Το Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου

 Όπως είχαμε δει εδώ, μετά την ατυχή έκβαση της προσπάθειας για δημιουργία εθνικού αντιστασιακού κινήματος στην Ναυπακτία, η κυριαρχία του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην περιοχή παγιώθηκε.
Η κατάσταση για τους Ναυπάκτιους αξιωματικούς έγινε ακόμη χειρότερη τον Απρίλιο του ΄44.
 Παράλληλα με τις επιθέσεις του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 του Ψαρρού που δρούσε στην γειτονική Φωκίδα, οι κομμουνιστές επιχειρούσαν να εκκαθαρίσουν οριστικά και την Ναύπακτο απ'τους αντιφρονούντες.

 Την νύχτα της 8ης προς την 9η Απριλίου του '44 επιτέθηκαν στα σπίτια των αξιωματικών Πλούμη, Δημουλίτσα και Κοτίνη, χωρίς αποτέλεσμα. Ήταν η πρώτη οργανωμένη κρούση των κομμουνιστών μες στην πόλη της Ναυπάκτου, και έδειξε ότι στην πραγματικότητα κανείς δεν ήταν ασφαλής στην πόλη. Έτσι, προς το τέλος Απριλίου τα μέλη της τοπικής οργάνωσης Ναυπάκτου του ΕΔΕΣ αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν είτε για την Πάτρα είτε για την Αθήνα.

 Η τρομοκρατία του ΕΛΑΣ συνεχιζόταν με αμείωτη ένταση πάντα σε βάρος Ελλήνων. Αυτό μοιραία προκάλεσε τις συνεχείς εκκλήσεις από ντόπιους κατοίκους προς την κυβέρνηση Ράλλη να μεριμνήσει για την ασφάλειά τους. Έτσι, στις 22/06/1944 έφτασαν στην Ναύπακτο δύο λόχοι απ΄το Τάγμα Ευζώνων Αγρινίου και ένας λόχος απ΄το Σύνταγμα Ευζώνων Πατρών. Η δύναμη αυτή αποτέλεσε τον πυρήνα του νεοϊδρυθέντος Τάγματος Ευζώνων Ναυπάκτου.
Διοικητής του ήταν αρχικά ο αντισυνταγματάρχης Λεοντοκανάκης.
 Στις 25/06/1944 άρχισε η αποστολή ατομικών προσκλήσεων προς κατάταξη στο Τάγμα. Η επιλογή ήταν προσεκτική. Συγχρόνως κρίθηκε ότι στο Τάγμα έπρεπε να καταταγούν και οι Ναυπάκτιοι αξιωματικοί, οι περισσότεροι εκ των οποίων είχαν καταφύγει στην Πάτρα. Με την προτροπή του , διοικητή του Συντάγματος Ευζώνων Πατρών, συνταγματάρχη Κουρκουλάκου, οι Ναυπάκτιοι αξιωματικοί αφού αξιολόγησαν την κρίσιμη κατάσταση αποφάσισαν να δεχτούν την κατάταξη στο Τάγμα και επέστρεψαν στην Ναύπακτο στις 26/06/1944.

 Η ανταπόκριση του ντόπιου πληθυσμού στην επιστράτευση του Τάγματος ήταν μεγάλη. Προσέρχονταν ακόμα και άτομα που δεν είχαν προσκληθεί, με αποτέλεσμα το υλικό να μην είναι επαρκές.
 Οι κομμουνιστές μαθαίνοντας τα γεγονότα, αποφάσισαν να δράσουν άμεσα πριν το Τάγμα προλάβει να εδραιώσει την θέση του. Στις 30/06/1944 εκδηλώθηκε επίθεση κατά της Ναυπάκτου. Ο ΕΛΑΣ μπήκε εύκολα στην πόλη καθώς τα φυλάκια του Τάγματος ήταν απομονωμένα μεταξύ τους και δεν υπήρχε κανένα σχέδιο αμύνης. Οι ελασίτες ασχολήθηκαν κυρίως με το πλιάτσικο, ενώ πυρπόλησαν και κάποια σπίτια γνωστών αντιπάλων τους. Δεν έγιναν σφαγές, ενώ γενικότερα η μάχη δεν ήταν αιματηρή (ένας νεκρός ελασίτης και τρεις ταγματασφαλίτες). Τους Γερμανούς δεν τους ενόχλησαν καθόλου. Οι ελασίτες απεχώρησαν μόλις είδαν να έρχονται ενισχύσεις δια θαλάσσης απ΄την Πάτρα.

