Η δράση του Δημήτριου Ψαρρού πριν την ίδρυση του συντάγματος 5/42 - μέρος β'

Μετά από τα γεγονότα που είδαμε εδώ, ο Ψαρρός γύρισε στην Αθήνα προφανώς διότι είχε ενημερωθεί για την άφιξη του ταγματάρχη Ιωάννη Τσιγάντε απ΄την Μέση Ανατολή. Ο Τσιγάντε ήταν επίσης απότακτος απ’τον στρατό λόγω της συμμετοχής στο κίνημα του ΄35, όπως ο Ψαρρός. Συνδεόταν με στενή φιλία με τον Ψαρρό, ενώ ήταν και σύγγαμβροι (οι γυναίκες τους ήταν αδελφές).

Αποστολή του Τσιγάντε ήταν η διενέργεια δολιοφθορών κατά του εχθρού (ανατινάξεις γεφυρών κ.α), η ίδρυση ναυτικών βάσεων για την προσέγγιση συμμαχικών υποβρυχίων, η δημιουργία δικτύου κατασκοπίας, η οργάνωση του αντάρτικου κτλ. Καθ’όλη την πεντάμηνη διαμονή του στην Αθήνα, ως τον Ιανουάριο του 1943 που σκοτώθηκε από Ιταλούς, εργαζόταν προς αυτήν την κατεύθυνση συνεργαζόμενος με τον Ψαρρό.

 Ο Ψαρρός είχε άμεση εμπλοκή και στην περίπτωση του Γοργοπόταμου. Έχοντας κάνει αναγνώριση στην σιδηροδρομική γραμμή, όταν ήταν στην Ρούμελη το καλοκαίρι του 1942, είχε ενημερώσει την βρετανική υπηρεσία SOE για τρεις πιθανούς στόχους δολιοφθοράς. Τις γέφυρες Ασωπού, Παπαδιάς και Γοργοπόταμο με προτίμηση στην τελευταία.

 Ο Τσιγάντε φτάνοντας στην Αθήνα έκρινε ότι τη γέφυρα των Καρυών κοντά στην Λαμία, ήταν ο καλύτερος στόχος για ανατίναξη. Το γεγονός ότι δεν ήταν ενήμερος για τους τρεις πιθανούς στόχους που είχε υποδείξει ο Ψαρρός, ίσως οφείλεται σε έλλειψη συντονισμού μεταξύ του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και της βρετανικής υπηρεσίας SOE, κάτι διόλου απίθανο την εποχή εκείνη. 

 Τελικά όμως, η επιχείρηση για την γέφυρα των Καρυών ανεστάλη επειδή κρίθηκε ότι δεν ήταν εφικτή. 

 Ο Τσιγάντε κατόπιν συνεννόησης με συνεργάτες του και με την προτροπή του Ψαρρού επέλεξε σαν επόμενο στόχο την γέφυρα του Γοργοπόταμου και ενημέρωσε σχετικά το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής το οποίο ενέκρινε την επιχείρηση. Το αρχικό σχέδιο ήταν η επιχείρηση να αναληφθεί από δύο  άντρες της αποστολής Τσιγάντε (τους αξιωματικούς Ζακυνθινό και Γυφτόπουλο) που θα τοποθετούσαν τα εκρηκτικά, σε συνεργασία με τους άντρες του Ψαρρού αφού πρώτα αυτοί ενισχυθούν σε πολεμικό υλικό από αέρος απ΄τους Συμμάχους.

Έτσι, ο Ψαρρός έστειλε τον Μήταλα με 20 άντρες στην Γκιώνα για να περιμένουν την ρίψη. Ήταν εκεί απ’τις 15/09/1942 και περίμεναν μάταια κάποια ρίψη ως το τέλος του μηνός. 

 Τελικώς, την νύχτα της 30^ης Σεπτεμβρίου εμφανίστηκε ένα συμμαχικό αεροπλάνο που δεν τους έριξε όμως τα αναμενόμενα εφόδια αλλά τέσσερις Βρετανούς αλεξιπτωτιστές!

  Ήταν το ένα εκ των τριών αεροπλάνων που μετέφεραν στην ορεινή Ελλαδα βρετανούς αξιωματικούς επιφορτισμενούς με την ανατίναξη της μιας εκ των τριών γεφυρών (Ασωπός, Παπαδιά, Γοργοπόταμος) που λέγαμε πριν. Επικεφαλής των τεσσάρων βρετανών που ήρθαν σε επαφή με τον Μήταλα ήταν ο γνωστός Κρις Γουντχάουζ. Ο Γουντχάουζ ήταν γενικώς πολύ διστακτικός και επιφυλακτικός απέναντι στον Μήταλα και την ομάδα του, παρά το ότι εκείνοι τον βοήθησαν προσφέροντάς του στέγη και βοηθώντας τον ποικιλοτρόπως.   

