Η ουσία του συμφώνου του Λειβαδίου μεταξύ Γερμανών-ελασιτών, επιβεβαιώνεται από κομμουνιστικές πηγές

 Ένα από τα πολυσυζητημένα σύμφωνα μεταξύ Γερμανών-ελασιτών ήταν το σύμφωνο του Λειβαδίου. Όπως είναι φυσικό, οι αριστεροί αμφισβητούν την εγκυρότητά του και το χαρακτηρίζουν πλαστό όπως κάνουν για όλα συλλήβδην τα παρόμοια σύμφωνα που έχουν έρθει στο φως.
 Όμως, κάθε τέτοιο σύμφωνο αποτελεί και ξεχωριστή περίπτωση και δεν μπαίνουν όλα στο ίδιο τσουβάλι.

 Για όσους δεν γνωρίζουν, το σύμφωνο του Λειβαδίου, που έχει δημοσιευτεί σε πολλά ιστορικά βιβλία, είναι το εξής:

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ
Ε.Λ.Α.Σ. (Ο.Μ.Μ.) και Γερμανικής Ανωτάτης Στρατιωτικής Διοικήσεως Μακεδονίας-Αιγαίου. 

Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι 1) Καπετάν Κίτσος, Διοικητής 2ου Τάγματος 31ου Συντάγματος Ε.Λ.Α.Σ. ενεργώντας ως αντιπρόσωπος της Ο.Μ.Μ. με εξουσιοδότηση του Μεράρχου XI Μεραρχίας Λασάνη και 2) Ταγματάρχης Έρριχ Φένσκε Διοικητής της μονάδος 31756 Βασιλικών, ως εκπρόσωπος των ενόπλων γερμανικών δυνάμεων της στρατιάς του Αιγαίου, συνελθόντες σήμερα την 1η Σεπτεμβρίου 1944 στο χωριό Λειβάδι περιφερείας Θεσσαλονίκης, συμφωνήσαμε τα εξής:

1- Ό Ε.ΛΑ.Σ. αναλαμβάνει την υποχρέωση να μη εμπόδιση την υποχώρηση του γερμανικού στρατού στην περιοχή της Ο.Μ.Μ., εισερχόμενος σε κάθε εκκενούμενο τμήμα μετά την αναχώρηση και του τελευταίου Γερμανού στρατιώτου.
2- Παράλληλα η Γερμανική Α.Σ.Δ.Μ.Α. υποχρεούται να διάταξη την αποχώρηση των Ταγμάτων Ασφαλείας από την πόλη της Θεσ/νίκης, την οποία και θα παραδώσει στον Εφεδρικό Ε.ΛΑ.Σ. και στην Πολιτική Οργάνωση του Ε.Α.Μ. σύμφωνα με λεπτομερειακό σχέδιο πού τα δύο συμβαλλόμενα μέρη (Ο.Μ.Μ.-Ε.Α.Μ. και Γ.Α.Σ.Δ.Μ.Α.) θα καθορίσουν.
3- Ό Ε.ΛΑ.Σ. εγγυάται για τη ζωή των Γερμανών στρατιωτών, πού προσχώρησαν ή θα προσχωρήσουν στις τάξεις του, φτάνει να υποσχεθούν πώς θα πολεμήσουν στο πλευρό του ενάντια σε οποιοδήποτε εχθρό του Λαϊκού Στρατού.
4- Ό Ε.ΛΑ.Σ. δεν φέρει καμιά ευθύνη αν αντιλαϊκές προδοτικές ομάδες επιτεθούν κατά γερμανικών δυνάμεων.
5- Ή Γ.Α.Σ.Δ.Μ.Α. θα παραχώρηση στον Ε.ΛΑ.Σ. βαρύ οπλισμό και ανάλογο πολεμικό υλικό για την εξουδετέρωση των ως άνω ομάδων.
6- Ό Ε.ΛΑ.Σ. με όρους αυτούς και με συνεργασία των βουλγαρικών και αλβανικών παρτιζάνικων τμημάτων αναλαμβάνει την καταπολέμηση των αντιλαϊκών ανταρτικών ομάδων.
 
Το σύμφωνο αυτό γράφτηκε σε δύο, το ένα στην ελληνική γλώσσα και το παρέλαβε ο Ταγ/ρχης Έρριχ Φένσκε και το δεύτερο στη γερμανική και το παρέλαβε ο καπετάν Κίτσος.
 
  Λειβάδι 1-9-1944
  Ο αντιπρόσωπος της Ο.Μ.Μ. 
  Για την Γ.Α.Σ.Δ.Μ.Α.



 Στο βιβλίο "Μέρες της ΟΠΛΑ στην Θεσσαλονίκη" της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου, και ειδικά στις σελίδες 80-81, η συγγραφέας αναφέρει τα παρακάτω, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική έρευνα:

 Χαρακτηριστικό είναι ότι η συγγραφέας παραπέμπει σε αριστερές πηγές, όπως είναι τα ΑΣΚΙ και το αρχείο του ΚΚΕ, και όχι σε αντικομμουνιστικές που θα μπορούσαν να θεωρηθούν αμφίβολης αμεροληψίας. Ο Βασβανάς που αναφέρεται, ήταν τότε ο επικεφαλής του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης, και όχι κάποιος τυχαίος.

  Το παραπάνω απόσπασμα επιβεβαιώνει ουσιαστικά αυτά που αναφέρονται στο σύμφωνο του Λειβαδίου, έστω και χωρίς να γίνεται απευθείας αναφορά σε αυτό. 
 Απ'ότι φαίνεται, είναι σαφέστατο ότι έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ Γερμανών-ΕΛΑΣ. 
 Αυτές οι διαπραγματεύσεις προφανέστατα κατέληξαν σε συμφωνία αφού οι Γερμανοί απεχώρησαν απ΄την Θεσσαλονίκη χωρίς την παραμικρή ενόχληση απ΄τον ΕΛΑΣ.