 Απ΄την επόμενη μέρα, το Τάγμα ξεκίνησε την ανασύνταξή του. Η κατάταξη συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση και δινόταν οπλισμός στους κατατασσόμενους. Έφτασε να έχει δύναμη πάνω από 600 άντρες.
 Πολλοί ντόπιοι αξιωματικοί με πρότερη αντιστασιακή δράση ανέλαβαν πόστα στο Τάγμα, όπως οι Πατίλης, Σταυρογιαννόπουλος, Πλαστήρας κτλ.

 Στις 12/07/1944 έφτασε στη Ναύπακτο ένας λόχος του Σ.Ε Πατρών που αποτελούταν από 50 άντρες του 5/42 που είχαν καταφύγει στην Πάτρα μετά την διάλυση απ΄τον ΕΛΑΣ τον περασμένο Απρίλιο. Τα σχετικά γεγονότα τα είχαμε δει εδώ.
 Λίγες μέρες μετά, ο ταγματάρχης Καπετζώνης, πρώην αξιωματικός του 5/42, ανέλαβε την διοίκηση του Τάγματος Ευζώνων Ναυπάκτου το οποίο πλέον αποτελούσε μία υπολογίσιμη στρατιωτικά δύναμη. Οχύρωσε την πόλη με συρματοπλέγματα και διεξήγαγε ακόμα και επιθετικές επιχειρήσεις στην ύπαιθρο χωρίς πάντως να γίνει κάποια μάχη μεγάλης έκτασης.
 Ο δε ΕΛΑΣ απέφευγε να ξαναεπιτεθεί, παρά μόνο καταλάμβανε παρωδικά κάποια υψώματα γύρω απ΄την Ναύπακτο απ'όπου έβαλλε κατα διαστήματα με όλμους και πυροβόλα εντός της πόλης.

 Αυτό συνεχίστηκε ως τον Σεπτέμβριο του '44, οπότε και το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με ανακοινώσεις που έχουμε δει εδώ, αποσκοπούσε να πείσει τους ταγματασφαλίτες να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους και να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ. Εν'όψει της επικείμενης αποχώρησης των Γερμανών απ΄την πόλη, είχαν ξεκινήσει απ΄τις 06/09/1944 και οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και του Τάγματος. Δεν κατέληγαν όμως πουθενά, αφού οι κομμουνιστές απαιτούσαν τον αφοπλισμό του Τάγματος και την είσοδο του ΕΛΑΣ στην πόλη. Το μόνο που είχε συμφωνηθεί ήταν μία εκεχειρία.
 Στις 12/09/1944 οι Γερμανοί αποχωρούν απ΄την Ναύπακτο. Τα ξημερώματα της επόμενης μέρας, οι ελασίτες επιχείρησαν να αιφνιδιάσουν το Τάγμα παραβιάζοντας την εκεχειρία, με ξαφνική επίθεση για κατάληψη της πόλης. Η επιχείρηση απέτυχε παταγωδώς.
  Δύο μέρες μετά στις 15/09/1944 με ανακοίνωσή του το Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου μετονομάστηκε σε τμήμα του Εθνικού Στρατού δηλώνοντας υποταγή στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Γ.Παπανδρέου στην οποία συμμετείχε πλέον και το ΕΑΜ.

 Τα νέα όμως για την παράδοση του γειτονικού Τάγματος Ευζώνων Αγρινίου με τον οπλισμό του στον ΕΛΑΣ στις 14/09/1944, σε συνδυασμό με τις επαναλαμβανόμενες καταδίκες των Ταγμάτων Ασφαλείας απ΄την κυβέρνηση του Καϊρου, επηρέασαν αρνητικά τους άντρες του Τάγματος της Ναυπάκτου. Έτσι συγκλήθηκε σύσκεψη των αξιωματικών του Τάγματος για να δούνε τι θα κάνουνε. Προτάθηκαν τρεις επιλογές:
 α) Να κάνουν έξοδο απ΄την πόλη με σκοπό να μεταβούν στην Ήπειρο και να τεθούν υπό τις διαταγές του Ζέρβα.
 β) Να αμυνθούν μέχρις εσχάτων, ελπίζοντας ότι στο μεταξύ θα φτάσουν εκπρόσωποι της κυβέρνησης εθνικής ενότητας πρωτού εξαντληθούν τα πυρομαχικά τους.
 γ) Να συμπτυχθούν δια θαλάσσης στην Πάτρα στο εκεί Σύνταγμα Ευζώνων του Κουρκουλάκου.
 
