επικεφαλείς των επιτιθέμενων τμημάτων του ΕΛΑΣ στους οποίους δεν έκανε ούτε μία παρατήρηση για τα όσα συνέβησαν...

 Οι απώλειες του 5/42 προέρχονταν κυρίως απ΄το τμήμα του Τσίγκα και ήταν 3 νεκροί και 6-10 τραυματίες.
 Οι απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν 7 νεκροί και 15 τραυματίες, όλοι του αρχηγείου Παρνασσίδας στο οποίο υπαγόταν και το διαλυθέν τμήμα του Κατσίμπα.
 Υπήρχαν επίσης πολλοί αιχμάλωτοι εκατέρωθεν οι οποίοι αφέθηκαν ελεύθεροι άμεσα.

 Αυτή ήταν η δεύτερη και αιματηρή διάλυση του 5/42, για την οποία όπως είδαμε το κυριότερο μέρος της ευθύνης φέρει αναμφισβήτητα ο ΕΛΑΣ, όπως παραδέχεται και ο επικεφαλής της επιχείρησης Φοίβος Γρηγοριάδης. Ευθύνη όμως φέρουν και οι Άγγλοι και ειδκότερα ο ταγματάρχης Τζεφ ο οποίος επέδειξε μία προκλητική απάθεια μπροστά σε αυτά τα δραματικά γεγονότα και αδιαφορία για τις εκκλήσεις του Ψαρρού.

 Αυτό που έχει πολύ ενδιαφέρον είναι η ακατανόητη στάση της ηγεσίας του ΕΛΑΣ απέναντι στους υπευθύνους αυτής της εμφύλιας σύγκρουσης.
 Θα την δούμε σε επόμενη ανάρτηση.


  Πηγές:
 "Το αντάρτικο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-(5/42)" του Φοίβου Γρηγοριάδη, τόμος β΄
 "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμάρα
 "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου
 "Εθνική αντίσταση 1941-1944" του Αθανάσιου Κούτρα

Η έκθεση του Γ.Σ του ΕΛΑΣ για την διάλυση του 5/42

 Μετά την αιματηρή τρίτη διάλυση του Συντάγματος 5/42 απ΄τον ΕΛΑΣ, το Γενικό Στρατηγείο του τελευταίου έβγαλε ένα σχετικό ανακοινωθέν, στις 02/05/1944.
 Μερικές μέρες μετά, εξέδωσε μία συμπληρωματική έκθεση την οποία υπογράφει ο αντισυνταγματάρχης Νίκος Παπασταματιάδης (υψηλόβαθμο στέλεχος του ΕΛΑΣ και δηλωμένος κομμουνιστής) η οποία παρατίθεται στις σελ.285-9 του βιβλίου "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο - Άγνωστα κείμενα" του κομμουνιστή Γρηγόρη Φαράκου.

 Παρακάτω μπορούμε να διαβάσουμε την αρχή αυτής της συμπληρωματικής έκθεσης που αναφέρεται στους λόγους διάλυσης του 5/42 απ΄τον ΕΛΑΣ, σύμφωνα με την οπτική των κομμουνιστών πάντα:

Όπως προκύπτει απ'το παραπάνω επίσημο κείμενο του ΕΛΑΣ, οι ελασίτες υποστήριζαν ότι κάποια ΄"αντιδραστικά" στελέχη του 5/42 συνεργάζονταν με τους κατακτητές και μάλιστα οργάνωσαν από κοινού μαζί με Γερμανούς και ταγματασφαλίτες (τους αποκαλεί "Ράλληδες" ή "γερμανοράλληδες") απ'το όνομα του κατοχικού πρωθυπουργού Ιωάννη Ράλλη που ίδρυσε τα Τ.Α) επίθεση κατά του ΕΛΑΣ στις 15/16 Απρίλη... Μετά από αυτό, ο ΕΛΑΣ αναγκάστηκε να αντεπιτεθεί και να διαλύσει το 5/42 στις 17 Απρίλη...

Οι Γερμανοί και οι ταγματασφαλίτες που υποτίθεται ότι συμμετείχαν στην υποτιθέμενη κοινή (μαζί με το 5/42) επίθεση κατά του ΕΛΑΣ ξαφνικά εξαφανίστηκαν απ΄την αφήγηση των κομμουνιστών....

 Φυσικά οι παραπάνω ισχυρισμοί είναι αστείοι και τα ψέματα είναι κραυγαλέα.

 Καμμία κοινή επιχείρηση Γερμανών-Τ.Α-5/42 κατά του ΕΛΑΣ δεν αναφέρεται πουθενά και δεν έγινε ποτέ, και δεν θα μπορούσε να γίνει αφού στην περιοχή της Φωκίδας που δρούσε το 5/42 δεν υπήρχαν Τάγματα Ασφαλείας. Στην ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα στη Ναύπακτο του γειτονικού νομού Αιτωλοακαρνανίας συγκροτήθηκε Τάγμα Ευζώνων μόλις τον Ιούνιο του '44, δηλαδή δύο μήνες μετά την διάλυση του 5/42.

  Όσον αφορά τις "κατηγορίες" των κομμουνιστών σχετικά με την συνεργασία στελεχών του 5/42 με τους Γερμανούς, αποτελεί μύθευμα. 

 Τίποτα τέτοιο δεν αναφέρεται στην αλληλογραφία μεταξύ του 5/42 και της 5ης ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ τις παραμονές της σύγκρουσης, ενώ ούτε καν ο αντισυνταγματάρχης Λαγγουράνης (υποδιοικητής του 5/42 που αποσκίστησε στον ΕΛΑΣ)  δεν υποστήριξε κάτι τέτοιο στην προκήρυξη που έβγαλε στις 10/04/1944 και εξηγούσε τους λόγους της "μεταγραφής" του.

Οι αυθαίρετες και αναπόδεικτες κομμουνιστικές συκοφαντίες που αποσκοπούσαν στο να χαρακτηρίσουν "συνεργάτες" των κατακτητών και "προδότες" όλους τους αντιπάλους τους, δεν αντέχουν σε καμμία ιστορική κριτική.

 Η γενικότερη αναξιοπιστία του παραπάνω εγγράφου φαίνεται και απ΄το γεγονός ότι λέει πως ο Ψαρρός σκοτώθηκε στην μάχη. Δεν είχαν ούτε το στοιχειώδες θάρρος να παραδεχτούν πως τον σκότωσαν οι ίδιοι ενώ ήταν αιχμάλωτος, ούτε βέβαια έκαναν νύξη στην σφαγή και άλλων αιχμαλώτων αντρών του 5/42.

Από αυτό και μόνο γίνεται αντιληπτό το ανύπαρκτο ήθος τους και η αναξιοπιστία τους.. 

