Μεταπολεμική πολιτική σταδιοδρομία αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης

Αρκετοί απ΄τους εθνικούς αγωνιστές της κατοχικής περιόδου στην μεταπολεμική εποχή μπήκαν στον πολιτικό στίβο, οι περισσότεροι με επιτυχία. Παρακάτω αναφέρουμε τις πιο γνωστές περιπτώσεις από αυτούς:

Ναπολέων Ζέρβας, αρχηγός του ΕΔΕΣ:

 Ίδρυσε το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας με το οποίο συμμετείχε με αξιόλογη επιτυχία στις εκλογές του 1946 και του 1950. Απ΄το 1947 ως το 1951 διετέλεσε υπουργός Δημόσιας Τάξης, υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου, υπουργός Δημοσίων Έργων και υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας. Το 1950 συγχώνευσε το κόμμα του με το Κόμμα των Φιλελευθέρων με το οποίο και επανεξελέγη στις εκλογές του 1951.        

 

Στυλιανός Χούτας, οπλαρχηγός του ΕΔΕΣ στην επαρχία Βάλτου της Αιτωλοακαρνανίας:

 Εξελέγη βουλευτής με το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας το 1946 και το 1950. Μετά εντάχθηκε στο Κόμμα Φιλελευθέρων με το οποίο επανεξελέγη στις εκλογές του 1951. Το 1952 κατέβηκε ως ανεξάρτητος υποψήφιος στην επαρχία Βάλτου, αλλά δεν εξελέγη. Το 1956 εντάχθηκε στην Δημοκρατική Ένωση (εκλογική συνεργασία κεντρώων κομμάτων) και εξελέγη. Το 1958 εξελέγη με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Το 1961, το 1963 και το 1964 εξελέγη με την Ένωση Κέντρου.

Αλέκος Παπαδόπουλος, διοικητής του ανεξάρτητου συντάγματος Ξηροβουνίου του ΕΔΕΣ:

 Εξελέγη βουλευτής με το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας το 1946. Το 1950 επανεξελέγη αλλά παραιτήθηκε υπέρ του επιλαχόντα Δημήτριου Ιωάννου. Το 1952 εξελέγη με τον Ελληνικό Συναγερμό του Παπάγου. Το 1956 δεν καταφέρνει να εκλεγεί, όντας υποψήφιος με το Κόμμα Προοδευτικών του Μαρκεζίνη. Το ίδιο συνέβη και στις εκλογές του 1958. Στις εκλογές του 1961 το Κόμμα Προοδευτικών συνεργάζεται με την Ένωση Κέντρου και έτσι ο Παπαδόπουλος καταφέρνει να εκλεγεί. Το 1963 δεν εκλέγεται. Στις εκλογές του 1964 δεν συμμετείχε γιατί διαφώνησε με την συνεργασία του Κόμματος Προοδευτικών με την ΕΡΕ. Ήταν ιδιαιτέρως θετικός απέναντι στο καθεστώς της 21^ης Απριλίου με το οποίο και συνεργάστηκε.

 

Δημήτριος Ιωάννου, υποδιοικητής του ανεξάρτητου συντάγματος Ξηροβουνίου του ΕΔΕΣ:

  Εξελέγη βουλευτής με το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας το 1946 και το 1950 (μετά απ΄την παραίτηση του Αλ.Παπαδόπουλου όπως είδαμε πριν). Το 1951 εκλέγεται με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, και το 1952 με τον Ελληνικό Συναγερμό. Το 1956 εκλέγεται με την ΕΡΕ, με την οποία εκλεγόταν ανελλιπώς σε όλες τις εκλογές ως και το 1964.

Κομνηνός Πυρομάγλου, υπαρχηγός του ΕΔΕΣ:

Το 1958 εξελέγη ως ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με την αριστερή ΕΔΑ

  

Αντώνης Παπαπαντολέων, πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής Τριχωνίδας (δηλ. περιοχή Αγρινίου) του ΕΔΕΣ:

 Το 1950 ήταν υποψήφιος με το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας και το 1964 πήγε στην Ένωση Κέντρου.