 Η πρώτη απορρίφθηκε ως μη-ρεαλιστική και απέμειναν οι άλλες δύο.
  Στο μεταξύ οι συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ εξακολουθούσαν να μην οδηγούν πουθενά. Μία μικρής κλίμακας επίθεση του ΕΛΑΣ στις 17/09 αποκρούστηκε εύκολα.
 Οι διαπραγματεύσεις διακόπηκαν οριστικά στις 18/09, και την ίδια μέρα αποφασίστηκε η σύμπτυξη του Τάγματος στην Πάτρα για την αποφυγή καταστροφής της πόλης και αιματοχυσίας απ΄την επερχόμενη επίθεση του ΕΛΑΣ. Το πρωινό της 19/09/1944 το Τάγμα της Ναυπάκτου απεχώρησε με πλοιάρια για την Πάτρα, όπου εντάχθηκε στο εκεί Σύνταγμα Ευζώνων.

 Αυτή ήταν μία σύντομη ιστορική καταγραφή της δράσης του τοπικού Τάγματος Ευζώνων στην Ναύπακτο. Πρόκειται για τυπική περίπτωση Τάγματος Ασφαλείας (όπως καθιερώθηκε να αποκαλούνται καταχρηστικά και τα Τάγματα Ευζώνων) της επαρχίας που συστάθηκε με σκοπό την αντιμετώπιση της κομμουνιστικής τρομοκρατίας στην ύπαιθρο, και σε σημαντικό ποσοστό στελεχώθηκε από ενεργά μέλη εθνικών αντιστασιακών οργανώσεων. Φυσικά θα πρέπει να είναι κάποιος τελείως παράφρων για να χαρακτηρίσει "προδότες" τους ενταχθέντες στο Τ.Ε. Ναυπάκτου, στην προκειμένη περίπτωση. Πόσο ΄'προδότης" μπορεί να ήταν αυτός ο πρώην αντιστασιακός που αρχικά κυνηγήθηκε αγρίως απ΄το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και κατόπιν αναγκάστηκε για λόγους αυτοπροστασίας να πάρει όπλα απ΄τους Γερμανούς τον Ιούνιο του ΄44, όταν πλέον η ήττα του Άξονα ήταν αναπόφευκτη και η αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων ήταν θέμα χρόνου; Ρητορικό το ερώτημα, αλλά πρέπει να τεθεί για να καταδειχθεί πόσο άδικη ήταν η κριτική (όχι μόνο από αριστερούς) σε βάρος των Ταγμάτων Ασφαλείας.

 Υ.Γ: Στο Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου υπηρέτησε μεταξύ άλλων και ο τότε λοχαγός Πατίλης μετά την διάλυση του τοπικού ΕΔΕΣ απ΄τον ΕΛΑΣ.
 Σε όσους θυμίζει κάτι το όνομα να υπενθυμίσουμε ότι πολλά χρόνια μετά ο υποστράτηγος ε.α. -πλέον- Πατίλης διετέλεσε υπουργός βορείου Ελλάδος του καθεστώτος της 21ης Απριλίου.
 Με τα μέχρι τώρα στοιχεία προκύπτει ότι ήταν ο μοναδικός απ΄τους απριλιανούς που ήταν πρώην ταγματασφαλίτης.


Πηγή: "Πικρές αναμνήσεις" του Βασίλειου Σταυρογιαννόπουλου

H αρχή της εθνικής αντίστασης στην Ναυπακτία - μέρος β'

 Παρά τις αντιξοότητες, απ΄τον Ιούνιο του ’43 η οργάνωση της Ναυπάκτου εντατικοποίησε την δράση της. Τα μέλη ορκίζονταν από τον επικεφαλή αντισυνταγματάρχη Πλούμη και υπέγραφαν σχετικό πρωτόκολλο  ορκωμοσίας. Ιδού ένα ενδεικτικό παράδειγμα:

Παράλληλα συγκροτήθηκαν και επιτροπές εθνικού αγώνος σε πολλά χωριά της Ναυπακτίας. Γύρω στο τέλος Ιουνίου, η οργάνωση της Ναυπάκτου εντάχθηκε οριστικά στον ΕΔΕΣ.