 Και να φανταστείτε ότι το παραπάνω ήταν επίσημο κείμενο του ανώτατου οργάνου του ΕΛΑΣ....

Θύμιος Δεδούσης - ο σταυραετός της Ρούμελης μέρος γ'

 Αρχές Μαρτίου του 1944, μετά το άδοξο τέλος των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-Άγγλων στο Μυρόφυλλο και στην Πλάκα, επανήλθε η ένταση μεταξύ ΕΛΑΣ και 5/42. Το βράδυ της 3^ης προς 4^η Μαρτίου τμήμα του ΕΛΑΣ με επικεφαλή τον καπετάν Νικηφόρο μπήκε στο Σερνικάκι και  αφόπλισε αδειούχους αντάρτες του 5/42, τους πήρε τον οπλισμό και άλλο υλικό, έδειρε υποστηρικτές του 5/42 και απήγαγε προσωρινά 11 εξ’αυτών. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο υπολοχαγός Βλάικος.                                                                                                                                                       

Στις 5 Μαρτίου τμήμα του ΕΛΑΣ με επικεφαλή τον καπετάν Κρόνο αφοπλίζει και συλλαμβάνει 6 αντάρτες του 5/432 στην Ερατεινή. Ο λοχαγός Ντούρος του 5/42 αντιδρά και συλλαμβάνει στην Βιτρίνιτσα οπαδούς του ΕΑΜ. Μετά από αμοιβαίες εξηγήσεις οι συλληφθέντες και των δύο πλευρών αφήνονται ελεύθεροι.                                                                                                                 

 Στο μεταξύ ο Δεδούσης με τον λόχο του βρισκόταν στην Πενταγιού, όπου μάταια περίμενε ρίψεις απ΄τους Συμμάχους. Εκεί στις 6 Μαρτίου φτάνει αγγελιοφόρος  απ’την Ιτέα που του ανακοινώνει τα γεγονότα των αμέσως προηγουμένων ημερών. Ο Δεδούσης ανησυχεί και αποφασίζει με δική του πρωτοβουλία να πάρει έκτακτα μέτρα ασφαλείας, χωρίς να ενημερώσει τον Ψαρρό και παρά τις συστάσεις του ταγματάρχη Μπαϊζάνου που επίσης βρισκόταν στην Πενταγιού. Κήρυξε την βόρεια Δωρίδα σε κατάσταση πολιορκίας. Έκοψε τις τηλεφωνικές γραμμές. Συνέλλαβε τα μέλη της περιφερειακής επιτροπής του ΕΑΜ Δωρίδας και αφόπλισε το αρχηγείο ΕΛΑΣ Δωρίδας και τις μαχητικές ομάδες του ΕΛΑΣ στην Πενταγιού και στο Κροκύλι. Στο Κροκύλι κατά τον αφοπλισμό των ελασιτών σκοτώθηκε από ατύχημα ένας ελασίτης, ο Βάρσος. Κατόπιν ο Δεδούσης κινήθηκε προς την νότια Δωρίδα όπου ήταν το αρχηγείο του Καπετζώνη, διοικητή του 2^ου τάγματος. [1]       

                                                                                                                                                            Μόλις ο Ψαρρός ενημερώθηκε για τα γεγονότα έδωσε εντολή στον Δεδούση που βρισκόταν στο Τύχειο να απελευθερωθούν αμέσως οι όμηροι. Ο Δεδούσης αρχικά αρνήθηκε και είπε ότι θα πρεπε ν’αφήσουν και οι κομμουνιστές τους όμηρους που κρατούσαν αυτοί. Οι άντρες του Δεδούση συμφώνησαν μαζί του. Τελικώς όταν έφτασαν στο Κλήμα Δωρίδας, μετέβη εκεί ο Ψαρρός και άφησε ελεύθερους τους αιχμαλώτους. Με την παρέμβασή του, το ίδιο έγινε και τους κρατούμενους που είχε ο ΕΛΑΣ. [2]

 Μετά τα γεγονότα αυτά, ο ΕΛΑΣ άρχισε να μετακινεί ισχυρές δυνάμεις προς την Δωρίδα. Λίγες μέρες μετά έγινε μία σύσκεψη στο Λιδωρίκι μεταξύ εκπροσώπων των δύο πλευρών και Άγγλων.

  Οι κομμουνιστές -μεταξύ άλλων- ζήτησαν απ΄τον Ψαρρό να τους παραδώσει τον Δεδούση για να τον περάσουν από ανταρτοδικείο. Ο Ψαρρός φυσικά αρνήθηκε. Δεν ήταν δυνατόν να τους παραδώσει έναν αξιωματικό του για να τον περάσουν ανταρτοδικείο όπου η μοίρα του ήταν προδιαγεγραμμένη. [3]

 Εντωμεταξύ ο Δεδούσης με 50 άντρες του είχαν σταθμεύσει στο Ευπαλιό. Εκεί το βράδυ της 30^ης Μαρτίου κατά την διάρκεια γλεντιού δέχτηκαν αιφνιδιαστική επίθεση από το ΙΙ/34 Τάγμα του ΕΛΑΣ με επικεφαλή τον καπετάν Κρόνο. Η επίθεση απέτυχε παταγωδώς και οι ελασίτες αποκρούστηκαν με βαρύτατες απώλειες αφήνοντας πίσω πολλούς νεκρούς και 30 αιχμαλώτους. [4]

 Oι συγκρούσεις μεταξύ 5/42 και ΕΛΑΣ συνεχίζονταν με αμείωτη ένταση όλο το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου, ενώ ο υποδιοικητής του 5/42 Κώστας Λαγγουράνης στις 05/04 προσχώρησε στον ΕΛΑΣ και έβγαλε μία ανακοίνωση που μεταξύ άλλων στρεφόταν κατά του Δεδούση [5]. Παράλληλα οι προσπάθειες του Ψαρρού για εξεύρεση λύσης έπεφταν στο κενό. Έτσι, κατόπιν διαταγής του το 5/42 συγκεντρώθηκε στο Κλήμα Δωρίδας. Στις 12/04 ο ΕΛΑΣ που στο μεταξύ είχε ενισχυθεί με την έλευση του Βελουχιώτη και την 5^η Ταξιαρχία Αττικοβοιωτίας έστειλε το πρώτο τελεσίγραφο και στις 14/04 το δεύτερο. Με αυτά ζητούσε μεταξύ άλλων την παράδοση των Δεδούση και Καπετζώνη [6].

 Στις 14/04 ο Δεδούσης μεταβαίνει με καϊκι στο Γαλαξείδι για να συγκεντρώσει νέους αντάρτες. Στην επιστροφή του το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου 16/04 προσάραξε για λίγο στα Τριζόνια όπου δέχτηκε αιφνιδιαστική επίθεση από τμήματα του ΕΛΑΣ. χωρίς όμως κάποιο αποτέλεσμα. Έτσι ο Δεδούσης επέστρεψε στο Κλήμα [7].