 Γεώργιος Παπαϊωάννου, οπλαρχηγός του ΕΔΕΣ στην Τριχωνίδα:

 Από προπολεμικά είχε εκλεγεί βουλευτής το 1932 και το 1936 με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Το 1946 εκλέγεται με το Κόμμα Εθνικών Φιλελευθέρων του Γονατά. Το 1950 επανεξελέγη με το Κόμμα Φιλελευθέρων.

  Θύμιος Δεδούσης, λοχαγός του 5/42:

  Εκλέγεται το 1946 με το Λαϊκό Κόμμα (βασιλόφρονες). Το 1947 εγκατέλειψε το βουλευτιλίκι για να πολεμήσει τους κομμουνιστές στον συμμοριτοπόλεμο όπου και σκοτώθηκε.

           

  Παυσανίας Κατσώτας, διοικητής της 1^ης ταξιαρχίας στην Μέση Ανατολή που διαλύθηκε μετά από στασιαστικά κινήματα. Μετά την Απελευθέρωση ανέλαβε υπασπιστής του Σπηλιωτόπουλου που ήταν στρατιωτικός διοικητής Αθηνών-Πειραιώς και συγκρούστηκε με τον ΕΛΑΣ στα δεκεμβριανά.

 Το 1946 εξελέγη με το Εθνικό Ενωτικό Κόμμα του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Το 1950 εξελέγη με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Το 1954 εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων υποστηριζόμενος μεταξύ άλλων και από την ΕΔΑ. Το 1961 εντάχτηκε στην Ένωση Κέντρου με την οποία εκλεγόταν ως και το 1964. Το 1977 πολιτεύτηκε με την Εθνική Παράταξη. Διετέλεσε υπουργός Δημοσίας Τάξεως το 1946, υπουργός εσωτερικών το 1950, γενικός διοικητής βορείου Ελλάδας το 1951 και υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας επί κυβέρνησης της Ένωσης Κέντρου.

   Κώστας Παπαδόπουλος, ξεκίνησε απ΄τον εφεδρικό ΕΛΑΣ, μετά πήγε στην ΠΑΟ και αργότερα ανεδείχθη σε ηγέτη του Εθνικού Ελληνικού Στρατού στην περιοχή του Κιλκίς:

   Το 1946 εξελέγη ως ανεξάρτητος συνεργαζόμενος με την Ηνωμένη Παράταξη Εθνικοφρόνων (συνασπισμός των δεξιών κομμάτων). Το 1950 εξελέγη με το Λαϊκό Κόμμα. Το 1951 και το 1952 εξελέγη με τον Ελληνικό Συναγερμό. Απ'το 1956 ως και το 1964 εκλεγόταν συνεχώς με την ΕΡΕ.

Aντώνης Φωστερίδης (Τσαούς Αντών), αρχηγός των Εθνικών Αντάρτικων Ομάδων (ΕΑΟ):

 Το 1952 εξελέγη με τον Ελληνικό Συναγερμό. Το 1955 εντάχθηκε στο Κόμμα Προοδευτικών με το οποίο εξελέγη βουλευτής το 1961. Στις εκλογές αυτές το Κόμμα Προοδευτικών συνεργαζόταν με την Ένωση Κέντρου.

  
Παναγιώτης Παπαδόπουλος, πολιτικός υπεύθυνος των ΕΑΟ:

 Το 1946 εξελέγη με το Κόμμα Εθνικών Φιλελευθέρων

 

Παντελής Παπαδάκης, οπλαρχηγός των ΕΑΟ στο Φαλακρό Όρος (Μποζ Νταγ Δράμας):

  Το 1946 εξελέγη με το Κόμμα Εθνικών Φιλελευθέρων.

 Γεώργιος Αλεξιάδης, αρχηγός της ΠΕΑΝ:

  Το 1945 εντάχθηκε στο Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Γεώργιου Παπανδρέου.