Την εποχή εκείνη (καλοκαίρι του 1943) είχε υπογραφεί το σύμφωνο των εθνικών ομάδων μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ, και ως εκ τούτου το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ επεδείκνυε μία προσωρινή ανοχή απέναντι σε άλλες οργανώσεις. Στα πλαίσια της παραπάνω συμφωνίας, ο Ζέρβας στις 02/08/1943 έβγαλε ανακοίνωση ίδρυσης αρχηγείου δυτικής Στερεάς Ελλάδας που θα συμπεριλάμβανε το Ξηρόμερο, την Τριχωνίδα, το Μεσολόγγι, την Μακρύνεια και την Ναυπακτία.
Για την αντάρτικη ομάδα της Ναυπακτίας αρχηγός ορίστηκε ο αντισυνταγματάρχης Παπαγιάννης που έφτασε στην περιοχή στα 30/08/1943 επικεφαλής 20 ανταρτών απ΄τον επαρχία Βάλτου. Αυτό προκάλεσε την δυσαρέσκεια του αρχηγού της οργάνωσης της Ναυπάκτου, αντισυνταγματάρχη Πλούμη που επιδίωκε εκείνος να ηγηθεί. Παρά το γεγονός αυτό, η οργάνωση βοήθησε ενεργά το τμήμα του Παπαγιάννη σε έμψυχο και άψυχο υλικό. Αξιωματικοί όπως οι Ζωιτάκης και Πατίλης ανέλαβαν πόστα στο αντάρτικο τμήμα και διαρκώς προσέρχονταν εθελοντές προς κατάταξη.

 Το κακό όμως ήταν ότι οι νέοι αντάρτες παρέμεναν άοπλοι διότι ούτε οι προκαθορισμένες αεροπορικές ρίψεις απ΄τους Συμμάχους έγιναν, ούτε κατέστη εφικτό  να αγοραστούν όπλα απ΄τους Ιταλούς που τον Σεπτέμβριο του ’43 αποχωρούσαν απ΄την πόλη αφού η Ιταλία είχε συνθηκολογήσει. Η έντονα απειλητική παρουσία των Γερμανών -πλέον- στην περιοχή και η ακατανόητη στάση των Άγγλων συνδέσμων αξιωματικών (ένας από αυτούς επέδειξε χαρακτηριστική αδιαφορία για την αγορά όπλων απ΄τους αποχωρούντες Ιταλούς της Ναυπάκτου) που ήταν αρμόδιοι για τον εξοπλισμό των αντάρτικων τμημάτων ήταν αποφασιστικοί παράγοντες.

  Έτσι, η γενική επίθεση του ΕΛΑΣ κατά των τμημάτων του ΕΔΕΣ στην δυτική Ελλάδα τον Οκτώβριο του ’43 βρήκε το τμήμα της Ναυπακτίας εξαιρετικά ανίσχυρο. Ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε στις 10 Οκτωβρίου και μπόρεσε με σχετική ευκολία να διαλύσει το τμήμα του Παπαγιάννη. Υπήρχαν ελάχιστοι νεκροί απ΄τις δύο πλευρές. Οι περισσότεροι αντάρτες του ΕΔΕΣ κατάφεραν να διαφύγουν. Οι αιχμάλωτοι αξιωματικοί  (Ζωιτάκης, Πατίλης κτλ) κρατήθηκαν για δύο μήνες στο χωριό Προύσσος.

 Η διάλυση του τμήματος Παπαγιάννη στην Ναυπακτία σηματοδότησε την τυπική έναρξη της κυριαρχίας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην περιοχή. Οι Γερμανοί που αντικατέστησαν τους Ιταλούς ως στρατός κατοχής, εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Ναυπάκτου με μία μικρή φρουρά, αδιαφορώντας για το τι γίνεται στην ύπαιθρο, όπου εξαπλωνόταν η κομμουνιστική τρομοκρατία.

 Η υπογραφή εκεχειρίας μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ τον Φερβουάριο του 1944, και η ύπαρξη του 5/42 στην γειτονική Φωκίδα ήταν οι τελευταίες ελπίδες της οργάνωσης της Ναυπάκτου. Ήταν όμως άνευ ουσίας. Η επικοινωνία με τις δυνάμεις του Ζέρβα στην Ήπειρο ήταν πλέον πρακτικά δύσκολη εώς αδύνατη, αφού ο ΕΛΑΣ ήλεγχε πλέον ολοκληρωτικά την ενδιάμεση περιοχή,  ενώ ο Ψαρρός όπως απεδείχθη λίγο μετά δεν μπορούσε να βοηθήσει ούτε τον εαυτό του, πόσο μάλλον άλλες οργανώσεις..