 Λίγες μέρες μετά, ο Μήταλας έφερε την ομάδα του Γουντχάουζ σε επαφή με την άλλη ομάδα της οποίας ηγείτο ο αρχηγός της αποστολής Έντι Μάγερς και απεχώρησε με τους υπολοίπους. Αργότερα ο Μάγερς επέλεξε την γέφυρα του Γοργοπόταμου για την ανατίναξη, και η  συγκεκριμένη επιχείρηση πήρε τον δρόμο της με την εμπλοκή του Ζέρβα και του Βελουχιώτη.

Τα παραπάνω γεγονότα δείχνουν ότι η τακτική των Βρετανών ήταν κάπως περίεργη.  

 - Αρχικά ενέκριναν να ανατιναχτεί  η γέφυρα του Γοργοπόταμου από άντρες του Τσιγάντε και του Ψαρρού που ήταν στην περιοχή.

 - Πολύ γρήγορα άλλαξαν γνώμη, αποφασίζοντας να στείλουν δικούς τους άντρες να εκτελέσουν την αποστολή, οι οποίοι θα συνεργάζονταν με Έλληνες αντάρτες.

 - Δεν ενημέρωσαν σχετικά τον Τσιγάντε, για την αλλαγή των σχεδίων τους.

 - Όταν κατέφτασαν οι  Βρετανοί, δεν δέχτηκαν να συνεργαστούν με τους αντάρτες του Ψαρρού (η ομάδα του Μήταλα και άλλοι που θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν απ’τις γύρω περιοχές) με τους οποίους είχαν βρεθεί εξαρχής, αλλά επεδίωξαν επαφή με τον Ζέρβα και τον Βελουχιώτη. Όμως ο μεν Ζέρβας ήταν πολύ μακριά, στον βόρεια Αιτωλοακαρνανία (επαρχία Βάλτου, κάπου 100χλμ μακριά απ’την Γκιώνα όπου ήταν οι Βρετανοί), ο δε Βελουχιώτης καθυστερούσε χαρακτηριστικά να έρθει σε επαφή μαζί τους. 

 

Οπότε μοιραία προκύπτουν κάποια ερωτήματα: 

 Γιατί οι Βρετανοί προτιμούσαν να χάνουν χρόνο με τον απρόθυμο Βελουχιώτη και τον μακρινό Ζέρβα; 

 Για ποιον λόγο αγνόησαν τους άντρες του Ψαρρού που και στην περιοχή ήταν, και πρόθυμοι ήταν (αφού σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο αυτοί θα αναλάμβαναν την επιχείρηση) και είχαν στις τάξεις τους εκπαιδευμένους αξιωματικούς, και φυσικά είχαν την έγκριση απ΄το ΣΜΑ;

 Ερωτήματα χωρίς απάντηση. Πιθανώς να είχαν να κάνουν με μία αδικαιολόγητη έλλειψη συντονισμού μεταξύ ΣΜΑ και SOE, πιθανώς να είχαν να κάνουν με περίεργα παιχνίδια πρακτόρων.

  

 Όπως και να χει, όλα αυτά είχαν σαν άμεση συνέπεια η ανατίναξη της γέφυρας να καθυστερήσει χαρακτηριστικά. Η τελική διενέργειά της (στις 25/11/1942) δεν είχε απολύτως καμμία χρησιμότητα όσον αφορά την έκβαση του πολέμου στην βόρεια Αφρική. Η μακροπρόθεσμη συνέπεια αυτών των βρετανικών ανακολουθιών ήταν η περιθωριοποίηση των ομάδων του Ψαρρού προς όφελος των ελασιτών του Βελουχιώτη που δρούσε επίσης στην περιοχή και ενισχυόταν πλέον και επισήμως απ΄τους Άγγλους.

