Οι αξιωματικοί της Φλώρινας και ο ΕΛΑΣ

 Η Φλώρινα στην περίοδο της Κατοχής ήταν απ΄τις πιο εθνικά ευαίσθητες περιοχές της χώρας λόγω του μακεδονικού ζητήματος. Η γερμανική κατοχή, η βουλγάρικη προπαγάνδα, η ύπαρξη σλαβόφωνων πολλοί εκ των οποίων δεν είχαν ελληνική εθνική συνείδηση και αλλοιθώριζαν αρχικά προς την Βουλγαρία και μετά προς την Γιουγκοσλαβία, ο διαχρονικά ύποπτος ρόλος του ΚΚΕ που εκφράστηκε με την ίδρυση του αυτονομιστικού ΣΝΟΦ και η γειτνίαση με τους παρτιζάνους του Τίτο που είχαν εδαφικές βλέψεις ήταν παράγοντες που στο σύνολό τους δημιουργούσαν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλούσε την ελληνικότητα της περιοχής.
   Υπό αυτές τις αντίξοες συνθήκες, η θέση των αξιωματικών της Φλώρινας ήταν εξ'ορισμού πάρα πολύ δύσκολη και τα περιθώρια δράσης τους εξαιρετικά περιορισμένα.
 Στην Φλώρινα οι αξιωματικοί απασχολούνταν στο στρατιωτικό τμήμα της Νομαρχίας και είχαν διάφορες τυπικές αρμοδιότητες, αλλά ο πραγματικός ρόλος τους ήταν η συγκέντρωση πληροφοριών για την βουλγάρικη προπαγάνδα στην περιοχή και η αντιμετώπιση της τελευταία. Η υπηρεσία που συντόνιζε και επόπτευε αυτήν την αντιβουλγαρική δράση ήταν η Γενική Επιθεώρηση Νομαρχιών Μακεδονίας που είχε επικεφαλή τον αντισυνταγματάρχη Αθανάσιο Χρυσοχόου.

 Στις αρχές του 1943 μεγάλο μέρος των αξιωματικών της Φλώρινας εντάχθηκε στην ΠΑΟ και συνεισφέροντας αρχικά στο δίκτυο πληροφοριών της. Το καλοκαίρι του 1943 αποφασίστηκε απ΄την ηγεσία της ΠΑΟ η δημιουργία αντάρτικου τμήματος και στην Φλώρινα, αλλά η προσπάθεια δεν τελεσφόρησε διότι οι αντικειμενικές συνθήκες ήταν αποτρεπτικές. Ήταν φύσει αδύνατον ένα τμήμα της ΠΑΟ να αντέξει ανάμεσα σε Γερμανούς, Βούλγαρους, ελασίτες, σλαβόφωνους αυτονομιστές, κομιτάτζηδες, παρτιζάνους. Έτσι το σχέδιο εγκαταλείφθηκε πρωτού καν υλοποιηθεί, και αυτό ήταν μάλλον σωτήριο για τους επίδοξους αντάρτες της ΠΑΟ.

 Το καλοκαίρι του 1944 συζητήθηκε στις τάξεις των αξιωματικών το ενδεχόμενο συγκρότησης τοπικού Τάγματος Ασφαλείας για αυτοπροστασία απέναντι σε ανθέλληνες αυτονομιστές και ελασίτες, αλλά αυτό ήταν περισσότερο όνειρο θερινής νυκτός παρά ενδεχόμενο με σοβαρές πιθανότητες πραγματοποίησης.
Στις 23 Αύγουστου του ιδίου έτους οι Γερμανοί συνέλλαβαν και εκτέλεσαν 20 κάτοικους της πόλης, μετά από καταγγελίες βουλγαρίζοντων συνεργατών τους. Ο κόσμος πανικοβλήθηκε και πολλοί κατέφυγαν στα βουνά. Ανάμεσα σε αυτούς βρίσκονταν σχεδόν όλοι οι αξιωματικοί, για μερικούς εκ των οποίων υπήρχε πληροφόρηση ότι θα βρίσκονταν στην επόμενη λίστα μελλοθάνατων.
 Όσοι εκ των αξιωματικών είχαν την οικονομική δυνατότητα κινήθηκαν προς την Θεσσαλονίκη, και οι υπόλοιποι εντάχθηκαν -θέλοντας και μη- στον ΕΛΑΣ που κυριαρχούσε στην ύπαιθρο. Η μετάβασή τους στην Ήπειρο για να ενταχθούν στις δυνάμεις του Ζέρβα ήταν πρακτικά αδύνατη.