 Κάπως έτσι τελείωσε ανεπιτυχώς η προσπάθεια για την δημιουργία μίας εθνικής αντιστασιακής κίνησης στην ευρύτερη περιοχή της Ναυπάκτου. Σε επόμενη ανάρτηση θα δούμε πως τα παραπάνω θλιβερά γεγονότα οδήγησαν στην συγκρότηση του Τάγματος Ευζώνων της Ναυπάκτου.


 Πηγή: "Πικρές αναμνήσεις" του Βασίλειου Σταυρογιαννόπουλου

Η αρχή της εθνικής αντίστασης στην Ναυπακτία - μέρος α'

Η Ναύπακτος, όπως και όλη τη δυτική Στερεά Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον  την περίοδο της Κατοχής γιατί αποτέλεσε τόπο ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων αντιστασιακών οργανώσεων. Τόσο το ΕΑΜ όσο και ο ΕΔΕΣ έκαναν από αρκετά νωρίς, απ΄τις αρχές του ’42 ακόμα, αισθητή την παρουσία τους στην πόλη. Το ΕΑΜ αρχικά ήταν πιο δημοφιλές διότι δεν έθετε πολιτειακά ζητήματα, ενώ ήταν πιο ανοικτό στην προσέλκυση οπαδών, εν αντιθέσει με τον ΕΔΕΣ που σε εκείνη την χρονική στιγμή έκανε προσεκτική επιλογή μελών. Επίσης, η αντιβασιλική ιδεολογία του ΕΔΕΣ δεν ήταν προσφιλής στην Ναύπακτο, όπου κυριαρχούσαν οι βασιλόφρονες. Το ίδιο πρόβλημα αντιμετώπισε στην Ναύπακτο και η τρίτη αντιστασιακή οργάνωση, η ΕΚΚΑ.

 Τον Ιανουάριο του ’43 εμφανίστηκαν για πρώτη φορά αντάρτες στην ορεινή Ναυπακτία. Ήταν ελασίτες που είχαν έρθει απ΄την γειτονική Ευρυτανία, και μία άλλη ομάδα ελασιτών απ΄την Δωρίδα. Έκαναν περιοδεία στην  βόρεια και ανατολική Ναυπακτία, μαζεύοντας όπλα και οργανώνοντας τα χωριά στο ΕΑΜ. Ένα τρίτο τμήμα του ΕΛΑΣ εισήλθε στην Ναυπακτία απ΄την Τριχωνίδα με επικεφαλής τον καπετάν-Αγησίλαο, και χτύπησε την Υποδιοίκηση Χωροφύλακης στον Πλάτανο, αφοπλίζοντας τους χωροφύλακες και καίγοντας τα αρχεία.

  

Λίγες μέρες μετά στην Αράχωβα Ναυπακτίας, ο Αγησίλαος πρότεινε στον ανθυπολοχαγό Καραδήμα, που είχε ήδη οργανωθεί στο ΕΑΜ, να ενταχθεί στο αντάρτικο τμήμα του και να αναλάβει την στρατιωτική διοίκηση (η διοίκηση των τμημάτων του ΕΛΑΣ ήταν τριμελής, ή διμελής). Ο Καραδήμας επιφυλάχτηκε να απαντήσει, αν πρώτα δεν επικοινωνούσε με τους αξιωματικούς της Ναυπάκτου. Αυτό ήταν βέβαια υπεκφυγή, διότι δεν είχε εμπιστοσύνη ούτε στους αντάρτες που είδε, ενώ και η επίθεση του ΕΛΑΣ στην χωροφυλακή του Πλάτανου είχε προκαλέσει γενικώς άσχημη εντύπωση. 

 Η απάντησή του εξόργισε τον Αγησίλαο που τον έβρισε και του έδωσε διορία 48 ωρών για ν’απαντήσει.

 Ο Καραδήμας ενημέρωσε σχετικώς τους Ναυπάκτιους αξιωματικούς, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν οργανωμένοι στο ΕΑΜ. Αυτοί ανησύχησαν και ζήτησαν την σύγκλιση της εαμικής επιτροπής Ναυπάκτου. Στην συζήτηση που ακολούθησε, οι αξιωματικοί ήρθαν σε σύγκρουση με τους κομμουνιστές που ήλεγχαν την επιτροπή και απεχώρησαν.