 Ένα ακόμη στοιχείο ενισχυτικό της εγκυρότητας του συμφώνου του Λειβαδίου είναι η ακατανόητη αποχώρηση των τμημάτων του Εθνικού Ελληνικού Στρατού απ΄την Θεσσαλονίκη. Γι'αυτό το γεγονός αξίζει να γίνει ξεχωριστή ανάρτηση για να διαλευκανθεί περισσότερο.
 Αυτό που είναι σίγουρο είναι στον δεύτερο όρο του συμφώνου αναφέρεται ότι οι Γερμανοί έχουν την υποχρέωση να διατάξουν την αποχώρηση των Ταγμάτων Ασφαλείας (ο ΕΕΣ δεν ήταν Τάγματα Ασφαλείας με την ακριβή έννοια του όρου, αλλά έτσι αποκαλούνταν καταχρηστικά όλοι οι αντικομμουνιστές που είχαν εξοπλιστεί με την ανοχή ή την στήριξη των Γερμανών) απ΄την Θεσσαλονίκη, όπως και έγινε, κάτι που ευνόησε μόνο το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και από πολιτική και από στρατιωτική άποψη.
 

Αποκαλυπτικές αναφορές για την δράση του Βελουχιώτη από στελέχη του ΚΚΕ

 Ο Βελουχιώτης με την εν πολλοίς ανεξέλεγκτη δράση του είχε προκαλέσει μεγάλη δυσαρέσκεια στο κόμμα του, το ΚΚΕ, και κατ'επέκταση στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.
 Αυτήν του την δράση καυτηρίαζαν υψηλόβαθμα κομματικά στελέχη που είχαν άμεση εικόνα της δημιουργηθείσας κατάστασης και δεν ήταν διατεθειμένοι να του χαριστούν. Άλλωστε αυτός έφερε το στίγμα του δηλωσία.
 Ο κομμουνιστής Γρηγόρης Φαράκος στο έργο του "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο - Άγνωστα κείμενα" παραθέτει ενδιαφέρουσες αναφορές στελεχών του ΚΚΕ σχετικά με το θέμα.

  Ας δούμε τι έλεγε ο Παντελής Σίμος-Καραγκίτσης, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμο Ορφέας Βλαχόπουλος, μέλος της Κ.Ε του ΚΚΕ απ΄το 1935 και του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος το 1942-3, σε έκθεσή του με ημερομηνία 03/07/1943 (σελ.180):

 Ο γνωστός Ανδρέας Τζήμας, γνωστός και με το ψευδώνυμο Βασίλης Σαμαρινιώτης και μέλος της ηγετικής τριανδρίας του ΕΛΑΣ, έλεγε σε έκθεσή του που γράφτηκε το 1951 (σελ.198):

 Και τελειώνουμε με την άποψη του Βασίλη Βενετσανόπουλου, που ήταν μόνιμος αξιωματικός, στέλεχος του ΚΚΕ και υπηρέτησε για μεγάλο διάστημα στο Γ.Σ του ΕΛΑΣ (σελ.249):

 Είναι απ΄τις περιπτώσεις που δεν υπάρχει λόγος να προσθέσουμε τίποτα.
 Τα γραπτά των συναγωνιστών του Βελουχιώτη είναι αρκούντως ενδεικτικά.
 Όλοι αυτοί έλεγαν ψέματα; Μήπως κατασκεύαζαν αυτές τις κατηγορίες κατά του Βελουχιώτη απ΄το μυαλό τους; Δύσκολο φαίνεται, ειδικά για τον Τζήμα που σύμφωνα με όλες τις πηγές ήταν αυτός χάρη στον οποίο ο Βελουχιώτης διατήρησε την θέση του στον ΕΛΑΣ (και λίγο αργότερα προήχθη κιόλας σε καπετάνιο του Γ.Σ), παρά την αρχικά αντίθετη απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ.
 Ιδιαίτερη έμφαση αξίζει να δοθεί στο πρώτο κείμενο που αφορά την έκθεση του Καραγκίτση διότι αυτή γράφτηκε τον Ιούλιο του 1943 δηλαδή μες στην καρδιά των γεγονότων που περιγράφει.
 

Η ευθύνη του Βελουχιώτη για την δολοφονία του Ψαρρού, όπως προκύπτει από έκθεση του ιδίου και άλλα κείμενα αριστερών

 Ένα απ΄τα γνωστά μυθεύματα των θαυμαστών/απολογητών/αγιογράφων του Βελουχιώτη είναι ότι εκείνος δεν έφερε καμμία ευθύνη για τον θάνατο του Ψαρρού παρά το ότι είχε εμπλακεί άμεσα στην επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Όπως ξέρουμε, ο Ψαρρός δολοφονήθηκε εν ψυχρώ απ΄τον ταγματάρχη Ζούλα του ΕΛΑΣ, ενώ ήταν αιχμάλωτος και άοπλος.
 Ας δούμε όμως τι ισχυρίζονταν επί του θέματος κάποιοι θαυμαστές του Βελουχιώτη:

 "Δεν ήμουν παρών στην δολοφονία του Ψαρρού, της οποίας τα καθέκαστα έμαθα από τρίτους. Ήμουν όμως παρών όταν έφεραν τον Ψαρρό νεκρό πάνω σ'ένα γαϊδούρι και πληροφορήθηκε ο Άρης το συμβάν, ο οποίος περιήλθε σε απόγνωση. Αλλόφρων και ξεσκούφωτος τραβούσε κυριολεκτικά τα μαλλιά του, βρίζοντας και βλασφημώντας τον αυτουργό και τους εντολείς του. Τότε θυμήθηκα την εκτίμηση που είχε εκφράσει σε ανύποπτο χρόνο ο Άρης για το νεκρό αξιωματικό, τότε που πάλι αφοπλισμένος ο Ψαρρός οδηγείτο στο Γενικό Στρατηγείο, στην Αγία Τριάδα Ευρυτανίας, λέγοντας ότι: Ο Ψαρρός είναι καλός και έντιμος αξιωματικός, δημοκράτης και πατριώτης" [1]