 Γενικό συμπέρασμα: Πλην του Ιωάννου, του Δεδούση (του οποίου όμως η πολιτική πορεία ήταν εξαιρετικά βραχύβια για να κριθεί) και του Κώστα Παπαδόπουλου οι υπόλοιποι στράφηκαν προς τα κόμματα του Κέντρου.

 Ο Αλέκος Παπαδόπουλος και ο Φωστερίδης πέρασαν για λίγο απ'τον Ελληνικό Συναγερμό, αλλά δεν ακολούθησαν μετά στην ΕΡΕ. Πιθανότατα η προσωπικότητα του Παπάγου, νικητή του ελληνοϊταλικού πολέμου και του συμμοριτοπολέμου και ηγέτη του Ελληνικού Συναγερμού, να έπαιξε ρόλο στην προσωρινή επιλογή τους.

 Τρανταχτή εξαίρεση αποτέλεσε ο Πυρομάγλου που στράφηκε στα αριστερά, αποδεικνύοντας ότι η μετριοπαθής στάση του απέναντι στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ κατά την Κατοχή δεν ήταν τυχαία.

 Ιδιάζουσα περίπτωση ήταν ο Κατσώτας, ο οποίος κατα καιρούς συνεργάστηκε με τους πάντες πλην της καθεστωτικής δεξιάς (δηλ: Λαϊκό Κόμμα, Ελληνικός Συναγερμός, ΕΡΕ), ακόμα και με την αριστερή ΕΔΑ! Προς το τέλος της πορείας του πήγε στην Εθνική Παράταξη.

 Απ΄τα παραπάνω στοιχεία προκύπτει ότι η καραμανλική δεξιά, η οποία επικράτησε στον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο απ΄τα μέσα της δεκαετίας του '50 ως και σήμερα, δεν δικαιούται να ισχυρίζεται ότι είναι η συνέχεια των εθνικών αγωνιστών της δεκαετίας του '40. 
 Μεμονωμένες περιπτώσεις σαν τον Δημήτριο Ιωάννου και τον Κώστα Παπαδόπουλο (για τον οποίο πάντως υπήρχαν αρκετές ενστάσεις για την δράση του από στελέχη της ΠΑΟ) δεν αρκούν για να αποδώσουν ένα "ηρωικό" παρελθόν σε αυτήν την άκαπνη παράταξη. Αυτή απλά εκμεταλλευόταν ψηφοθηρικά τους αγώνες άλλων και πούλαγε τσάμπα αντικομμουνιστιλίκι το οποίο αίφνης μετά το ΄74 μετετράπη σε υποκλίσεις προς την αριστερά..


 Πηγές:
 - "Ναπολέων Ζέρβας. Η ζωή και η δράση του" του Διονύση Μπερερή
 - "Γιασασίν Μιλιέτ - Ζήτω το Έθνος" του Νίκου Μαραντζίδη
 - "ΠΕΑΝ 1941-1945" του Ευάνθη Χατζηβασιλείου
 - "Θύμιος Δεδούσης. Ο εθνομάρτυς αγωνιστής" του Ιωάννη Δεδούση
 -  http://aera2012.blogspot.gr/2012/05/1946-1538.html
 - http://www.academia.edu/4283920/_._15-16_2010_._349-366
 - www.epoxi.gr/%CE%A0%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%89%CF%80%CE%B1/persons70.htm
 -  http://www.epoxi.gr/persons38.htm
 -  http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%85%CF%83%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82_%CE%9A%CE%B1%CF%84%CF%83%CF%8E%CF%84%CE%B1%CF%82
  -  Σελίδες της Wikipedia σχετικές με τις εκλογές της περιόδου 1946-1964.

Ο Ζέρβας, ο ΕΔΕΣ και ο Πλαστήρας

Όταν οι περισσότεροι ακούνε το όνομα Ναπολέων Ζέρβας αυτομάτως τον ταυτίζουνε με τον ΕΔΕΣ και τον θεωρούν ως ιδρυτή και αρχηγό της συγκεκριμένης οργάνωσης.