 Μετά από όλα αυτά, στις 15/02/1943, οι Ναυπάκτιοι αξιωματικοί σε σύσκεψή τους αποφάσισαν να κινηθούν για συγκρότηση δικής τους τοπικής αντιστασιακής οργάνωσης η οποία θα είναι σε συνεχή επαφή με τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ. Εξέλεξαν και επιτροπή που αποτελείτο απ΄τον αντισυνταγματάρχη Πλούμη, τον λοχαγό Σταυρογιαννόπουλο, τον λοχαγό Ζωιτάκη και τον ίλαρχο Πλαστήρα, ενώ συγκροτήθηκε και επιτροπή εθνικού αγώνα από επιφανείς πολίτες της Ναυπάκτου με σκοπό την προσέλκυση μελών.

 Η οργάνωση πήρε την ονομασία Εθνική Οργάνωσις Μυστική, και επιχείρησε ανεπιτυχώς να συγκροτήσει μία πρώτη ολιγομελή αντάρτικη ομάδα στην Ναυπακτία, σε συνεργασία με εκπροσώπους της αθηναϊκής οργάνωσης Όμηρος. Ο ΕΛΑΣ είχε ήδη αρχίσει να κυριαρχεί και στην ορεινή Ναυπακτία και οποιαδήποτε προσπάθεια για δημιουργία εθνικού αντάρτικου ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία. Λίγες μέρες αργότερα, συνελλήφθη απ’τους Ιταλούς ο Σταυρογιαννόπουλος και οι δύο αδελφοί του, αλλά αφέθηκαν ελεύθεροι κατόπιν πιέσεων από τοπικούς παράγοντες.

 Η οργάνωση όμως δεν έκατσε με σταυρωμένα χέρια. Πέντε αξιωματικοί της μπόρεσαν και ήρθαν σε επαφή με τον Ζέρβα που τους υποσχέθηκε ότι θα τους βοηθήσει να φτιάξουν αντάρτικες ομάδες στην Ναυπακτία. Τους έφερε σε επαφή με την αντάρτικη ομάδα του ΕΔΕΣ στην Τριχωνίδα, που είχε αρχηγό τον Παπαϊωάννου. 

Παράλληλα ήταν σε επαφή και με τον Ψαρρό που είχε συγκροτήσει το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων στην γειτονική Φωκίδα. Ο Ψαρρός δέχτηκε επίσης να τους βοηθήσει και τους απέστειλε μάλιστα κάποιες λίρες για αγορά υλικού.

 Τον Μάιο του 1943 όμως ο ΕΛΑΣ διέλυσε τόσο το 5/42 (πρώτη διάλυση), όσο και την ομάδα του Παπαϊωάννου. Έτσι η οργάνωση εθνικού αντάρτικου στην Ναυπακτία έγινε πολύ δύσκολη υπόθεση, αφού δεν υπήρχαν κοντινά φιλικά τμήματα για να καλύψουν την αρχική συγκρότηση και ανάπτυξη. Ακόμα και μετά την προσωρινή επανασύσταση του 5/42, καμμία βοήθεια δεν εστάλη από αυτό προς την Ναύπακτο.

Οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ εναντίον του ΕΔΕΣ τον Μάιο του 1943

Η καχυποψία και οι τοπικές αψιμαχίες μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ ήταν συχνό φαινόμενο ήδη απ’τις αρχές του 1943, δηλαδή πολλούς μήνες πριν την γενική σύρραξη μεταξύ τους τον Οκτώβριο του ιδίου έτους. Κατά κύριο λόγο οι αψιμαχίες σημειώνονταν στην Ήπειρο και στην επαρχία Βάλτου στην Αιτωλοακαρνανία, όπου ήδη ήταν αρκετά ισχυρός ο ΕΔΕΣ, γι'αυτό και οι προσπάθειες του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ να επικρατήσει στις περιοχές αυτές δεν στέφθηκαν με επιτυχία.