 Πηγές:

 "Αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου

 "Μίδας 614" του Σπύρου Κώτση

"Η ελληνική περιπλοκή" του Έντ Μάγερς

Ο Μάγερς για την ανατίναξη της γέφυρας του Ασωπού και για την στάση του ΕΛΑΣ

 Έξι βδομάδες μετά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου τον Νοέμβριο του 1942, οι Ιταλοί κατάφεραν πάλι να την βάλουνε σε λειτουργία. Στα μέσα του Φεβρουαρίου του 1943, ο επικεφαλής της αγγλικής αποστολής ταξίαρχος Έντι Μάγερς έμαθε ότι οι Γερμανοί σταδιακά αναλάμβαναν οι ίδιοι την φύλαξη των γεφυρών, προφανώς επειδή δεν εμπιστεύονταν τους Ιταλούς. Σκέφτηκε έτσι πως θα έπρεπε άμεσα να καταστρέψουν μία απ'τις γέφυρες της ανατολικής Στερεάς όσο τις φυλάνε Ιταλοί γιατί όταν αναλάμβαναν οι Γερμανοί οι πιθανότητες επιτυχίας θα ήταν σαφώς μειωμένες.
 Έχοντας την σύμφωνη γνώμη του Καϊρου, αποφάσισαν μαζί με τον αντισυνταγματάρχη Άρθουρ Έντμοντς να χτυπήσουν την γέφυρα του Ασωπού με την βοήθεια των ανταρτών του Βελουχιώτη. Ο τελευταίος δέχτηκε να βοηθήσει στην επιχείρηση με 1000 αντάρτες. Ο Έντμοντς προετοίμαζε το σχέδιο για το σαμποτάζ, ενώ κατέφτασαν και τρεις ειδικά εκπαιδευμένοι βρετανοί αξιωματικοί (Σκοτ, Μακιντάιρ, Γουίνγκειτ) απ'το Κάιρο. Ο Μάγερς κατέφτασε στο αρχηγείο του Έντμοντς στην Ρούμελη στις 12/05/1943, λίγες ώρες μετά την άφιξη των τριών αξιωματικών.
 Η οργάνωση του σχεδίου πήγαινε πολύ καλά, και είχε προγραμματιστεί να πάνε οι Έντμοντς-Μάγερς-Βελουχιώτης για μία τελική αναγνώριση στην γέφυρα μερικές μέρες μετά.

 Την επόμενη μέρα όμως φτάνουν τα νέα για τον αφοπλισμό και την σύλληψη του Ψαρρού στην Στρώμνη απ'τον Βελουχιώτη. Ο Μάγερς φτάνει εσπευσμένα στο Μαυρολιθάρι και ζητάει τον λόγο απ'τον Βελουχιώτη γι'αυτήν του την πράξη. Ο Βελουχιώτης του λέει ότι απλά εκτελεί εντολές και ότι γραμμή του ΕΑΜ είναι να μην υπάρχει άλλη αντάρτικη ομάδα στην Ρούμελη. Ο Μάγερς κατέκρινε έντονα την πράξη του Βελουχιώτη, αλλά του είπε πως αν ήταν διατεθειμένος να τους βοηθήσει στην καταστροφή της γέφυρας του Ασωπού τότε αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό ελαφρυντικό για τον αφοπλισμό του 5/42 του Ψαρρού και άλλων αντάρτικων ομάδων (π.χ. Παπαϊωάννου στην Τριχωνίδα). Προκειμένου να μετριαστεί η δυσαρέσκεια του Μάγερς, ο Βελουχιώτης του είπε ότι εξακολουθεί να ισχύει η συμφωνία τους για συμμετοχή του στο σαμποτάζ του Ασωπού. Λίγο μετά ο άγγλος ταξίαρχος συνάντησε και τον κρατούμενο Ψαρρό και του υποσχέθηκε ότι θα μεσολαβήσει για να απελευθερωθεί, όπως και έγινε.