 Η αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα ήταν ότι ο Ζέρβας ήταν ο αρχηγός του αντάρτικου του ΕΔΕΣ, που από ένα σημείο και μετά έφερε την τυπική επωνυμία Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ). Ο λόγος της μετονομασίας ήταν για να μην ταυτίζονται οι αντάρτικες ομάδες του Ζέρβα με την πολιτική οργάνωση του ΕΔΕΣ Αθηνών που απ΄τις αρχές του 1943 και μετά ταλανιζόταν από εσωτερικές διενέξεις που οδήγησαν στην διάσπασή της και την αποκήρυξη του λεγόμενου στασιαστικού ΕΔΕΣ απ΄τον Ζέρβα. Ουσιαστικά όμως οι αντάρτες του Ζέρβα εθεωρούντο στρατιωτικό σκέλος του ΕΔΕΣ.

 Τυπικά, όμως ο αρχηγός του ΕΔΕΣ δεν ήταν ο Ζέρβας. Τυπικό αρχηγός του ΕΔΕΣ ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας. Αυτό αναφερόταν ρητώς στο καταστατικό του ΕΔΕΣ που δημοσιεύτηκε στον παράνομο τύπο της εποχής στις 9 Σεπτεμβρίου 1941, και έφερε την υπογραφή των Ζέρβα, Σπάη και Σταματόπουλου.

 Η ανάθεση της αρχηγίας του ΕΔΕΣ απ΄τον Ζέρβα στον Πλαστήρα προκαλεί έκπληξη για δύο λόγους:

 - Ο Πλαστήρας ήταν απών. Βρισκόταν στην Γαλλία και δεν είχε καμμία επαφή με την Ελλάδα, ούτε βέβαια γνώριζε ότι κάποιοι τον αναγόρευσαν σε αρχηγό αντιστασιακής οργάνωσης!

 - Οι σχέσεις Ζέρβα-Πλαστήρα δεν ήταν ποτέ καλές. Κάθε άλλο. Ο Πλαστήρας αντιπαθούσε τον Ζέρβα, ενώ και ο δεύτερος τον είχε καταδιώξει επί δικτατορίας Πάγκαλου.

 Ξαφνικά όμως μες στην Κατοχή εμφανίζεται ο Ζέρβας ουσιαστικά ως εκπρόσωπος του Πλαστήρα! Αυτό ο Ζέρβας δεν το έκανε κατά τύχη, ούτε έχασε τα λογικά του. Απλά με την προβολή του ονόματος του Πλαστήρα ως αρχηγού του ΕΔΕΣ κατάφερε να αποκτήσει ερείσματα στους απότακτους (λόγω του κινήματος του 1935) βενιζελικούς αξιωματικούς που ήταν στην πλειοψηφία τους φιλο-πλαστηρικοί. Αυτό το κατάφερε. Παράλληλα, και επειδή το όνομα του Πλαστήρα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους προσφυγικούς πληθυσμούς, ευελπιστούσε να αποκτήσει ο ΕΔΕΣ λαϊκό έρεισμα στις συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Αυτό δεν κατέστη εφικτό λόγω των εσωτερικών προβλημάτων του ΕΔΕΣ Αθηνών, και της αποτελεσματικότερης κομμουνιστικής προπαγάνδας.

 Έτσι ο Ζέρβας κατάφερε -όχι για πολύ-να θεωρείται ουσιαστικά ο εκπρόσωπος του δημοφιλούς Πλαστήρα στην Ελλάδα, και να συσπειρώσει δίπλα του πολλούς πλαστηρικούς. Άλλοι βέβαια, όπως οι Σοφούλης και Γονατάς τον έβλεπαν με δυσπιστία.