 Αυτός που έγραφε τα παραπάνω (δηλ. ο παπα-Ανυπόμονος) στην προσπάθειά του να αποδείξει την εκτίμηση που είχε ο Βελουχιώτης για τον Ψαρρό ανέφερε ένα θετικό σχόλιο που υποτίθεται ότι έκανε ο πρώτος για τον δεύτερο όταν τον είδε να μεταφέρεται αφοπλισμένος στο Γ.Σ του ΕΛΑΣ.
 Μόνο που ο παπα-Ανυπόμονος ξέχασε να γράψει ότι ο φυσικός αυτουργός για εκείνον τον αφοπλισμό του Ψαρρού και την συνακόλουθη διάλυση του 5/42 (την πρώτη) στην Στρώμνη ήταν ο ίδιος ο Βελουχιώτης...
 Συνεπώς ήταν μάλλον απίθανο ο Βελουχιώτης να εξέφρασε την παραπάνω θετική γνώμη για τον Ψαρρό, απ΄την στιγμή που ο ίδιος έφερε ακέραια ευθύνη για τον προ ολίγου αφοπλισμό του συνταγματάρχη και του τμήματός του. Εκτός βέβαια αν δεχτούμε ότι ήταν τελείως ανισόρροπος.

 Εν πάσει περιπτώσει, ας δούμε τι λέγανε και άλλοι:

 "Το δεύτερο, και χειρότερο, ήταν ο φόνος του Ψαρρού. Αυτό ήταν το έγκλημα το ανθρώπινο. Αυτό ήταν και το πολιτικό έγκλημα. Ούτε για το ένα, ούτε για το άλλο φταίει ο Άρης. Ούτε και μπορούσε να τα αποτρέψει" [2]

 "Την πληροφορία για τον θάνατο του Ψαρρού είχε φέρει στον αρχηγό ο επικεφαλής της επίθεσης κατά του 5/42, εύελπις Αθανασίου. Ο Άρης, παρά την ταραχή του, συνέλαβε αμέσως το μέγεθος της καταστροφής: 
 - Αυτό θα το πληρώσουμε και θα το πληρώνουμε στον αιώνα τον άπαντα" [3]
 

 Βλέπουμε λοιπόν ότι οι θαυμαστές του Βελουχιώτη επιχειρούσαν μέσω των κειμένων τους να τον απαλλάξουν από κάθε ευθύνη για τον φόνο του Ψαρρού, και να τον παρουσιάσουν ως βαθύτατα εξοργισμένο για αυτό που έγινε.
Βέβαια δεν μας εξηγούν γιατί ο κατά τ'άλλα αυστηρότατος Βελουχιώτης που δεν ανεχόταν παρασπονδίες, δεν μπήκε στον κόπο να τιμωρήσει παραδειγματικά τον δολοφόνο του Ψαρρού, ή έστω να απαιτήσει την τιμωρία του.

 Την παραπάνω απορία έρχεται να μας την επιλύσει ο ίδιος ο φυσικός αυτουργός της δολοφονίας του Ψαρρού, ταγματάρχης Ζούλας. Σε έκθεσή του προς τα κομματικά όργανα του ΚΚΕ με ημερομηνία 02/03/1951 έλεγε πως:
"Για την εκτέλεση του Ψαρρού είμασταν σύμφωνοι με τον Άρη" [4]

 Αυτή είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα ομολογία που ανατρέπει άρδην τους ισχυρισμούς των απολογητών του Βελουχιώτη.

 Εξίσου σοβαρά στοιχεία επί του θέματος έχει παραθέσει και ο Φοίβος Γρηγοριάδης.
 Όπως είχαμε δει εδώ: http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/11/blog-post_22.html
 όταν ο Γρηγοριάδης βρέθηκε κατηγορούμενος ενώπιον της ηγεσίας του ΕΛΑΣ για την δεύτερη επίθεση κατά του 5/42, ο Βελουχιώτης του είπε:  
 "Άκου τώρα. Όλοι μέσα θα σου ριχτούνε άτεγκτοι και αυστηροί. Θ'ακούσεις πολλά μα μην χάνεις το κουράγιο σου. Καλά έκανες και ασ'τους να λένε". [5]
 εγκρίνοντας έτσι την επιθετικότητα κατά του αντάρτικου τμήματος του Ψαρρού.


 Αλλά ας αφήσουμε τους υπόλοιπους και ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βελουχιώτη.
 Σε έκθεσή προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ στις 22/09/1943 έγραφε:
 "Διάλυση άμεση, έστω και αιματηρά, των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να υπογράψουν την ανωτέρω αναφερόμενη δήλωση" [6]

 Χαρακτηριστικό της νοοτροπίας του είναι ότι ο Βελουχιώτης εξέφραζε αυτές τις εμφυλιοπολεμικές απόψεις σε μία εποχή (Σεπτέμβριος του 1943) κατά την οποία το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ συνεργαζόταν με τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ στα πλαίσια του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών.

 Τα παραπάνω στοιχεία σε συνδυασμό με την άμεση εμπλοκή του Βελουχιώτη στην πρώτη διάλυση του 5/42 καταδεικνύουν την αναμφισβήτητη εχθρικότητά του προς τον Ψαρρό και το 5/42.