   

 Στο Κλήμα οι συγκρούσεις συνεχίζονταν με ανεπιτυχείς επιθέσεις του ΕΛΑΣ απ’τις 13/04. Στις 17/04 όμως εξαπέλυσε την ολομέτωπη γενική του επίθεση. Απέναντι απ΄τον λόχο του Δεδούση ήταν το Τάγμα Θανάτου και οι μαυροσκούφηδες του Βελουχιώτη, οι επίλεκτοι του ΕΛΑΣ. Η σύγκρουση ήταν σφοδρότατη και οι απώλειες μεγάλες και για τις δύο πλευρές. Η επικράτηση του ΕΛΑΣ μπορεί να ήταν σχετικά σύντομη αλλά δεν ήταν καθόλου εύκολη. Η έκβαση της μάχης κρεμόταν σε μία κλωστή. Ο λοχαγός του ΕΛΑΣ Κώστας Γιαννακουλόπουλος που ήταν στρατιωτικός διοικητής του ΙΙΙ/36 τάγματος  (το Τάγμα Θανάτου) σε έκθεσή του για την μάχη του Κλήματος γράφει για την κρίσιμη καμπή της επίθεσης των ελασιτών: "αν δεν τελειώσουμε σε ένα λεπτό, τότε χάσαμε ή μάλλον χαθήκαμε" [8]. 

 Ο φόβος του είχε να κάνει με το ενδεχόμενο πλαγιοκόπησής τους απ΄τις δυνάμεις του Καπετζώνη που βρισκόταν στ’αριστερά του. Η επίθεση του Καπετζώνη όμως δεν έγινε επειδή ο Ψαρρός δεν είχε ετοιμάσει σχετικό επιχειρησιακό σχέδιο…  Δεν είχε καθορίσει την αποστολή των τμημάτων του και δεν συντόνιζε τις ενέργειές τους [9].

  

 Αυτή η αδράνεια του Ψαρρού (προφανώς αποτέλεσμα της απογοήτευσής του, αφού το τελευταίο πράγμα που επιθυμούσε ήταν οι εμφύλιες διαμάχες) είχε σαν αποτέλεσμα να δεχτεί ο 4^ος λόχος του Δεδούση στο ύψωμα Ανάληψη δυσανάλογα μεγάλη πίεση, χωρίς καμμία βοήθεια. Μοιραία αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς την Σκάλα Καραϊσκου. Εκεί βρήκε τον Ψαρρό ο οποίος του είπε πως θα μείνει και θα παραδοθεί (με τις γνωστές τραγικές συνέπειες για τον ίδιο). Ο Δεδούσης του είπε πως φεύγει. Κατάφερε μετα δυσκολίας να διαφύγει προς την κατεύθυνση της Άμφισσας, και στις 27/04 έφτασε στην Αθήνα. Κρυβόταν σε φιλικό σπίτι στην Κυψέλη, μέχρι που βρήκε τρόπο να πάει στην Μέση Ανατολή για να συνεχίσει από εκεί τον αγώνα. Συνελήφθη όμως απ’τους Γερμανούς στις 09/08/1944 και κλείστηκε στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, απ’όπου αποφυλακίστηκε με την Απελευθέρωση.

Κατά τα δεκεμβριανά, ο Δεδούσης κατατάχτηκε στην νεοσύστατη Εθνοφυλακή και διετέλεσε διοικητής του 3^ου λόχου του 144 τάγματος. Τον Ιανουάριο του 1945 συμμετέχει σε επιχειρήσεις κατά των κομμουνιστών στην Πελοπόννησο όπου και τραυματίζεται στην Χαλανδρίτσα.

 Στις εκλογές του Μαρτίου 1946 κατεβαίνει υποψήφιος και εκλέγεται πανηγυρικά πρώτος στην περιφέρεια Φθιωτιδοφωκίδας. Εγκαταλείπει όμως το βουλευτιλίκι καθώς ο συμμοριτοπόλεμος (ο λεγόμενος εμφύλιος για τους "προοδευτικούς") είχε ξεκινήσει. Τον Μάρτιο του  1947 ήταν πάλι στα βουνά της Ρούμελης και ξαναπολεμούσε τους κομμουνιστές ως επικεφαλής αποσπάσματος. Εκεί, στις 2 Απριλίου του 1947 σε μία σύγκρουση με τους κομμουνιστές στα Βαρδούσια πέφτει ηρωικά μαχόμενος [10].

 Αυτό που χαρακτήριζε όλη την διαδρομή του Δεδούση ήταν η ακόρεστη διάθεσή του για αγώνα. Τίποτα δεν τον πτοούσε. Ούτε οι φυλακίσεις, ούτε τα βασανιστήρια, ούτε η αιματηρή διάλυση του 5/42. Ακόμα και όταν έγινε βουλευτής, τα παράτησε και σαν νέος Λορέντζος Μαβίλης ξαναπαίρνει τα όπλα και βγαίνει στο βουνό. Στο συνέδριο του Λιβάνου τον Μάιο του 1944, ο τότε πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου είπε:  
 "Συναντηθήκαμε στις φυλακές (εννοεί τις φυλακές Αβέρωφ όπου ήταν κρατούμενος για ένα τρίμηνο ο Παπανδρέου αρχές του 1942) με τον Δεδούση και έχω την εντύπωση ότι είναι ένας Έλλην που βγαίνει απ΄την πινακοθήκη του ’21" [11].

 Ακόμα και κάποιοι αριστεροί τον εκτιμούσαν, παρά το ότι σε γενικές γραμμές ήταν κόκκινο πανί γι’αυτούς. Π.χ. ο Θέμης Μοσχάτος (διευθυντής του 3^ου γραφείου της 8^ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ και μετά επιτελάρχης της 1^ης μεραρχίας) τον χαρακτηρίζει "σκληρό καρύδι που άντεξε όλα τα βασανιστήρια των Ιταλών στις φυλακές Αμφίσσης χωρίς να πει λέξη, και καλό παλικάρι που βγήκε απ’τους πρώτους στο βουνό" [12].

 Όλοι οι άνθρωποι βέβαια έχουν και ελαττώματα, και ο Θύμιος Δεδούσης δεν αποτελούσε εξαίρεση. Η διάθεσή του για αγώνα τον έκανε ιδιαίτερα παρορμητικό και αυτό τον ώθησε να αντιδράσει δυναμικά στις προκλήσεις του ΕΛΑΣ, δίνοντας έτσι στους κομμουνιστές την αφορμή που έψαχναν για να διαλύσουν το 5/42. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι οι κομμουνιστές περίμεναν την αντίδραση του Δεδούση για να αποφασίσουν την διαλύση του 5/42. Άλλωστε το είχαν ήδη διαλύσει άλλες δύο φορές το 1943, προτού ενταχθεί σε αυτό ο Δεδούσης.