 Μερικές μέρες μετά όμως, και αφού προετοιμαζόταν η επιχείρηση, απεσταλμένος του Βελουχιώτη ειδοποιεί τον Μάγερς ότι ο ΕΛΑΣ τελικά δεν μπορεί να συμμετάσχει στην επιχείρηση λόγω ρητής απαγόρευσης απ'τον Τζήμα που ήταν στην τριμελή διοίκηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ μαζί με τους Σαράφη και Βελουχιώτη. Ο Μάγερς έσπευσε να μεταπείσει τον Βελουχιώτη, χωρίς αποτέλεσμα. Κατόπιν συναντά και τους Σαράφη και Τζήμα. Ο Τζήμας του λέει ότι δεν θα συμμετέχουν στην επιχείρηση διότι την θεωρούν παρακινδυνευμένη, θα προξενούσε αντίποινα στον ντόπιο πληθυσμό και ότι υπήρχαν άλλες ευκολότερες επιχειρήσεις που θα προξενούσαν εξίσου σοβαρά πλήγματα στον εχθρό.
 Η υπομονή του Μάγερς εξαντλήθηκε και αφού του εξήγησε ότι δεν υπάρχει άλλος καλύτερος στόχος, του είπε ότι θα εκτελέσει την επιχείρηση χωρίς την βοήθεια του ΕΛΑΣ.
 Στην συζήτηση περί Ασωπού (διότι παράλληλα συζητήθηκαν και άλλα θέματα) παρενέβη ο Σαράφης και είπε ότι η επιχείρηση αυτή ήταν στρατιωτικά εντελώς απραγματοποίητη (η εξέλιξη των πραγμάτων τον διέψευσε πανηγυρικά) και πρότεινε την καταστροφή ενός τούνελ κοντά στον Τύρναβο. Ο Μάγερς συνηγόρησε στο να γίνει και αυτή η επιχείρηση και ζήτησε απ΄το Κάιρο να σταλούν εκρηκτικά στον ΕΛΑΣ.

 Εντωμεταξύ, την φρούρηση της γέφυρας του Ασωπού την είχαν πλέον αναλάβει Γερμανοί, και αυτό σε συνδυασμό με την μη-συμμετοχή του ΕΛΑΣ καθιστούσε το εγχείρημα πολύ πιο δύσκολο.
 Μετά την ρίψη των απαιτούμενων εκρηκτικών έγινε η πρώτη απόπειρα προσέγγισης της γέφυρας στις 27/05/43. Δεν ήταν όμως επιτυχημένη διότι έλειπαν κάποια υλικά. Μοιραία η αποστολή πήρε αναβολή για τις 20 Ιούνη.
 Σε αυτήν την τελική επιχείρηση του Ιούνη συμμετείχαν ο ταγματάρχης Γκόρντον-Γκρηντ, ο λοχαγός Ντόναλντ Στοτ, οι ταγματάρχης Σκοτ και ο λοχαγός Μακιντάιρ που είχαν έρθει πρόσφατα απ΄το Κάιρο, ο υποδεκανέας Τσάρλι Ματς, και ο λοχίας Μάικλ Κούρι.
 Τώρα η αποστολή ήταν πιο οργανωμένη. Στις 16/06/1943 έγινε μία προκαταρκτική αναγνώριση απ'τους Στοτ, Ματς και Κούρι. Τρεις μέρες μετά ακολούθησε μία δεύτερη αναγνώριση απ΄τους Γκόρντον-Γκρηντ και Στοτ.
 Το βράδυ της 20ης Ιουνίου έγινε η επιχείρηση, κυρίως απ΄τους 4 αξιωματικούς καθώς οι Ματς και Κούρι ήταν βοηθητικοί. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, οι σαμποτέρ δεν έγιναν αντιληπτοί και η τοποθέτηση των εκρηκτικών έγινε όπως έπρεπε. Στις 02.15 το βράδυ έγινε η έκρηξη που διέλυσε την γέφυρα. Η επιχείρηση πέτυχε πλήρως και οι σαμποτέρ διέφυγαν αλώβητοι.
 Ήταν τέτοια η αποτελεσματικότητα της επιχείρησης που οι Γερμανοί ήταν σίγουροι ότι ήταν αποτέλεσμα προδοσίας από κάποιους απ΄την φρουρά της γέφυρας. Έτσι, εκτέλεσαν ολόκληρη την 50μελή φρουρά. Η γέφυρα αναστηλώθηκε πλήρως μετά από 4 μήνες.
 Οι 6 συμμετέχοντες παρασημοφορήθηκαν με κορυφαίους τον Γκόρντον-Γκρηντ και τον Ντόναλντ Στοτ.

 Η ανατίναξη της γέφυρας του Ασωπού ήταν ίσως η πιο εντυπωσιακή και αποτελεσματική πράξη δολιοφθοράς κατά την περίοδο της Κατοχής. Πέραν της αποτελεσματικότητας των βρετανών σαμποτέρ που έφεραν σε πέρας την επιχείρηση, αυτό που προξενεί εντύπωση είναι η στάση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που για μία ακόμη φορά ήταν ενδεικτική των προτεραιοτήτων της ηγεσίας τους.  
 Αντί να συνεισφέρει ενεργά στην επιχείρηση κατά των κατακτητών στα πλαίσια του κοινού συμμαχικού αγώνα, έθεσε σε προτεραιότητα την διάλυση του 5/42 στην Στρώμνη και κατόπιν -παρά τις πιέσεις του αρκετά διαλλακτικού Μάγερς- αποφάσισε να μην συμμετάσχει χρησιμοποιώντας μη-πειστικά επιχειρήματα.