 Πολύ πιο αποκαλυπτική όμως είναι η έκθεσή του όσον αφορά την σύγκρουση με το 5/42 και την δολοφονία του Ψαρρού [7]:

 Όπως φαίνεται απ΄την έκθεσή του, ο Βελουχιώτης:
 - Θεωρούσε ότι ο Ψαρρός ήταν εθνοπροδότης και συνεργάζεται με Γερμανούς
 - Θα ήταν εγκληματικά ασύμφορη η παράταση της ύπαρξης του 5/42
 - Πίστευε ότι ενεργούσε προς το συμφέρον του ΕΛΑΣ και ανέλαβε ακέραια την ευθύνη για ότι συνέβη.

 Πουθενά δεν διαφαίνεται ίχνος λύπης για τον φόνο του Ψαρρού, ούτε μεταμέλεια, ούτε καν νύξη κατά του δολοφόνου Ζούλα, ούτε υπόνοια ότι βλάφτηκε ο αγώνας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

 Με μία λέξη: Αμετανόητος.

 Βάσει των στοιχείων που παρατέθησαν, οι κατόπιν εορτής ισχυρισμοί των απολογητών του Βελουχιώτη μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν ως εσκεμμένη παραπληροφόρηση.



Πηγές:
[1] "Στο βουνό, με τον σταυρό, κοντά στον Άρη" του αρχιμανδρίτη Γερμανού Κ.Δημάκου (πατέρα-Ανυπόμονου), σελ.256
[2] "Η πολιτική διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη" του Γιάννη Χατζηπαναγιώτου (καπετάν Θωμάς), σελ.384 
[3] "Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων" του Διονύση Χαριτόπουλου, σελ.529-530
[4] "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο", του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.296
[5] "Το αντάρτικο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-5/42", του Φοίβου Γρηγοριάδη, β' τόμος, σελ.498
[6] "Διπλή αποκατάσταση της εθνικής αντίστασης" του Δημήτρη Παρτσαλίδη, σελ.80
[7]  "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο", του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.291-2

Στοιχεία από κομμουνιστικές πηγές για την ένταξη κομιτατζήδων στον ΕΛΑΣ

 Ο κομμουνιστής ιστορικός Γρηγόρης Φαράκος στον δεύτερο τόμο του έργου του "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" παραθέτει κάποια ενδιαφέροντα έγγραφα του ΕΛΑΣ σχετικά με την τακτική του απέναντι στους κομιτατζήδες.
 Στην σελ.380 παραθέτει το παρακάτω απόσπασμα απο γράμμα ενός ηγέτη των ανταρτών της περιοχής Έδεσσας προς τον Λεωνίδα Στρίγγο (έφερε το ψευδώνυμο Αλέκος, ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ) με ημερομηνία 25/05/1944.
 Σε αυτό αναφέρονται τα εξής:

 "Αγ. Αλέκο... Ο εξοπλισμός αυτός μέσα σε τρεις μέρες πήρε σοβαρότατη έκταση σε σημείο να εξοπλισθούν σχεδόν όλα τα χωριά. Η πίεση των Γερμανών, του βουλγαρικού φρουραρχείου Κάλτσεφ κλόνισε την αντίδραση των μακεδόνων Εδέσσης. Η επίδραση αυτή εξασκεί σοβαρή επιρροή στο μακεδονοσλάβικο στοιχείο... άρχισαν με τους Γερμανούς τις κυκλώσεις των άλλων χωριών, τις συλλήψεις, εκτελέσεις... Κατεβλήθη εξαιρετική προσπάθεια να πεισθούν όπως φύγουν στο βουνό στον ΕΛΑΣ, αλλά εδώ τα αποτελέσματα είναι αρνητικά με την αυτονομιστική προπαγάνδα του αυτονομιστή Ιβάν Μιχαήλοβιτς μέσω των πρακτόρων του της βουλγαρικής λέσχης και του Κάλτσεφ... Η αισχρή και άτιμη προβοκάτσια των Γερμανών σε συνεργασία με τους Βούλγαρους εδώ φασίστες με την υπόσχεση ότι στην περιοχή αυτή δεν θα έρθουν τάγματα ασφαλείας όταν αυτοί εξοπλισθούν.. Η οργάνωση δεν σταματάει τις προσπάθειές της.
 Κάνουμε πρόταση στους μακεδόνες να βγουν στο βουνό συγκροτώντας δικές μας ομάδες με το έμβλημα του Κόμματος, προσκολλημένοι στο 30ο ή το 16ο Σύνταγμα.. Πριν πάρουμε την απόφαση αυτή ήθελα να πάρω την θέση σας ως προς το ζήτημα αυτό, αλλά τα γεγονότα εξελίσσονταν τόσο ραγδαία που έπρεπε να δοθεί μια άμεση θέση... Το βάρος της ευθύνης της πρωτοβουλίας μου το νιώθω πολύ βαρύ και απαντήσατε αμέσως"

 Όπως προκύπτει απ΄τα παραπάνω, ένας ηγέτης των ελασιτών στην περιοχή (άγνωστο ποιος) πήρε την πρωτοβουλία να προσεταιριστεί τους σλαβόφωνους (τους οποίους αποκαλεί μακεδόνες) ώστε αυτοί να εγκαταλείψουν τους Γερμανούς και τους Βούλγαρους και να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ συγκροτώντας ένοπλες ομάδες με το έμβλημα του ΚΚΕ, όπως λέει.
 Αυτό που έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι το υπογραμμισμένο σημείο που δείχνει την αντιπάθεια των κομιτατζήδων απέναντι στα τάγματα ασφαλείας. Βέβαια στην βόρεια Ελλάδα δεν υπήρχαν Τάγματα Ασφαλείας, αλλά δυνάμεις του Εθνικού Ελληνικού Στρατού (ΕΕΣ). Απλά είχε καθιερωθεί τότε να αποκαλούνται καταχρηστικά "τάγματα ασφαλείας" όλοι οι Έλληνες που είχαν εξοπλισθεί απ΄τους Γερμανούς.
 Όπως και να΄χει, είναι εξαιρετικά τιμητικό για τους εξοπλισθέντες Έλληνες του ΕΕΣ το γεγονός ότι τους αντιπαθούσαν οι ανθέλληνες κομιτατζήδες τους οποίους επιχειρούσε να προσεταιριστεί ο ΕΛΑΣ. Μπορεί να ήταν και οι δύο ομάδες (κομιτατζήδες και ΕΕΣ) εξοπλισμένοι απ΄τους Γερμανούς αλλά μεταξύ τους υπήρχε αγεφύρωτο χάσμα.