 Ένας άλλος λόγος της στάσης του ήταν σίγουρα τα έντονα αντικομμουνιστικά του αισθήματα (ήταν ένθερμος βασιλικός), που δεν συγκαταλέγονται βέβαια στα ελαττώματά του. Κάθε άλλο. Το λάθος του όμως ήταν ότι πολλές φορές τυφλωνόταν απ’τον δικαιολογημένο αντικομμουνισμό του με αποτέλεσμα να είναι απείθαρχος απέναντι στον μετριοπαθή διοικητή του Δημήτριο Ψαρρό δημιουργώντας έτσι εσωτερικά προβλήματα στο 5/42. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο αντικομμουνισμός του Δεδούση εκδηλώθηκε πλέον ανοιχτά μετά την τραγική φιλο-εαμική προκήρυξη της ΕΚΚΑ τον Οκτώβριο του 1943. Ως τότε δεν είχε δημιουργήσει κανένα πρόβλημα, αν και είχε προκληθεί (βλ. περιστατικό με τον ταγματάρχη Φαρμάκη στην ορκωμοσία του συντάγματος). Συνεπώς, τεράστιο μερίδιο ευθύνης φέρει και η ηγεσία της ΕΚΚΑ.

  

 Καλώς ή κακώς η εποχή εκείνη και ιδιαίτερα το αντάρτικο, απαιτούσε έναν πιο ευέλικτο τρόπο σκέψης και δράσης. Πόσο μάλλον όταν απέναντί σου έχεις έναν αποφασισμένο, ανελέητο και  -προπάντων- ισχυρότερο αντίπαλο, όπως ήταν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Αναμφισβήτητα, ο Δεδούσης ήταν λαμπρός πατριώτης και παλικάρι με όλη την σημασία της λέξης, αλλά του έλειπε η ψυχραιμία και η διαλλακτικότητα που είναι χαρακτηριστικά ανθρώπων που μπορούν να "ελίσσονται". Ο Δεδούσης ήταν πολύ ευθύς και πολύ αγνός για κάτι τέτοιο. Ήταν μαχητής και ιδεολόγος. Τίποτα περισσότερο.

[1] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.135

      "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ.157-9

[2] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.60-61

[3] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.139

      "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά σελ.160

[4] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.141

      "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.62-65

[5] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944"του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.142-3

     "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.78-79

[6] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.150-2

[7]  "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.72-74
       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά σελ.179-180

[8] "Ο Γεώργιος Καρτάλης και η εποχή του" του Κομνηνού Πυρομάγλου, σελ.307

[9] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.158

[10] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.84-100

[11] "Ο Γεώργιος Καρτάλης και η εποχή του" του Κομνηνού Πυρομάγλου, σελ.355

[12] "Η εθνική μας αντίσταση η προδομένη" του Θέμη Μοσχάτου, σελ.121

Θύμιος Δεδούσης - ο σταυραετός της Ρούμελης μέρος β΄

  Μετά τις μάχες του 5/42 κατά των Γερμανών, οι τελευταίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν (προσωρινά) την Άμφισσα στις 12/10/1943. Τμήματα του 5/42, μεταξύ αυτών και ο λόχος του Δεδούση μπήκαν στην ελεύθερη πια Άμφισσα και έτυχαν αποθεωτικής υποδοχής απ’τον λαό. Την επόμενη μπήκαν στην Άμφισσα και τμήματα του ΕΛΑΣ και συγκροτήθηκε κοινό φρουραρχείο των δύο οργανώσεων [1]. Η κατάσταση βέβαια κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή ήταν μεταξύ των δύο αντάρτικων οργανώσεων. Η εμπάθεια του Ζούλα, διοικητή του 36ου συντάγματος του ΕΛΑΣ ήταν διαρκής και προκλητική απ’τον Ιούνιο του 1943 με την δεύτερη διάλυση του 5/42.

  

 Πέραν αυτών, όπως είχαμε δει εδώ κατά την διάρκεια του εμφυλίου ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ, η ΕΚΚΑ κράτησε μία φιλική στάση προς τον πρώτο με την προκήρυξη υπέρ του στις 14/10/1943. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να προκληθούν αντιδράσεις στους κόλπους του 5/42. Στην σύσκεψη των αξιωματικών που συγκάλεσε ο Ψαρρός στο Κάστρο των Σαλώνων στην Άμφισσα στις 24/10/1943 συζητήθηκε το θέμα σε φορτισμένο κλίμα και τελικώς δεν αναγνωρίστηκε η φιλο-εαμική προκήρυξη της ΕΚΚΑ. 
 Ο Δεδούσης συμμετείχε στην σύσκεψη, και ήταν σαφώς εναντίον της υποστήριξης του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ εκ μέρους της ΕΚΚΑ. Μετά την σύσκεψη, διαβλέποντας τον κίνδυνο απ’το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ αποφάσισε να ακολουθήσει μία καθαρά αντικομμουνιστική γραμμή. Ξεκίνησε με τον λόχο του μία περιοδεία στα χωριά της Παρνασσίδας. Συγκεκριμένα πέρασαν απ΄τον Άγιο Γεώργιο, το Χρισσό (γενέτειρα του Ψαρρού), την Δεσφίνα, την Ιτέα και το Γαλαξίδι. Τα τοπικά μικροεπεισόδια δεν έλλειψαν.

 Στην Δεσφίνα ο τοπικός υπεύθυνος του ΕΑΜ διοργάνωσε κομμουνιστική συγκέντρωση που στρεφόταν ανοικτά κατά του Δεδούση και του 5/42. Με λίγες ριπές πολυβόλων στον αέρα η συγκέντρωση διαλύθηκε.

 Στην Ιτέα, οι ελασίτες είχαν συλλάβει τον ταγματάρχη Γιακουμάκη του 5/42 και τον καθύβριζαν ως προδότη. Την ίδια μέρα όμως έφτασε εκεί ο Δεδούσης που τον απελευθέρωσε δίχως να συναντήσει αντίσταση. [2]

 

  Γενικότερα, υπήρχε ένταση μεταξύ των δύο οργανώσεων στο τέλος του 1943 και αρχές του 1944, αλλά εκτονωνόταν σχετικά γρήγορα δίχως περαιτέρω επιπλοκές. 

 Η κατάσταση επιδεινώθηκε ραγδαία για τους αντάρτες τον Ιανουάριο-Φεβρουάριο του 1944 όταν έλαβαν χώρα γερμανικές επιχειρήσεις με σκοπό την ανακατάληψη της Άμφισσας και την απώθηση των ανταρτών. Κατά την διάρκεια των συγκρούσεων τμημάτων του 5/42 και του ΕΛΑΣ με Γερμανούς στο 51^ο χλμ Γραβιάς-Αμφίσσας, ο λόχος του Δεδούση είχε σταλεί στις Καρουτές για να παραλάβει υλικά από αέρος απ΄τους Άγγλους [3]. 