Βλέπουμε δηλαδή πως μία αψυχολόγητη πράξη βίας των Γερμανών σε βάρος άμαχου πληθυσμού οδήγησε στην ενίσχυση του ΕΛΑΣ με έναν αριθμό μόνιμων αξιωματικών οι οποίοι ως τότε δεν είχαν εκδηλώσει φιλο-εαμικά αισθήματα. Ακόμα ένα απ΄τα πολλά οξύμωρα της Κατοχής...

 Ανάμεσα στους αξιωματικούς της Φλώρινας που διέφυγαν στο βουνό και εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ, ήταν και ο υπολοχαγός Παύλος Τσάμης ο οποίος μες στο 1943 είχε οργανωθεί στην ΠΑΟ και φερόταν απ΄τους βασικούς συντελεστές στην προαναφερθείσα προσπάθεια οργάνωσης αντάρτικου της οργάνωσης. Όπως είχαμε δει εδώ ο υπολοχαγός Τσάμης ως διοικητής του αποσπάσματος Βιτσίου του 28ου συντάγματος του ΕΛΑΣ ήταν αυτός που χτύπησε με δική του πρωτοβουλία το τάγμα σλαβόφωνων ελασιτών του ανθέλληνα Γκότσε τον Οκτώβριο του 1944.

 Ενδεικτικό της αλλοπρόσαλλης κατάστασης που δημιουργήθηκε τότε ήταν ότι ανάμεσα στους αξιωματικούς που προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ ήταν και ο ανθυπολοχαγός Ηλίας Στυλιάδης που ήταν ίσως ο πιο ένθερμος θιασώτης της συγκρότησης Τάγματος Ασφαλείας στην Φλώρινα. Είναι προφανές ότι τόσο ο Στυλιάδης όσο και άλλοι συνάδελφοί του δεν προσχώρησαν οικειοθελώς στον ΕΛΑΣ.

  Η πιο ιδιάζουσα περίπτωση ήταν ο υπολοχαγός Ρήγας Κανέλλος. Τον Απρίλιο του 1942 ανέβηκε στην Φλώρινα, όπου είχε προϋπηρετήσει, ως απεσταλμένος του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης με σκοπό την καταπολέμηση της βουλγαρικής προπαγάνδας. Εντάχθηκε στο στρατιωτικό τμήμα της Νομαρχίας όπως και οι άλλοι αξιωματικοί. Με αρκετούς συναδέλφους του όμως δεν είχε καλές σχέσεις. Κάποιους τους κατηγορούσε ως μαυραγορίτες ή ως σλαβόφιλους, ενώ και πολλοί ήταν καχύποπτοι μαζί του επειδή καταγόταν απ΄την νότια Ελλάδα. Συμμετείχε ενεργά στην καταπολέμηση της βουλγαρικής προπαγάνδας και σε εκθέσεις του δεν παρέλειπε να κατηγορεί το ΚΚΕ/ΕΑΜ ως καταστρεπτικό για την Πατρίδα μας. Οι κομμουνιστές σε τοπική εφημερίδα τους τον χαρακτήριζαν προδότη και όργανο του Χρυσοχόου.
 Ο Κανέλλος εντάχτηκε στην ΠΑΟ την άνοιξη του 1943, παρά το ότι αρχικά είχε αποκλειστεί από αυτή, προφανώς λόγω των κακών σχέσεών του με κάποιους αξιωματικούς. Συμμετείχε στην προσπάθεια συγκρότησης αντάρτικου της ΠΑΟ καθώς επίσης και σε κατασκοπευτικό δίκτυο υπέρ των Συμμάχων. Τον Απρίλιο του 1944 συνελλήφθη απ΄τους Γερμανούς που του έκαναν συστάσεις να μην στρέφεται κατά των Βούλγαρων συμμάχων τους, και κρατήθηκε φυλακισμένος για δέκα μέρες.
 Εντάχτηκε στον ΕΛΑΣ τον Σεπτέμβριο του 1944 μετά τα  γεγονότα της Φλώρινας που αναφέραμε.
 Οι ελασίτες τον τοποθέτησαν σε πολύ καίριες θέσεις, αρχικά στο 1ο και μετά στο 3ο γραφείο επιχειρήσεων της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας όπου παρέμεινε ως τον Δεκέμβριο του 1944.