 Πάντως η προσπάθεια των κομμουνιστών να προσελκύσουν τους κομιτατζήδες στέφθηκε με επιτυχία. Αυτό το ομολογεί ο Θανάσης Μητσόπουλος, πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ στο 30ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ που δρούσε στην συγκεκριμένη περιοχή.
 Στο βιβλίο του "Το 30ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ" γράφει (σελ.388-389):

 "Τον Ιούνιο του 1944 η καθοδήγηση του ΚΚΕ και του ΕΑΜ αποφάσισαν την δημιουργία χωριστών σλαβομακεδονικών αντάρτικων τμημάτων"

 "Αποτέλεσμα αυτής της απόφασης ήταν η δημιουργία δύο σλαβομακεδόνικων ταγμάτων. Ένα στην περιοχή της Καστοριάς και ένα σε μας, στην περιοχή Έδεσσας"
 Εμείς ούτε ρωτηθήκαμε γι'αυτό το ζήτημα, ούτε και ενημερωθήκαμε. Το μάθαμε αργότερα, όταν πια στο Καϊμακτσαλάν είχε δημιουργηθεί το τάγμα. Από τους 52 μαχητές που ήταν ο αρχικός του πυρήνας, γρήγορα έφτασε στους 400"

"Το σλαβομακεδόνικο αυτό τάγμα οργανικά άνηκε στην δύναμη του Συντάγματός μας. Όμως δεν είχαμε καμμία ουσιαστική επαφή και συνεργασία μαζί του και ούτε πήρε μέρος σε καμμία από τις επιχειρήσεις του συντάγματος. Δρούσε ανεξάρτητα στο Καϊμακτσαλάν" 
 
 
 Λέει και άλλα παρακάτω γι' αυτό το τάγμα σλαβόφωνων της Έδεσσης και την μετέπειτα απροειδοποίητη φυγή του στην Γιουγκοσλαβία.
 Σε γενικές γραμμές προσπαθεί να αποστασιοποηθεί τόσο απ΄την απόφαση συγκρότησης ξεχωριστών σλαβομακεδόνικων τμημάτων (ενώ όπως είδαμε η πρωτοβουλία για προσεταιρισμό των κομιτατζήδων άνηκε σε επικεφαλή των ανταρτών της περιοχής του, άρα ήταν απίθανο ο Μητσόπουλος να μην γνώριζε), όσο και απ΄την δράση του σλαβομακεδόνικου τάγματος που υπαγόταν στο σύνταγμά του.

 Ενδιαφέροντα είναι και τα αριθμητικά στοιχεία που δίνει ο Μητσόπουλος. Σύμφωνα με αυτά, από 52 άντρες η δύναμη αυτού του τάγματος γρήγορα εκτοξεύτηκε στους 400!
 Αν συνυπολογίσουμε ότι -σύμφωνα με το γράμμα του επικεφαλή των ανταρτών που είδαμε παραπάνω- σχεδόν όλα τα χωριά της περιοχής είχαν εξοπλιστεί απ΄τους Γερμανούς και τους Βούλγαρους, τότε το λογικό συμπέρασμα είναι ότι πολλοί απ΄τους εξοπλισθέντες σλαβόφωνους (που αποκαλούνταν κομιτατζήδες και φυσικά ήταν ανθέλληνες) της περιοχής αποσκίρτησαν στον ΕΛΑΣ.


 Για τις σχέσεις των κομιτατζήδων με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ έχουμε ξαναγράψει εδώ:
http://www.istoriakatoxis.blogspot.gr/2012/07/to.html
http://www.istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_31.html
http://www.istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/04/31-2013.html

Η κατάσταση ήταν ακόμη χειρότερη στο άλλο σλαβομακεδόνικο τάγμα, αυτό της Καστοριάς. Αυτό ήταν το 2ο τάγμα του 28ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, γνωστό και ως τάγμα του Γκότσε απ΄το όνομα του αρχηγού του. Για την εκδίωξή του απ΄την Ελλάδα με πρωτοβουλία αξιωματικού του ΕΛΑΣ παρά την αντίθετη γνώμη αρμόδιων στελεχών του ΚΚΕ, είχαμε κάνει την εξής αναδημοσίευση:
http://www.istoriakatoxis.blogspot.gr/2012/06/blog-post_23.html

 Ο Φαράκος στις σελ.377-8 του προαναφερέντος βιβλίου του παραθέτει απόσπασμα μίας έκθεσης του στελέχους του ΚΚΕ Ευστράτιου Κέντρου (έφερε το ψευδώνυμο Στομπότας) με ημερομηνία 08/10/1944 που απευθυνόταν πιθανώς προς το Γ.Σ του ΕΛΑΣ.
 Μεταξύ άλλων ο Κέντρος αναφέρεται και στην σύνθεση του τάγματος του Γκότσε:

 "Με την ευκαιρία που πήγα στο τάγμα Γκότσε είδα την πραγματική κατάσταση που επικρατεί, 1) ότι εκεί μέσα συγκεντρώθηκαν όλα τα αντιδραστικά στοιχεία που είχαν τεθεί επικεφαλείς της βουλγαρικής προπαγάνδας και οι καθοδηγητές του Κομιτάτου όλοι εκεί μέσα βρίσκονται και έχουν αναλάβει την διοίκηση του Τάγματος...
 Δυστυχώς δεν μπορεί να το καταλάβει και παρασύρθηκε από αυτούς ο Γκότσε.
 Η κατάστασις είναι χαώδης. Εκεί μέσα βρήκαν το καταφύγιό τους, όλοι, φασίστες, κομιτατζήδες"

  Πρόκειται για άλλη μία επιβεβαίωση της αθρόας εισροής κομιτατζήδων στον ΕΛΑΣ.
 Παρ'όλ'αυτά, ο συντάκτης της έκθεσης προσπαθεί να αθωώσει τον αρχι-ανθέλληνα Γκότσε λέγοντας ότι απλά "παρασύρθηκε και δεν κατάλαβε", λες και ήταν κανα παιδαρέλι.
 Απ'ότι φαίνεται ο κανόνας ήταν ότι οι κομμουνιστές εκείνων των περιοχών έδειχναν μία προκλητική ανοχή προς τους ανθέλληνες κομιτατζήδες αυτονομιστές.