 Μετά την ανακατάληψη της Άμφισσας, οι Γερμανοί χτύπησαν και τις Καρουτές όπου εκτός του λόχου του Δεδούση είχαν καταφύγει και άλλοι αντάρτες τόσο του 5/42 όσο και του ΕΛΑΣ, αλλά και άμαχοι. Οι Γερμανοί τους αιφνιδίασαν αλλά οι αντάρτες κατάφεραν και διέσπασαν τον κλοιό και διέφυγαν, όχι όμως χωρίς απώλειες [4].

 Οι δυναμικές γερμανικές επιχειρήσεις ανάγκασαν το 5/42 να εγκαταλείψει την περιοχή τον Φεβρουάριο του 1944 και να πάει δυτικότερα προς την Δωρίδα. Ο Δεδούσης με τον λόχο του εγκαταστάθηκαν στο αεροδρόμιο των Πενταγιών όπου μάταια περίμεναν ρίψεις [5].

   
 Ο Δεδούσης βέβαια δεν είχε ξεχάσει τον ρόλο της ΕΚΚΑ της οποίας στρατιωτικό σκέλος ήταν το  Σύνταγμα 5/42. Γενικότερα, στην Παρνασσίδα και στην Δωρίδα όπου δρούσαν οι αντάρτες του Ψαρρού, ο κόσμος ήταν από αδιάφορος εώς ιδιαιτέρως αρνητικός απέναντι στην ΕΚΚΑ, εν αντιθέσει με το δημοφιλές 5/42 [6]. 
 Μέσα σε αυτό το κλίμα απαξίωσης της ΕΚΚΑ και δικαιολογημένης  (ας μην ξεχνάμε ότι το 1943 οι ελασίτες είχαν διαλύσει δις το 5/42) καχυποψίας απέναντι στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ το οποίο είχε υποστηρίξει η ΕΚΚΑ κατά του ΕΔΕΣ, ο Δεδούσης κινητοποιήθηκε και συνέταξε στις 28/02/1944 το παρακάτω υπόμνημα αποκήρυξης της ΕΚΚΑ το οποίο υπέγραψαν συνολικά 68 αξιωματικοί και υπαξιωματικοί του συντάγματος [7]:

 

  Χαρακτηριστικό είναι ότι πέραν του Δεδούση, οι κυριότεροι και πιο μάχιμοι αξιωματικοί του 5/42 συμπεριλαμβάνονται στους υπογράφοντες αυτό το υπόμνημα (Καϊμαράς, Ντούρος, Καπετζώνης, Κούτρας, Πατυχάκης, Παξινός κτλ).
 Επίσης το υπόμνημα στρέφεται ευθέως κατά του υποδιοικητή του 5/42 αντισυνταγματάρχη Λαγγουράνη, και αυτό φυσικά δεν ήταν καθόλου τυχαίο, όπως θα δούμε στην τρίτη και τελευταία ανάρτηση για τον Θύμιο Δεδούση.


 συνεχίζεται..

  [1] "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ.122                                            
     "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.108

  [2] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.48-53   
   "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.108                     
    "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ.125

 [3] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.123

 [4] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.53      
   "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.125       

 [5]  "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.125                      
       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ.152

 [6] βλ. έκθεση του αντισυνταγματάρχη Αργυρόπουλου της ΠΑΟ στο "Για τον ελληνικό βορρά" του Παρμενίωνος Παπαθανασίου, σελ.608.                                                                                                   

 [7] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.56-57      

Θύμιος Δεδούσης - ο σταυραετός της Ρούμελης μέρος α΄

Ο Θύμιος Δεδούσης (φώτο) γεννήθηκε στην Τριταία στις 13/03/1911. Η πολεμική του δράση ξεκίνησε κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41 οπότε και υπηρέτησε την Πατρίδα ως λοχαγός πυροβολικού. Μετά την κατάρρευση του μετώπου το 1941 επέστρεψε στον τόπο καταγωγής του, την Τριταία της ορεινής Παρνασσίδας. 

 

 Ο πατριωτισμός του όμως δεν του επέτρεπε να παραμένει ανενεργός. Μόλις έμαθε από έναν ντόπιο γέρο βοσκό ότι σε μία κοντινή σπηλιά υπήρχαν περίπου 50 ντουφέκια εγκαταλελειμμένα από υποχωρούντες Έλληνες στρατιώτες, έσπευσε και τα  πήρε. Τα μετέφερε σε ασφαλές μέρος ώστε να χρησιμοποιηθούν την κατάλληλη ώρα. Παράλληλα άρχισε να εμψυχώνει τους συντοπίτες του και να μιλάει σε άτομα εμπιστοσύνης για ξεκίνημα ένοπλου αγώνα κατά των κατακτητών.  Μες στο φθινόπωρο του 1941 στην Παρνασσίδα ακουγόταν το όνομά του και πολλοί ήταν πρόθυμοι να τον ακολουθήσουν. Όπως όμως πάντα συμβαίνει στις περιπτώσεις αυτές, η κίνηση του Δεδούση δεν άργησε να γίνει γνωστή και στους Ιταλούς κατακτητές οι οποίοι πλέον τον αναζητούσαν. Όντας καταζητούμενος βγαίνει στο βουνό, και αρχές του 1942 αποφασίζει να μεταβεί στην Αθήνα για επαφές με άλλους πρόθυμους να αναλάβουν δράση.

 Όμως τον Ιανουάριο του 1942 συλλαμβάνεται μετά από προδοσία στην οδό Αθηνάς από Ιταλούς καραμπινιέρους και κλείνεται στις φυλακές Αβέρωφ όπου παραμένει για 10 μέρες. Μεταφέρεται στις φυλακές της Άμφισσας όπου παραμένει για 3 μήνες ως τον Μάιο του 1942 και υπομένει τρομερά βασανιστήρια απ’τους Ιταλούς. Ο τρίμηνος εγκλεισμός του στις φυλακές της Άμφισσας ήταν εφιαλτικός και είχε μεταβληθεί σε ένα σωματικό ράκος.