 Πηγή: "Η ελληνική περιπλοκή" του Έντι Μάγερς, σελ.167-184

Κυνικές ομολογίες του Τζήμα-Σαμαρινιώτη για το θέμα της εξουσίας και τον Δημήτριο Ψαρρό

Ο Ανδρέας Τζήμας (γνωστός και με το ψευδώνυμο Σαμαρινιώτης) ήταν ένα από τα πρόσωπα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στα τεκταινόμενα της κατοχικής περιόδου. Ήταν στέλεχος του ΚΚΕ από προπολεμικά και βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου. Μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ και της τριμελούς διοίκησης του ΕΛΑΣ ως πολιτικός αντιπρόσωπος του ΕΑΜ. Επίσης είχε επιφορτιστεί με την αποστολή της διενέργειας επαφών με τους Αλβανούς και Γιουγκοσλάβους αντάρτες, και για μεγάλο διάστημα βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβία όπου λειτουργούσε σαν σύνδεσμος του ΕΛΑΣ με τον Τίτο.

 Ο λόγος του δηλαδή δεν μπορεί παρά να έχει βαρύτητα, όσον αφορά τις προθέσεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και κατ'επέκταση του ΚΚΕ.
 Ιδιαιτέρως αποκαλυπτικά είναι τα λεγόμενά του σε τμήμα της έκθεσής του όπως καταγράφεται στον β' τόμο του βιβλίου του κομμουνιστή Γρ.Φαράκου "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία":

 "...μα είναι το Κόμμα που ασκεί εξουσία σε μεγάλο μέρος της χώρας. Μέσα στο 1943 η εξουσία αυτή γενικεύεται σ'όλη τη χώρα, πόλεις και ύπαιθρο. Και από τις αρχές του 1944 η εξουσία αυτή είναι όχι μονο  κρατική-εξουσία ντε φακτο μα έχει και την ανώτατη πολιτική της εκπροσώπηση- την κυβέρνησή της την ΠΕΕΑ- και ως ένα σημείο, για να μην πω 100%, είναι αυτή και κυβέρνηση ντε γιούρε, όχι μόνο τοπικά, βαλκανικά, μα και σ'ευρύτερη κλίμαμα διεθνώς. Και η εξουσία που ασκούμε είναι απόλυτη, καταθλιπτική, τέτοια που καμμία άλλη κυβέρνηση στην Ελλάδα στα 130 χρόνια της ανεξάρτητης ύπαρξης μπορούσε  ποτέ να ονειρευτεί."

 "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" του Γρ.Φαράκου β'τόμος, σελ.264

Έχουμε δει εδώ ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την μορφή αυτής της απόλυτης καταθλιπτικής εξουσίας που δεν είχε γνωρίσει ποτέ ο τόπος...

 "Η φύση του αγώνα ήταν τέτοια που εμείς δεν ήταν δυνατόν να βάλουμε κήρυκα και να διακηρύξουμε ότι βάζουμε σαν σκοπό μας την κατάληψη της εξουσίας. Αυτό θα ήταν σεκταριστικό λάθος που θα στένευε πολύ τον αγώνα μας."

 στο ίδιο, σελ.265

 Ωμή παράδοχη εκ μέρους του Τζήμα για την απόκρυψη των πραγματικών στόχων του ΚΚΕ και φυσικά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

 "Το συμπέρασμα είναι ένα: Ο εθνικοαπελευθερωτικός μας αγώνας όχι μόνο είχε βαθύ κοινωνικό περιεχόμενο (όπως λέγει η σ.Χρύσα), μα κάτι περισσότερο. Εμείς αντ'αυτού βάζουμε ζήτημα εξουσίας"

στο ίδιο, σελ.266

 "Παλεύαμε για την εξουσία, δημιουργούσαμε κάθε μέρα την εξουσία αυτή και τελικά την απλώσαμε σε όλη τη χώρα..."

 στο ίδιο, σελ.266

Δεν νομίζω ότι χρειάζονται περισσότερα σχόλια.