Η πρώτη συμφωνία Ζέρβα-ΕΑΜ που φυσικά δεν τηρήθηκε απ'τους εαμίτες

 Όπως είχαμε δει εδώ ο Ζέρβας μετά τον Βάλτο κινήθηκε βορειότερα προς την περιοχή της Άρτας όπου και έβαλε τις βάσεις του αντάρτικου του ΕΔΕΣ. Στο νομό Άρτας είχε ήδη συγκροτηθεί κεντρική επιτροπή του ΕΑΜ, με την οποία επιδίωξε και ήρθε σε επαφή ο Ζέρβας προκειμένου να συντονιστεί από κοινού ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας.
 Στις 11 Οκτωβρίου 1942 υπεγράφη μεταξύ των δύο πλευρών το παρακάτω συμφωνητικό:

 

  

Ο Ζέρβας βέβαια δεν αρκέστηκε στο συμφωνητικό αλλά φρόντισε να οργανώσει και τις δικές του Επιτροπές Εθνικού Αγώνος σε πολλά χωριά της περιοχής καθώς και τις πρώτες μαχητικές του ομάδες.

 Στις 23 Οκτωβρίου 1942 οι Ιταλοί που ήταν ενήμεροι για την παρουσία του Ζέρβα και τους σκοπούς του ξεκίνησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στα ορεινά της Άρτας με τρία τάγματα. Αντικειμενικός του σκοπός ήταν να διαλύσουν το αντάρτικο του Ζέρβα εν την γεννέσει του.

 Τελικώς οι Ιταλοί στις 12 Νοεμβρίου επέστρεψαν στις βάσεις τους μετά από συγκρούσεις με τις μικρές την εποχή εκείνη δυνάμεις του Ζέρβα, χωρίς να καταφέρουν να τον διαλύσουν. Αυτή ήταν η πρώτη σύγκρουση του νεοσχηματιζόμενου αντάρτικου του ΕΔΕΣ κατά των κατακτητών.

 Βάσει των όρων του παραπάνω συμφωνητικού θα περίμενε κανείς ότι το μαχητικό τμήμα του ΕΑΜ Άρτας (παρατηρούμε ότι ο όρος ΕΛΑΣ δεν εμφανίζεται στο συμφωνητικό, παρά μόνο γίνεται λόγος για μαχητικό τμήμα του τοπικού ΕΑΜ) θα συνέδραμε εμπράκτως στον δύσκολο και άνισο αγώνα που έδιναν οι πρώτοι αντάρτες του Ζέρβα εναντίον τριών ιταλικών ταγμάτων. Αυτά τουλάχιστον είχαν συμφωνηθεί.

 Αυτό όμως δεν συνέβη. 

 Παρά το ότι ο Ζέρβας τους ζήτησε να προσπαθήσουν να ανακόψουν την προέλαση ενός εκ των τριών ιταλικών ταγμάτων, αυτοί δεν το έπραξαν και εγκατέλειψαν τις θέσεις τους με συνέπεια οι Ιταλοί να προχωρήσουν ανενόχλητοι. Μάλιστα ο ένας εκ των υπογραφόντων αξιωματικών του ΕΑΜ, ο ταγματάρχης Μαντζούκης παρουσιάστηκε στους Ιταλούς και στράφηκε κατά του Ζέρβα ακολουθώντας τους κατακτητές.

 Τα παραπάνω είναι η εκδοχή του εδεσίτη οπλαρχηγού Στυλιανού Χούτα όπως την παρουσιάζει στις σελ 69-73 του έργου του "Η Εθνική Αντίστασις των Ελλήνων 1941-1945". Στις σελ.62-63 του ιδίου βιβλίου υπάρχει και το παραπάνω συμφωνητικό.

 Ας δούμε τώρα τι λέει και η άλλη πλευρά.
  Ο λοχαγός Φοίβος Γρηγοριάδης υπηρέτησε στον ΕΛΑΣ και έγραψε το πολύτομο έργο "Το αντάρτικο". Σε αυτό (σελ.83 και σελ.135) παραδέχεται τόσο την ύπαρξη του παραπάνω συμφωνητικού όσο και την αδράνεια των εκπροσώπων του ΕΑΜ κατά την διάρκεια των ιταλικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων. Επιβεβαιώνει επίσης την αντεθνική στάση του ταγματάρχη Μαντζούκη που αναφέρει και ο Χούτας.
 Επιχειρεί βέβαια να δικαιολογήσει τους εαμίτες, λέγοντας ότι στην πραγματικότητα δεν υπήρχαν ένοπλες ομάδες του ΕΑΜ στην περιοχή της Άρτας, και ότι απλά αυτές αναφέρονται στο συμφωνητικό χάριν γοήτρου.
 Αν κάνουμε την παραδοχή ότι αυτό που λέει ο Φοίβος Γρηγοριάδης είναι αλήθεια, τότε μοιραία προκύπτουν σοβαρές ενστάσεις για το ποιόν των υπογράψαντων εαμιτών.
 Τι σόι άνθρωποι είναι αυτοί που εγγυώνται ενυπογράφως για την έμπρακτη συμμετοχή των μαχητικών τους τμημάτων στο πλευρό του Ζέρβα κατά των Ιταλών, αλλά στην πραγματικότητα αυτά τα μαχητικά τμήματα είναι ανύπαρκτα;
 Σε απλά νεο-ελληνικά αυτό λέγεται καραγκιοζιλίκι.