 Μπροστά στο ενδεχόμενο του να εκτραχυνθεί περισσότερο η κατάσταση και λόγω της επιχειρούμενης επίτευξης συμφωνίας μεταξύ των αντάρτικων ομάδων (που τελικά έγινε πράξη το καλοκαίρι του 1943) με την μεσολάβηση των Άγγλων, ο Ζέρβας παρενέβη στις 10/04/1943 με την παρακάτω γενική διαταγή προς τους αντάρτες και τα μέλη του ΕΔΕΣ:

 

 (Η Εθνική Αντίστασις των Ελλήνων 1941-1945 του Στυλιανού Χούτα, σελ.151-2)

 Ενώ θα περίμενε κάποιος, ότι αυτή η κίνηση του Ζέρβα προς εκτόνωση της κατάστασης θα έβρισκε ανταπόκριση απ΄την άλλη πλευρά, τελικά συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Ο ΕΛΑΣ χτύπησε και διέλυσε τα μικρότερα και λιγότερο ισχυρά τμήματα του ΕΔΕΣ που είχαν συγκροτηθεί σε γειτονικές περιοχές.

 Στις 07/05/1943 ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε και διέλυσε αιματηρώς την αντάρτικη ομάδα του ΕΔΕΣ Τριχωνίδας του γιατρού Παπαϊωάννου τον οποίο και συνέλαβαν. (στο ίδιο, σελ.173-4)

 Στις 14/05/1943 ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε και διέλυσε την αντάρτικη ομάδα του ΕΔΕΣ Ξηρομέρου του ταγματάρχη Καραμπέκιου. Μία μικρή ομάδα 30 ανδρών κατάφερε να διασπάσει τον κλοιό των ελασιτών και διέφυγε προς τον Βάλτο.  Συγχρόνως διαλύθηκε απ’τον ΕΛΑΣ και μία μικρή ομάδα του ΕΔΕΣ στην Ευρυτανία. Όσα μέλη της διέφυγαν κατέφυγαν επίσης στον Βάλτο. 

(στο ίδιο, σελ.178)

  Μετά από αυτά τα γεγονότα οι ισχυρότερες δυνάμεις του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο και στον Βάλτο πήραν τα μέτρα τους για να μην έχουν την ίδια τύχη καθώς υπήρχαν πληροφορίες για μετακίνηση μεγάλων δυνάμεων του ΕΛΑΣ προς τις περιοχές τους. Τελικώς ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε ανεπιτυχώς το βράδυ της 16^ης προς 17^η Μαϊου προς κατάληψη της γέφυρας Τατάρνης στον Βάλτο.

 (στο ίδιο σελ.186-7)

 Παρά την διαμορφωθείσα εμφυλιοπολεμική κατάσταση ο Ζέρβας έβγαλε στις 17/05/1943 την παρακάτω ενωτική προκήρυξη:

                                    (στο ίδιο, σελ.184)

  Τελικώς, οι συγκρούσεις του Μαϊου δεν γενικεύτηκαν. Αυτό οφείλεται στους εξής λόγους:

  - Στην ήπια στάση του Ζέρβα που πλέον είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη των Άγγλων,

  - Στην έντονη πρόθεση των τελευταίων να επιτύχουν κάποια συνεργασία μεταξύ των ελληνικών οργανώσεων, προκειμένου να είναι πιο αποτελεσματικός ο αντάρτικος αγώνας σε βάρος των κατακτητών,

 - Στην αποτυχία του ΕΛΑΣ στον Βάλτο, που έδειξε ότι δεν ήταν ακόμη έτοιμος να καταφέρει αποφασιστικό χτύπημα στον ΕΔΕΣ,

- Στο ότι ο ΕΛΑΣ είχε ήδη εκτεθεί πέραν του δέοντως αφού τις ίδιες μέρες διέλυε αναίτια (για πρώτη φορά, ακολούθησαν άλλες δύο διαλύσεις) το Σύνταγμα 5/42 του Ψαρρού στην Στρώμνη στις 13/05/1943, είχε συλλάβει τον ίδιο και τον είχε κρατούμενο μαζί με τον Παπαϊωάννου του ΕΔΕΣ Τριχωνίδας. Αν σε αυτά προστεθεί και η διάλυση της ομάδας Σαράφη-Κωστόπουλου τον Μάρτιο του ιδίου έτους που είχε προκαλέσει αλγεινή εντύπωση, τότε όλοι αντιλαμβάνονται το πόσο είχαν εκτεθεί οι προθέσεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

  

 Έτσι, οι συμπλοκές του Μαϊου μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ τελείωσαν χωρίς κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ήταν όμως ενδεικτικές των προθέσεων των κομμουνιστών και απλά ο προάγγελος των όσων θα επακολουθούσαν στην ίδια περιοχή απ’τον Οκτώβριο και μετά…