Ο κυνισμός του Τζήμα δεν πρέπει να εκπλήσσει κανέναν. Όπως έχουμε δει, μία παρόμοια νοοτροπία χαρακτήριζε και άλλους κομμουνιστές (π.χ. Ιωαννίδης)


 Εκτός απ'το ζήτημα της εξουσίας, ο Τζήμας λέει αρκετά ενδιαφέροντα πράγματα και για τον Ψαρρό:

 "Ότι κάποτε θα συγκρουόμασταν μαζί του δεν χωρεί καμμία αμφιβολία. Και αν έμπαινε στον ΕΛΑΣ, παρά την αφομοιωτική επίδραση που εξασκούσε αυτός μέσα στις τότε συνθήκες, με τον Ψαρρό θα είχαμε ιστορίες, γιατί οπωσδήποτε θα παρέσυρε ένα σημαντικό ποσοστό αξιωματικών του ΕΛΑΣ και ένα άλλο θα μπορούσε να εξασφαλίσει με στρατολογία δικών του αξιωματικών στον ΕΛΑΣ....

(...)

 Κάναμε όμως και με αυτόν λάθη. Όταν για δεύτερη φορά διαλύεται από μας εν αγνοία μου - εγώ εκείνη την περίοδο βρισκόμουν στην Μακεδονία- μπορούσαμε να μην του επιτρέψουμε να ανασυγκροτήσει την ομάδα του."

στο ίδιο, σελ.274

 Τα παραπάνω είναι εντυπωσιακά, διότι οι συμπολεμιστές του Ψαρρού θεωρούσαν τον Τζήμα σαν το πλέον μετριοπαθές στοιχείο του Π.Γ του ΚΚΕ και τους είχε δώσει την εντύπωση ότι επιθυμούσε την ομαλή συνεργασία του ΕΛΑΣ με τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ. 
Βλ. "Η αντιστασιακή οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.104.

 Την ίδια εντύπωση είχε δώσει και στον επικεφαλή, ως τον Αύγουστο του 1943, της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής Έντι Μάγιερς:

 "[Ο Τζήμας] παραδέχτηκε ανοικτά ότι η αδιαλλαξία του ΕΑΜ απέναντι στα άλλα αντιστασιακά κινήματα ήταν λάθος και ότι τώρα έπρεπε να συνεργαστούν όλοι"
"Η ελληνική περιπλοκή" του Έντι Μάγερς, σελ.208

 και παρακάτω πάλι ο Μάγερς μετά την δεύτερη διάλυση του 5/42 του Ψαρρού:
 "Σε μία ειδική συνεδρίαση του μεικτού Στρατηγείου μας, ο Εύμαιος (σ.σ: άλλο ψευδώνυμο του Τζήμα) παραδέχτηκε αμέσως πως είχε γίνει ένα "σοβαρό λάθος" από μέρους του τοπικού αρχηγού του ΕΛΑΣ ο οποίος είχε ενεργήσει αντίθετα στις διαταγές του Άρη. Είπε ότι η ζημιά που είχε γίνει στην ΕΚΚΑ έπρεπε όχι μόνο να επανορθωθεί αμέσως, αλλά και ότι η ΕΚΚΑ θα έπρεπε να κληθεί να στείλει αντιπροσώπους στο μεικτό Στρατηγείο"
στο ίδιο, σελ.216

 Βλέπουμε δηλαδή ότι ο Τζήμας είχε δώσει μεν την εικόνα ενός συγκαταβατικού μετριοπαθή πολιτικού, αλλά όπως προκύπτει απ΄την έκθεσή του δεν ήταν ειλικρινής. Προφανώς υποκρινόταν για να θολώσει τα νερά. Είχε ξεγράψει τον Ψαρρό ευθύς εξαρχής, και μάλιστα απευχόταν ακόμα και το ενδεχόμενο προσχώρησης του τελευταίου στον ΕΛΑΣ. Ο Ψαρρός δεν είχε εκφράσει ποτέ βέβαια τέτοια πρόθεση, αλλά είναι ολοφάνερο απ'τα λόγια του Τζήμα ότι τον θεωρούσαν επικίνδυνο λόγω της επιρροής που θα ασκούσε σε άλλους μόνιμους αξιωματικούς.

 Αυτά σε πρώτη φάση για τον Τζήμα.
 Αξίζει να τονιστεί ότι ο συγκεκριμένος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις θέσεις και τις πράξεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ σχετικά με το μακεδονικό ζήτημα την εποχή εκείνη, λόγω των πυκνών επαφών του με τους Γιουγκοσλάβους παρτιζάνους του Τίτο.
 Εν καιρώ θα επανέλθουμε με τις δραστηριότητές του σχετικά με το μακεδονικό...