 Τον Μάιο του 1942 γίνεται η δίκη του σε ιταλικό στρατοδικείο στην Αθήνα. Τελικώς τιμωρείται με τριετή φυλάκιση, καθώς συγγενείς και συνάδελφοί του μάζεψαν χρήματα και δωροδόκησαν τους ιταλούς στρατοδίκες. Μεταφέρεται στις φυλακές Λαρίσης, απ’όπου καταφέρνει και αποδρά τον Μάιο του 1943. [1]

 Πηγαίνει στην Αθήνα όπου έρχεται σε επαφή με την οργάνωση Στρατιωτική Ιεραρχία του Αλέξανδρου Παπάγου. Κατατοπίζεται σχετικά με το αντάρτικο στα βουνά που είχε ήδη φουντώσει, και τον Ιούλιο του 1943 ξεκινάει επικεφαλής 20 αξιωματικών για να πάει στον τόπο καταγωγής του την Φωκίδα για να ενταχθεί στο Σύνταγμα 5/42 του Δημήτριου Ψαρρού[2]. Το 5/42 τότε είχε ανασυγκροτηθεί για τρίτη φορά μετά τις δύο προηγούμενες διαλύσεις του απ’τον ΕΛΑΣ.

  

 Στις 10/08/1943 ο Δεδούσης φτάνει στην Γαρδινίτσα όπου παρουσιάζεται στον υποδιοικητή του 5/42 αντισυνταγματάρχη Λαγγουράνη, και εκφράζει την πρόθεσή να υπηρετήσει στο σώμα. Γίνεται δεκτός, εξοπλίζεται και αναλαμβάνει την διοίκηση του 4^ου λόχου του τάγματος Παρνασσίδας του 5/42. [3]

Στις 30/08/1943 γίνεται στην Γαρδίνιτσα η ορκωμοσία του συντάγματος στην Γαρδίνιτσα, όπου συμβαίνει ένα έντονο επεισόδιο. Μετά την ορκωμοσία ο ταγματάρχης Φαρμάκης ξηλώνει το στέμμα απ’το πηλίκιο και το πετά στο έδαφος , παρουσία του Ψαρρού ο οποίος δεν αντέδρασε καθόλου. Ο Δεδούσης, ένθερμος βασιλόφρων, ρωτάει τον Ψαρρό αν οι αξιωματικοί που ανέβηκαν στο βουνό να πολεμήσουν τον κατακτητή αναλαμβάνουν και πολιτικές υποχρεώσεις απέναντι στο 5/42 και κυρίως απέναντι στην ΕΚΚΑ που ήταν η πολιτική οργάνωση που το κηδεμόνευε. Ο Ψαρρός απάντησε αρνητικά.  Ο Δεδούσης δεν έδωσε συνέχεια στο επεισόδιο, όμως η δυσαρέσκεια των βασιλικών του συντάγματος ήταν εμφανής. Κάποιοι αποχώρησαν. [4]

  

 Λίγες μέρες μετά την ιταλική συνθηκολόγηση, στις 11/09/1943 ο Δεδούσης μπαίνει μόνος του στην Ιτέα και ζητάει απ’τον ιταλό διοικητή να του παραδώσει χωρίς αντίσταση όλο τον οπλισμό της τοπικής φρουράς. Του λέει, ότι αν αρνηθεί θα του επιτεθεί και θα τον εξοντώσει. Φυσικά, ο Δεδούσης μπλόφαρε καθώς ο λόχος του (30 άνδρες τότε) δεν είχε την δύναμη να κάνει κάτι τέτοιο. Ο Ιταλός διοικητής όμως τον πίστεψε (ή τουλάχιστον δεν είχε καμμία διάθεση να πολεμήσει, ενδεικτικό του χαμηλού ηθικού των Ιταλών) και του παρέδωσε όλο τον οπλισμό της μονάδας του. [5]

  

Στις 17/09/1943 ο λόχος του Δεδούση συμμετείχε στην μάχη του Τσακορέματος. Σε αυτήν το 5/42 χτύπησε δια ενέδρας γερμανική φάλαγγα που πήγαινε απ’την Άμφισσα προς το Λιδωρίκι με σκοπό να σπάσει τον κλοιό της γερμανικής φρουράς του Λιδωρικίου. Ο 4^ος λόχος του Δεδούση μαζί με τον 2^ο λόχο του Ντούρου και το τμήμα του Κρανιά ήταν υπό την διοίκηση του Λαγγουράνη και είχαν την αποστολή να χτυπήσουν την γερμανική οπισθοφυλακή στην  περιοχή της Αγίας Ευθυμίας [6]. 

Ο Λαγγουράνης όμως τους διέταξε να μην το κάνουν, με την δικαιολογία ότι η φάλαγγα ήταν μεγάλη. [7]

  

 Στις 26/10/1943 τμήμα του λόχου Δεδούση με επικεφαλής τον Κρίκο, χτύπησε γερμανικό αυτοκίνητο γεμάτο στρατιώτες στην Αργομοίρα, μία τοποθεσία μεταξύ Άμφισσας και Λιδωρικίου. Όλοι οι γερμανοί σκοτώθηκαν εκτός από έναν. [8]

  Κατά το τέλος Νοεμβρίου 1943 το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής ανέθεσε στο 5/42  την αποστολή της απελευθέρωσης 2.500 Άγγλων αιχμαλώτων που θα μεταφέρονταν σιδηροδρομικώς απ’την Αθήνα στην Γερμανία. Αυτό θα γινόταν με αιφνιδιαστικό χτύπημα στο σιδηροδρομικό σταθμό της Τιθορέας. Το απόσπασμα που συγκροτήθηκε για την εκτέλεση της αποστολής αποτελείτο απ’τους λόχους Μήταλα και Δεδούση και είχε επικεφαλή τον Λαγγουράνη. Όταν όμως το απόσπασμα του 5/42 έφτασε στην Σουβάλα στις 01/12/1943, δέχτηκε τελεσίγραφο απ’το 36^ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ του Θύμιου Ζούλα που τους καλούσε να επιστρέψουν πίσω στις αρχικές του θέσεις απαγορεύοντάς τους έτσι να ενεργήσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Βοιωτία παρά το ότι αυτή η επιχείρηση είχε διαταχτεί απ΄το Σ.Μ.Α. Οι Άγγλοι αξιωματικοί Τζον Κουκ και Τζεφ Γκόρντον που ήταν μαζί με το απόσπασμα του 5/42 μάθανε για το τελεσίγραφο και σε συμφωνία με τον Ψαρρό αποφάσισαν να γυρίσουν όλοι πίσω στην Παρνασσίδα για να μην προκληθεί και άλλη εμφύλια σύρραξη [9].

  Άλλωστε την ίδια περίοδο βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη ο εμφύλιος ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ στην Ήπειρο και  η κατάσταση ήταν ήδη τεταμένη. Έτσι η αποστολή της απελευθέρωσης των Άγγλων αιχμαλώτων ματαιώθηκε.