Η αλλοπρόσαλλη στάση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ απέναντι στους ταγματασφαλίτες της Ναυπάκτου

 Είχαμε δει εδώ ότι το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ παρά την αντι-ταγματασφαλίτικη του ρητορική και πρακτική, προσπαθούσε πρωτίστως να προσεταιριστεί τους άνδρες των ταγμάτων ασφαλείας ώστε να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους και ει δυνατόν να ενταχθούν στις γραμμές του.
 Ακόμα και και ένας αδαής καταλαβαίνει ότι αποτελεί μέγιστη αντίφαση το να θεωρείς κάποιους προδότες και εγκληματίες και μετά να τους καλείς να συστρατευτούν μαζί σου.
  Κάπως έτσι έπραξαν στην περίπτωση της Εύβοιας, όπως είδαμε εδώ.

 Παράλληλα, όπως είδαμε και εδώ, αδιαφόρησαν επιδεικτικά για το ότι το Τάγμα Ασφαλείας Πύργου ετέθη αυτοβούλως υπό τις διαταγές της κυβέρνησης εθνικής ενότητας στην οποία συμμετείχαν και οι του ΕΑΜ με 6 υπουργούς, και του επιτέθηκαν προκαλώντας έναν λουτρό αίματος με θύματα Έλληνες σε μία ακόμη μαρτυρική πόλη της Πελοποννήσου.

 Ένας συνδυασμός των παραπάνω χαρακτήρισε την στάση των κομμουνιστών απέναντι στο Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου.

 Αρχικά ζητούσαν απ'τους (κατά τ'αλλα προδότες και εγκληματίες) ταγματασφαλίτες να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ:

 

 "Πικρές αναμνήσεις 1941-1944" του Βασίλειου Σταυρογιαννόπουλου, σελ. 223-6


 Καλούσαν τους άντρες των Τ.Α να ενωθούν μαζί τους και να ενταχθούν με τον οπλισμό τους στον ΕΛΑΣ, στο όνομα της εθνικής ομοψυχίας και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας η οποία είχε συσταθεί μερικές μέρες πριν.


 Τότε, το Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου έκανε ότι και το Τάγμα του Πύργου. Ετέθη υπό τις διαταγές της κυβέρνησης εθνικής ενότητας του Γ.Παπανδρέου στην οποία συμμετείχαν και 6 στελέχη του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Ένας εξ'αυτών ήταν και ο Σβώλος τον οποίο μνημονεύει ρητώς και η ανακοίνωση του Τάγματος:







"Πικρές αναμνήσεις 1941-1944" του Βασιλείου Σταυρογιαννόπουλου, σελ. 242-3


  Είναι σαφές ότι οι ταγματασφαλίτες έκαναν ότι ήταν δυνατόν προκειμένου να αποφευχθεί η περαιτέρω εμφύλια αιματοχυσία.
Οι κομουνιστές όμως ήταν ανένδοτοι. Επιθυμούσαν πάση θυσία την διάλυση του Τάγματος ακόμα και μετά την υποταγή του τελευταίου υπο τις διαταγές της κυβέρνησης εθνικής ενότητας για την οποία οι ίδιοι ζητωκραύγαζαν στις παραπάνω ανακοινώσεις τους...
 Η αδιάλλακτη στάση τους ήταν μία ακόμη απόδειξη ότι αυτό που τους ενδιέφερε δεν ήταν ούτε η κυβέρνηση εθνικής ενότητας, ούτε γενικότερα η εθνική ενότητα, αλλά η κατάληψη της εξουσίας. Και για να το πετύχουν αυτό, θα έπρεπε να πάψει να υφίσταται -με τον έναν τρόπο ή τον άλλο- οποιαδήποτε άλλο ένοπλο ελληνικό σώμα.

 Στην περίπτωση της Ναυπάκτου, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά απ'ότι στον Πύργο και αλλού. Μετά την αναμενόμενη αποτυχία των διαπραγματεύσεων, οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ συνεχίστηκαν αλλά χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
 Τελικώς, το Τάγμα της Ναυπάκτου, σταθμίζοντας την κατάσταση, αποφάσισε να συμπτυχθεί στην Πάτρα, προκειμένου να αποφευχθεί η καταστροφή της πόλης.