 Λίγες εβδομάδες μετά την δημοσίευση του καταστατικού του ΕΔΕΣ, κατέφτασε στην Αθήνα απ΄την Γαλλία όπου ήταν με τον Πλαστήρα, ο Κομνηνός Πυρομάγλου. Μέσω πλαστηρικών κύκλων έρχεται σε επαφή με τον Ζέρβα. Ο Ζέρβας αφού συναντήθηκε μαζί του και συμφώνησαν να συνεργαστούν, άφησε να διαρρεύσει ότι ο Πυρομάγλου έφερε μαζί του επιστολή του Πλαστήρα που εξουσιοδοτεί τον Ζέρβα να τον εκπροσωπεί στην Ελλάδα.

Τέτοια επιστολή δεν υπήρχε. Ο Πυρομάγλου είχε πάνω του επιστολές του Πλαστήρα, αλλά δεν είχε κανένα σχετικό πληρεξούσιο. Επρόκειτο για ένα ακόμα τέχνασμα του Ζέρβα προκειμένου να γίνει αποδεκτός σαν ηγέτης των πλαστηρικών στην Ελλάδα. Μάλιστα, ο Πλαστήρας έστειλε δύο χρόνια μετά, ένα γράμμα στον Γονατά (εκ των υπευθύνων της διάσπασης του ΕΔΕΣ Αθηνών) με τον οποίο τον εξουσιοδοτούσε να είναι ο εκπρόσωπός του στην Ελλάδα.

 Παρά τα παραπάνω τεχνάσματα του Ζέρβα, μετά την έξοδό του στο αντάρτικο τον Ιούλιο του 1942 τα εσωτερικά προβλήματα του ΕΔΕΣ βγήκαν στην επιφάνεια με τα γνωστά αποτελέσματα. Απείλησαν μάλιστα ακόμα και τον αντάρτικο αγώνα του Ζέρβα, αλλά εκείνος απεδείχθη πολύ έξυπνος για να την πατήσει. Η ουσία είναι ότι με την προβολή του Πλαστήρα πέτυχε, προσωρινά έστω κάποια σημαντικά οφέλη.

Όλα αυτά μπορεί να φαντάζουν σε κάποιον ως απρεπής και ανειλικρινής στάση εκ μέρους του Ζέρβα. Μπορεί και να είναι. Την εποχή εκείνη όμως δεν υπήρχε το παραμικρό περιθώριο για ιπποτισμούς και επιδείξεις ειλικρίνειας. Όποιος πήγαινε με το σταυρό στο χέρι, ήταν χαμένος από χέρι. Ο Ζέρβας το κατάλαβε εγκαίρως αυτό, γι’αυτό και βγήκε νικητής.

 Πηγή: "Εθνική αντίσταση και κοινωνική επανάσταση" του Ηρακλή Πετιμεζά.

Οι εδεσίτες ζήταγαν μάταια απ΄τον ΕΛΑΣ να σταματήσει ο εμφύλιος και να χτυπήσουν μαζί τους κατακτητές

 Στο ξεκίνημα του γενικευμένου εμφυλίου ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ στην Ήπειρο, ο υπαρχηγός του Ζέρβα Κομνηνός Πυρομάγλου βρισκόταν στα Πράμαντα στις 16-17-18 Οκτωβρίου 1943 επικεφαλής αποσπάσματος του ΕΔΕΣ. Βρισκόταν μεταξύ δύο πυρών, γερμανών και ελασιτών. Στις 19/10/1943 ο Πυρομάγλου επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον καπετάν Κόζιακα (καπετάνιο της 1ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ) και του ζήτησε να ενωθούν οι δυνάμεις τους και να χτυπήσουν από κοινού τους Γερμανούς. Ο Κόζιακας του απάντησε:
 "Να μας παραδώσετε τα Πράμαντα. Εγώ μόνον θα κτυπήσω τους Γερμανούς διότι έχω βαρύ οπλισμό. Θα φύγετε ή θα σας σφάξω όλους."
 Ο Πυρομάγλου απάντησε:  
"Το δικαίωμα του αγώνος κατά του κατακτητή και της θυσίας δεν το έχεις μόνο εσύ. Είναι ζήτημα τιμής για μένα να αντιμετωπίσω τους κατακτητές και επομένως θα αντιμετωπίσω ταυτοχρόνως και τους κατακτητές και εσένα"
 Κατόπιν, η τηλεφωνική επικοινωνία συνεχίστηκε με τον Κόζιακα και τον συνταγματάρχη Τομ Μπαρνς, σύνδεσμο των Άγγλων στον ΕΔΕΣ.
 Ο Κόζιακας του είπε: "Μεγαλύτερος εχθρός μας είναι ο Ζέρβας και όχι οι Γερμανοί".