 Όπως και να χει λοιπόν, το ΕΑΜ Άρτας απεδείχθη από πολύ νωρίς κατώτερο των περιστάσεων συγκρινόμενο με τον Ναπολέοντα Ζέρβα.

                                                                 

Το σύμφωνο της Κονίσπολης μεταξύ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και Αλβανών κομμουνιστών - μέρος β'

Είχαμε δει στο α' μέρος του άρθρου το κείμενο του συμφώνου της Κονίσπολης.
Το σύμφωνο αυτό τελικώς ακυρώθηκε.
 Οι λόγοι της ακύρωσής του αναφέρονται απ΄τον εαμίτη Μενέλαο Δαλιάνη και είχαν να κάνουν με την προβλεπόμενη απ΄το σύμφωνο της Κονίσπολης συγκρότηση Αρχηγείου της ελληνικής μειονότητας. Αυτό συγκροτήθηκε στις 3 Σεπτέμβριο του ΄43 με πρωτοβουλία του Γιάνναρη (αυτός που υπέγραψε το συμφωνητικό για λογαριασμό του ΕΑΜ).
 Σχετικά με αυτό, ο Δαλιάνης λέει στο έργο του "Η εθνική αντίσταση της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία" (σελ.138):  
 "Όμως είναι γεγονός ότι την εκπροσώπηση της Μειονότητας στο Αρχηγείο την έβαλε στα χέρια της η δεξιά παράταξη με τους προσκείμενους στο ΕΔΕΣ-Ζέρβα Αριστοτέλη Χαρμπάτση και Λευτέρη Γκουβέλη που διορίστηκε διοικητής της ομάδας φρουράς του Αρχηγείου".

Παρακάτω λέει (σελ.144): 
 "Όταν η ηγεσία της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΑ Αργυροκάστρου έμαθε τις λεπτομέρειες της συμφωνίας της Κονίσπολης και διαπίστωσε ότι η συμφωνία αυτή ήταν αντίθετη με την πολιτική γραμμή,που είχε θεσπίσει το ΚΚΑ και το FNCL Αλβανίας απέναντι του προβλήματος της Μειονότητας, πήρε απόφαση και την ακύρωσε. Ο απεσταλμένος της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΑ Χακί Τόσκα μετέβη το τελευταίο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του ΄43 στον Θεολόγο και στην συγκέντρωση των παρτιζάνων που υπηρετούσαν στο Αρχηγείο μαζί με τον Λευτέρη Τάλιο, αφού ανέλυσε ότι τόσο το Συμφωνητικό της Κονίσπολης όσο και η συγκρότηση του Αρχηγείου της Μειονότητας αντέβαιναν στην γραμμή του FNCL για την Μειονότητα, ανακοίνωσε την απόφαση για απόρριψη του Συμφωνητικού της Κονίσπολης και την διάλυση του Αρχηγείου της Μειονότητας. Αντιτάχθηκαν στην απόφαση οι ιθύνοντες της δεξιάς παράταξης, της προσκείμενης στο ΕΔΕΣ-Ζέρβα".
 

Μερικές μέρες μετά, οι του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ έσπευσαν να πράξουν το διεθνιστικό καθήκον ακολουθώντας κατα πόδας τους Αλβανούς συντρόφους τους, και απέρριψαν επίσης το σύμφωνο της Κονίσπολης. Λέει ο Δαλιάνης (σελ.147):
 "Την παρέκκλιση που έγινε, με το Συμφωνητικό της Κονίσπολης και την σύσταση του Αρχηγείου της Μειονότητας, από την καθορισθείσα πολιτική γραμμή που θα εφαρμοζόταν στις μειονότητες, όπως είχε συμφωνηθεί μεταξύ του ΚΚΕ και του ΕΑΜ Ελλάδος και του ΚΚΑ και FNCL Αλβανίας, την κατέκρινε και η Πανηπειρωτική Επιτροπή του ΕΑΜ Ελλάδας και η ηγεσία του 15ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Την θέση τους γι'αυτό το ζήτημα την κάνανε γνωστή στο λαό με την παρακάτω προκήρυξή τους στις 14 Νοεμβρίου 1943".

 Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα απ΄αυτήν την προκήρυξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που διατάσσει ουσιαστικά τους βορειοηπειρώτες να ακολουθούν την γραμμή του αλβανικού ΕΑΜ (FNCL)  και να ενταχθούν στους αλβανούς παρτιζάνους παραθέτουμε εδώ (σελ.147-8):

 Το λογικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι το συμφωνητικό της Κονίσπολης ακυρώθηκε απ΄τους κομμουνιστές, Αλβανούς και Έλληνες, μόλις έγινε γνωστό ότι οι εκπρόσωποι των βορειοηπειρωτών στο αρχηγείο της ελληνικής μειονότητας ήταν φιλικά προσκείμενοι στον ΕΔΕΣ, και τους οποίους το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ κατηγορούσε ότι προέβαιναν σε "αντιπατριωτικές πράξεις και δημιουργούσαν δικαιολογημένη προκατάληψη στα αδέλφια τους Αλβανούς"....

 Προφανώς απέτυχαν στο σχέδιό τους να ελέγξουν πλήρως τους βορειοηπειρώτες και έτσι αναγκάστηκαν να ακυρώσουν το σύμφωνο, συκοφαντώντας παράλληλα και τους εδεσίτες βορειοηπειρώτες. Αν βέβαια οι εκπρόσωποι των βορειοηπειρωτών στο Αρχηγείο ήταν φιλο-εαμικοί δεν θα είχαν κανέναν λόγο να το διαλύσουν.
 