 συνεχίζεται…

 [1] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.13-21

 [2] στο ίδιο, σελ.29-30

 [3] "Η αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.80-82

 [4] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.34

 [5] στο ίδιο, σελ.38

 [6] "Η αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.96

       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ. 111

 [7] "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ. 113

 [8] "Η αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.106

       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ. 119

       "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.40-41

 [9]  "Η αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.106

       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεωργίου Καϊμαρά, σελ. 132-3

       "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.41-42

Η απαράδεκτη στάση της ΕΚΚΑ στον εμφύλιο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ

 Τον Οκτώβριο του 1943 ξέσπασε ευρείας κλίμακας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ στα βουνά της Ηπείρου, με ευθύνη του πρώτου. 

 Η γενική επίθεση του ΕΛΑΣ ήταν οργανωμένη και προαποφασισμένη. Αυτό προκύπτει και απ΄το γράμμα του αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ Άρη Βελουχιώτη προς το πολιτικό γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ στις 22/09/1943, όπου μεταξύ άλλων έλεγε:

 "Διάλυση άμεση, έστω και αιματηρά, των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να υπογράψουν την ανωτέρω αναφερόμενη δήλωση"

  Εδώ ο Βελουχιώτης αναφερόταν σε μία δήλωση που έπρεπε σύμφωνα με τον ίδιο να υπογράψουν ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ και η οποία θα έλεγε ότι δεν θα δεχόντουσαν χωρίς δημοψήφισμα πίσω στην Ελλάδα τον βασιλιά και την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου, και στην ανάγκη θα χρησιμοποιούσαν ακόμα και βία για να εμποδίσουν την επιστροφή τους. [1]

  

 Αυτός ο ισχυρισμός του Βελουχιώτη ήταν εκτός πραγματικότητας. Το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ήδη συνεργαζόταν  με τις άλλες δύο οργανώσεις στα πλαίσια του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών και των συμφωνιών του Ιουνίου και Ιουλίου του 1943.

  Άλλωστε πουθενά δεν αναφέρεται ότι η αιτία της ρήξης ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ ήταν η μη-υπογραφή εκ μέρους του δεύτερου της συγκεκριμένης δήλωσης.

 Το παράδοξο όμως στην διαμάχη ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ ήταν η φιλο-ελασίτικη στάση που κράτησε η τρίτη σε δύναμη αντιστασιακή οργάνωση, η ΕΚΚΑ. Το παράδοξο έγκειται στο ότι μερικούς μήνες πριν ο ΕΛΑΣ είχε διαλύσει δύο φορές το Σύνταγμα 5/42 που ουσιαστικά ήταν το στρατιωτικό σκέλος της ΕΚΚΑ. Επίσης, όπως είδαμε εδώ νωρίτερα μες στο 1942 οι Ψαρρός και Μπακιρτζής (αμφότεροι ηγετικά στελέχη της ΕΚΚΑ και  διοικητής του 5/42 ο πρώτος) συνεργάζονταν με τον Ζέρβα για την οργάνωση του αντάρτικου.

 Γιατί λοιπόν στράφηκαν ξαφνικά εναντίον του Ζέρβα και του ΕΔΕΣ;

 Γιατί πήραν θέση υπέρ του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που είχε ήδη κάνει σαφείς τις εχθρικές του διαθέσεις απέναντι στο 5/42 και την ΕΚΚΑ;

 Aς δούμε καταρχήν τα γεγονότα.

 Με το ξέσπασμα του εμφυλίου ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ, το κοινό στρατηγείο (ΕΚΚΑ-ΕΛΑΣ) της Ρούμελης εξέδωσε μία προκήρυξη στις 14/10/1943 που στρεφόταν ευθέως κατά του ΕΔΕΣ και υπέρ του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Αυτή υπογραφόταν απ΄τον αντισυνταγματάρχη  Σπύρο Βλάχο και τον πολιτικό υπεύθυνο της ΕΚΚΑ Τάκη Παπαγιαννόπουλο. [2]

Υπάρχει η άποψη ότι οι Παπαγιαννόπουλος και Βλάχος συνέταξαν την συγκεκριμένη προκήρυξη κατόπιν έντονων πιέσεων του ΕΛΑΣ, αφού ήταν αποκομμένοι στο Καρπενήσι και δεν είχαν επαφή ούτε με την αντιπροσωπεία της ΕΚΚΑ στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο των Ανταρτών ούτε με την διοίκηση του 5/42. [3]

 Κάτι παραπλήσιο υποστηρίζει και ο υπαρχηγός του ΕΔΕΣ, Κομνηνός Πυρομάγλου που  έλεγε ότι η ηγεσία της ΕΚΚΑ έβγαλε αυτήν την προκήρυξη διότι δεν είχε άλλη διέξοδο. Αν δεν το έκανε, τότε είτε θα έπρεπε να αυτοδιαλυθεί είτε θα έπρεπε να περιμένει επίθεση απ΄τον ισχυρότερο ΕΛΑΣ της Ρούμελης. [4]

 Υπάρχουν όμως και άλλα στοιχεία που ρίχνουν περισσότερο φως στην υπόθεση:

 Στις 20/10/1943 ο Μπακιρτζής στέλνει επιστολή στον Ψαρρό στην οποία στρέφεται ανοικτά εναντίον του ΕΔΕΣ, δηλώνει υπέρ της ένταξης της ΕΚΚΑ στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, αλλά και της ενεργού συμμετοχής των ένοπλων τμημάτων της ΕΚΚΑ στον αγώνα κατά του ΕΔΕΣ. [5]

 Την ίδια ημερομηνία υπάρχει αντίστοιχη επιστολή του Γεώργιου Καρτάλη, πολιτικού αρχηγού της ΕΚΚΑ, προς τον Ψαρρό στην οποία λέει ότι η ΕΚΚΑ πρέπει να στηρίξει τον ΕΛΑΣ στον αγώνα του κατά του ΕΔΕΣ με συμβολική αποστολή 30 ανδρών, ενώ μιλάει ακόμα και για ένταξη της ΕΚΚΑ στο ΕΑΜ. [6]

 Σύμφωνα με τον στρατιωτικό διοικητή του ΕΛΑΣ, Στέφανο Σαράφη, ο Ψαρρός αρχικά είχε συμφωνήσει με τον Καρτάλη και είχε αποφασίσει την αποστολή μιας διμοιρίας του 5/42 σαν συμβολική συμμετοχή στον αγώνα του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ. [7]

 Επίσης ο Σαράφης αναφέρει ότι σε συζητήσεις μεταξύ Σιάντου (γ.γ του ΚΚΕ), Μπακιρτζή και Καρτάλη στις 25/10/1943 σχεδόν συμφωνήθηκε η ένταξη της ΕΚΚΑ στο ΕΑΜ. [8]

 Τελικώς όμως η ΕΚΚΑ και το στρατιωτικό σκέλος της το Σύνταγμα 5/42 δεν ενεπλάκη ενεργά στην εμφύλια διένεξη ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Αυτό οφειλόταν στην θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε η προαναφερθείσα προκήρυξη των Παπαγιαννόπουλου-Βλάχου στις τάξεις των αντρών του 5/42 [9], πολλοί εκ των οποίων είχαν ήδη βιώσει την εχθρικότητα του ΕΛΑΣ με τις δύο πρόσφατες διαλύσεις της μονάδας τους, ενώ μεγάλο μέρος του ήταν βασιλόφρονες αντικομμουνιστές.