 Τα παραπάνω τα κατέθεσε ο Πυρομάγλου στο συνέδριο του Λιβάνου τον Μάιο του 1944 και καταγράφτηκαν στα επίσημα πρακτικά.

  Πολλοί αριστεροί πιθανόν να τα αμφισβητήσουν διότι τα γράφει ένας εδεσίτης.
 Μόνο που ο Πυρομάγλου ήταν εκ των πλέον μετριοπαθών στελεχών του ΕΔΕΣ και άλλωστε μεταπολεμικά διαχώρισε την θέση του απ'τον Ζέρβα και κατέληξε να εκλεγεί και βουλευτής της αριστερής ΕΔΑ!

 Πέραν αυτού όμως, στο θέμα της τηλεφωνικής επικοινωνίας Πυρομάγλου-Κόζιακα αναφέρεται και ο Βελουχιώτης στην έκθεσή του όπου περιγράφει την επίθεση κατά του ΕΔΕΣ το 1943.
 Η έκθεση δημοσιεύτηκε στην "προοδευτική" Ελευθεροτυπία στις 05/10/1982 απ'τον αριστερό ιστορικό και πρώην ελασίτη Σόλωνα Γρηγοριάδη.
 Παραθέτουμε αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα:
   

 H περιγραφή του Βελουχιώτη διαφέρει ελαφρώς από αυτή του Πυρομάγλου (ο Πυρομάγλου λέει ότι δεν ρώτησε τον Ζέρβα, αλλά απάντησε ο ίδιος αρνητικά στον Κόζιακα, βλ."Η Εθνική Αντίστασις" του Κομνηνού Πυρομάγλου σελ.344, κάτι σαφώς πιθανότερο), και αυτό είναι φυσιολογικό, αλλά η ουσία παραμένει ίδια.
 Ο Βελουχιώτης επιβεβαιώνει την τηλεφωνική συνομιλία Πυρομάγλου-Κόζιακα, την πρόταση του πρώτου να χτυπήσουν από κοινού τους Γερμανούς, και την άρνηση του δεύτερου για περαιτέρω συζήτηση αν δεν εγκαταλείψουν οι εδεσίτες τα Πράμαντα. 

 Επίσης ο Βελουχιώτης άθελά του επιβεβαιώνει την κίνηση καλής θέλησης εκ μέρους του ΕΔΕΣ να απελευθερώσει ελασίτες αξιωματικούς που είχαν συλληφθεί μετά τις εχθροπραξίες των πρώτων ημερών.
 Είναι προφανές ότι η προτεραιότητα των ελασιτών ήταν να πλήξουν τον ΕΔΕΣ και όχι τους Γερμανούς. Αυτό το έχουμε ήδη καταδείξει και εδώ με τις συμφωνίες ανακωχής ΕΛΑΣ-Γερμανών και εδώ με την γνωστή διαταγή του Βελουχιώτη προς την 8η μεραρχία του ΕΛΑΣ στις 20/10/1943, που έλεγε:

 "Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων - Μετσόβου - Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια εβδομάδα ακόμη."


    Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η παρακάτω διαταγή προς την 8η μεραρχία του ΕΛΑΣ:

                                            ("Η αλήθεια από τον Άρη" του Κώστα Ιωάννου, σελ.86)