Με τον τρόπο αυτό και με την σύμφωνη γνώμη του ΚΚΕ/ΕΑΜ, η ελληνική μειονότητα της Β.Ηπείρου τέθηκε ολοκληρωτικά υπό τον έλεγχο των Αλβανών κομμουνιστών τους οποίους οι ελληνόφωνοι ομοϊδεάτες τους αποκαλούσαν "αδέλφια"...

Το σύμφωνο της Κονίσπολης μεταξύ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και Αλβανών κομμουνιστών - μέρος α'

Είχαμε δει εδώ ότι στις 10/08/1943 είχε υπογραφεί ένα σύμφωνο συνεργασίας μεταξύ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, Αλβανών κομμουνιστών και Τσάμηδων. Η πηγή απ'όπου αντλήθηκε η συγκεκριμένη πληροφορία ήταν σκληροπυρηνική κομμουνιστική, αλλά δεν ανέφερε το σύμφωνο αυτό καθεαυτό.
 Το συγκεκριμένο σύμφωνο όμως δεν είναι ούτε άγνωστο ούτε απόρρητο.
 Μεταξύ άλλων παρατίθεται απ'τον υπασπιστή του Ζέρβα, Μιχάλη Μυριδάκη στις σελ.339-341 του βιβλίου του "Αγώνες της φυλής" και έχει ως εξής:
 



  





































Επειδή κάποιοι μπορεί να αμφισβητούν την γνησιότητα του, να τονίσουμε ότι το σύμφωνο αναφέρεται και απ΄τον εαμίτη Μενέλαο Δαλιάνη στο έργο του "Η εθνική αντίσταση της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία" σελ.129-131
 Ήταν γνωστό και ως σύμφωνο της Κονίσπολης, απ΄την τοποθεσία που υπεγράφη.

 Διαβάζοντας τους όρους του παρατηρούμε ότι πρακτικά ταυτίζονταν οι Τσάμηδες με τους Βορειοηπειρώτες.Οι πρώτοι θεωρούνταν ως αλβανική μειονότητα στην Ελλάδα και οι δεύτεροι ως ελληνική μειονότητα στην Αλβανία.
Από καθαρά γεωγραφικής και εθνολογικής απόψεως αυτό ήταν σωστό, μόνο που από εθνικής και πολιτικής άποψης η ταύτιση Τσάμηδων-Βορειοηπειρωτών ήταν τελείως λάθος. 
Οι Τσάμηδες είχαν ευθύς εξαρχής ταυτιστεί με τους Ιταλούς κατακτητές και συνεργάζονταν ανοικτά μαζί τους κατά των Ελλήνων στοχεύοντας στην απόσπαση της Θεσπρωτίας (Τσαμουριά) απ΄την Ελλάδα. 
Αντιθέτως δεν υπάρχει καμμία ένδειξη ότι οι Βορειοηπειρώτες είχαν δώσει αντίστοιχα δείγματα γραφής. Το ακριβώς αντίθετο. Πουθενά δεν αναφέρεται οποιασδήποτε μορφής σύμπραξή τους με τις κατοχικές δυνάμεις, ενώ είχαν κάθε έννομο και ηθικό δικαίωμα να διεκδικούν την αυτονομία τους (βλ. συμφωνία της Κέρκυρας, απελευθέρωση της Β.Ηπείρου κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του '40-41) αλλά και να διαμαρτύρονται για τις εις βάρος τους διώξεις από τα αλβανικά καθεστώτα του μεσοπολέμου.
 Παρ'ολ'αυτά το ΕΑΜ με το παραπάνω σύμφωνο της Κονίσπολης τους έβαζε στο ίδιο τσουβάλι με τους Τσάμηδες, προφανέστατα κατόπιν σχετικής απαίτησης των Αλβανών κομμουνιστών.
 Άλλωστε όπως φαίνεται και στο έγγραφο, ενώ στην αρχή γίνεται λόγος για "Απελευθερωτικό Μέτωπο Τσαμουριάς"στο τέλος δεν υπογράφει κανείς εκπρόσωπος αυτής της άγνωστης οργάνωσης. Αντ΄αυτού υπογράφει ένας εκπρόσωπος του ΕΑΜ Αλβανίας (ονομαζόταν FNCL). Αυτό προκαλεί την υποψία ότι το "Απελευθερωτικό Μέτωπο Τσαμουριάς" ήταν μία πρακτικά ανύπαρκτη οργάνωση-σφραγίδα, έμπνευση των Αλβανών κομμουνιστών που ήλεγχαν φυσικά και το FNCL, οι οποίοι έτσι σκόπευαν να υποβαθμίσουν τους Έλληνες Βορειοηπειρώτες.


 Ανεξάρτητα όμως απ΄τις προθέσεις των Αλβανών κομμουνιστών, ήταν απαράδεκτο για μία ελληνική οργάνωση που αυτοπροσδιοριζόταν ως εθνικοαπελευθερωτική, όπως ήταν το ΕΑΜ, να βάζει στην ίδια μοίρα Τσάμηδες και Βορειοηπειρώτες. Φαίνεται όμως πως για μία ακόμη φορά οι κομμουνιστές που ήλεγχαν το ΕΑΜ έβαζαν το διεθνιστικό τους "καθήκον" πάνω απ΄το εθνικό συμφέρον.

 Τελικώς, το σύμφωνο της Κονίσπολης δεν εφαρμόστηκε ποτέ ολοκληρωμένα και λίγο καιρό μετά ακυρώθηκε και τυπικά με την σύμφωνη γνώμη Ελλήνων και Αλβανών κομμουνιστών.
Τους πολύ ενδιαφέροντες λόγους της ακύρωσής του θα τους δούμε στο β' μέρος του άρθρου.