 Μετά την γνωστοποίηση της προκήρυξης και τον σάλο που προκάλεσε, ο Ψαρρός συγκάλεσε σύσκεψη στο κάστρο των Σαλώνων λίγο έξω απ΄την Άμφισσα στις 24/10/1943. Εκεί η έντονη αντίδραση των διαφωνούντων στελεχών του 5/42 κατά των φιλο-εαμικών μεθοδεύσεων της ηγεσίας της ΕΚΚΑ, ανάγκασαν τον Ψαρρό να υποχωρήσει. Δεν αναγνώρισε την  προκήρυξη των Παπαγιαννόπουλου-Βλάχου και έτσι η ΕΚΚΑ και το 5/42 παρέμεναν τελικά ουδέτεροι στην σύρραξη ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. [10]

  

 Μερικούς μήνες μετά όμως, ο πολιτικός αρχηγός της ΕΚΚΑ Γεώργιος Καρτάλης στην ομιλία του στο συνέδριο του Λιβάνου δήλωσε:

 "Τελειώσαμε το επεισόδιο αυτό και αρχίζει ο εμφύλιος πόλεμος την 10^η Οκτωβρίου με τον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ. Εμείς βλέπαμε με συμπάθεια τον αγώνα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ διότι νομίζαμε ότι υπήρχε έδαφος συνεννοήσεως και υπήρχε μία ιδεολογική συγγένεια μεταξύ μας και διότι νομίζαμε ότι όντως υπήρχε μία συνεργασία του ΕΔΕΣ με τον εχθρό"  [11]

  Η παραπάνω φράση του Καρτάλη ταιριάζει απόλυτα με το αντι-εδεσίτικο και φιλο-εαμικό πνεύμα που χαρακτήριζε τις επιστολές του ιδίου και του Μπακιρτζή προς τον Ψαρρό τον Οκτώβριο του ’43.

  Αυτό προφανώς σημαίνει ότι ανεξάρτητα απ’το αν οι Βλάχος-Παπαγιαννόπουλος πιέστηκαν (ή όχι) απ΄τους ελασίτες για να βγάλουν την επίμαχη προκήρυξη, η γενικότερη γραμμή της ηγεσίας της ΕΚΚΑ ήταν υπέρ των κομμουνιστών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

  Άρα το λογικό συμπέρασμα είναι ότι η πολιτική ηγεσία της ΕΚΚΑ είχε αποφασίσει την συμπόρευσή της, ή ακόμα και την ένταξή της, με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και κατ’επέκταση με το ΚΚΕ, εναντίον του ΕΔΕΣ.

Ένθερμος θιασώτης αυτής της γραμμής ήταν ο συνταγματάρχης Ευρυπίδης Μπακιρτζής, ηγετικό στέλεχος της ΕΚΚΑ. Φυσικά δεν αποτελεί σύμπτωση ότι αυτός τον Μάρτιο του 1944 προσχώρησε στο στρατόπεδο του ΕΑΜ εντασσόμενος αρχικά ως πρόεδρος στην κυβέρνηση του βουνού (ΠΕΕΑ) που συγκρότησαν οι κομμουνιστές και αργότερα ως στρατιωτικός διοικητής της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ.

 Τα κίνητρα του Καρτάλη ήταν διαφορετικά απ'του Μπακιρτζή. Το πιθανότερο είναι ότι πίστευε πως η υποστήριξη της ΕΚΚΑ προς το ισχυρότερο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ήταν ο μόνος τρόπος που θα εξασφάλιζε την επιβίωσή της. Διαψεύστηκε οικτρά, καθώς οι ελασίτες δεν ήταν διατεθειμένοι να ανεχτούν την ύπαρξη οποιασδήποτε άλλης ένοπλης οργάνωσης στα ελληνικά βουνά. Όπως είχαμε δει άλλωστε και εδώ, ούτε καν τον μετριοπαθή Ψαρρό δεν θα μπορούσαν να ανεχτούν ακόμα και αν εκείνος εντασσόταν στον ΕΛΑΣ..

 Προκαλεί επίσης εντύπωση η παραδοχή του Καρτάλη ότι οι της ΕΚΚΑ είχαν πιστέψει ότι ο ΕΔΕΣ συνεργαζόταν με τους κατακτητές, κάτι που φυσικά ήταν μέγιστο ψέμα. Είναι όμως ενδεικτικό για να καταλάβει κανείς πόσο ισχυρή ήταν τότε η κομμουνιστική προπαγάνδα.

 Οι μοναδικοί λόγοι που η ΕΚΚΑ δεν ενίσχυσε ανοικτά τον ΕΛΑΣ στον εμφύλιο κατά του ΕΔΕΣ, ήταν η οργισμένη αντίδραση των αντρών του 5/42 και ο ήπιος χαρακτήρας του Ψαρρού που έβλεπε ότι αν επέμενε να επιβάλλει την φιλο-εαμική γραμμή της ΕΚΚΑ στους άντρες του, τότε η μονάδα του θα διαλυόταν εκ των έσω. Έτσι αναγκάστηκε να υπαναχωρήσει και μοιραία τα σχέδια των Μπακιρτζή (κυρίως) και Καρτάλη δεν ευοδώθηκαν.

[1] "Διπλή αποκατάσταση της εθνικής αντίστασης" του Δημήτρη Παρτσαλίδη, σελ.80

[2] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.109

[3] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.110

      "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεώργιου Καϊμαρά, σελ.136

[4] "Ο Γεώργιος Καρτάλης και η εποχή του" του Κομνηνού Πυρομάγλου, σελ.228

[5] "Ο Γεώργιος Καρτάλης και η εποχή του" του Κομνηνού Πυρομάγλου, σελ.219-220

      "Εθνική αντίσταση και κοινωνική επανάσταση του Ηρακλή Πετιμεζά",σελ.356-8

 [6] "Εθνική αντίσταση και κοινωνική επανάσταση του Ηρακλή Πετιμεζά",σελ.359-361

 [7] "Ο ΕΛΑΣ" του Στέφανου Σαράφη, σελ.204

 [8] "Ο ΕΛΑΣ" του Στέφανου Σαράφη, σελ.205

 [9] "Θύμιος Δεδούσης ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση, σελ.48

       "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.110

       "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεώργιου Καϊμαρά, σελ.136

 [10] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.111

        "Το χρονικό μιας θυσίας" του Γεώργιου Καϊμαρά, σελ.137-8

 [11] "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.242