 Η πραγματικότητα είναι ότι οι ελασίτες δεν πείραξαν τους αξιωματικούς της Φλώρινας μετά την διαφυγή των τελευταίων στο βουνό. Προτίμησαν να τους ενσωματώσουν στις γραμμές τους παρά το ότι γνώριζαν ότι στο σύνολό τους δεν ήταν φιλικά προσκείμενοι απέναντί τους. 
 Εκ του αποτελέσματος αυτή η τακτική των τοπικών στελεχών του ΕΛΑΣ κρίνεται ως πιο έξυπνη.
 Ας μην ξεχνάμε ότι η πλέον πατριωτική πράξη του τοπικού ΕΛΑΣ ήταν το χτύπημα του τάγματος Γκότσε, που έγινε με πρωτοβουλία ενός εκ των αξιωματικών της Φλώρινας που είχαν ενταχθεί (με τον όποιο τρόπο εντάχτηκαν τέλοσπάντων) τότε στον ΕΛΑΣ, του Παύλου Τσάμη.


 Πηγή: "Αντιπαραθέσεις και διαμάχες στην κατεχόμενη Μακεδονία (1941-1944)" του Γιάννη Πριόβολου

Οι περίεργες εσωτερικές διαδικασίες στον ΕΛΑΣ για την απόδοση ευθυνών για την δεύτερη επίθεση στον Ψαρρό

 Σε αυτήν την ανάρτηση είχαμε δει πως εξελίχτηκαν τα γεγονότα που οδήγησαν στην δεύτερη διάλυση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων του Δημήτριου Ψαρρού.
 Η διαταγή για την επίθεση στο 5/42 δόθηκε απ΄τον ταγματάρχη Ζούλα του ΕΛΑΣ και κυριότερος αρμόδιος για την εκτέλεσή της ήταν ο λοχαγός Φοίβος Γρηγοριάδης.
 Αυτά τα γεγονότα προκάλεσαν την αντίδραση της ηγεσίας του ΕΛΑΣ. Την εποχή εκείνη ο ΕΛΑΣ δεν επιθυμούσε προστριβές με άλλες οργανώσεις, καθώς βρισκόταν στις συζητήσεις με την Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή και τον ΕΔΕΣ για την υπογραφή του Συμφώνου των Εθνικών Ομάδων και την συγκρότηση του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών. Συνεπώς, τέτοιες διασπαστικές ενέργειες, όπως η επίθεση στο 5/42, μόνο κακό μπορούσαν να προκαλέσουν από πολιτικής άποψης στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

 Γι'αυτόν τον λόγο, ο επικεφαλής της επίθεσης στο 5/42, λοχαγός Φοίβος Γρηγοριάδης βρέθηκε κατηγορούμενος ενώπιον της ηγεσίας του ΕΛΑΣ. Σε αυτήν την ολιγόλεπτη "δίκη" του Γρηγοριάδη, παρευρίσκονταν οι Σαράφης, Βελουχιώτης, Παντελής Σίμος-Καραγκίτσης (γνωστός και με το ψευδώνυμο Ορφέας Βλαχόπουλος), Μανιάτης και Ζούλας.
 Πριν μπει στον χώρο του πειθαρχικού συμβουλίου ο Γρηγοριάδης, τον πλησίασε ο Βελουχιώτης και του είπε:
 "Άκου τώρα. Όλοι μέσα θα σου ριχτούνε άτεγκτοι και αυστηροί. Θ'ακούσεις πολλά μα μην χάνεις το κουράγιο σου. Καλά έκανες και ασ'τους να λένε".
 
 Ο Βελουχιώτης λοιπόν ενέκρινε και με το παραπάνω την δεύτερη επίθεση κατά του 5/42, ακόμα και αν δεν συμμετείχε ο ίδιος. Για μία ακόμη φορά, ο Βελουχιώτης έδειχνε τον υπέρμετρο φανατισμό του όταν επρόκειτο για επιθέσεις εναντίον άλλων ελληνικών οργανώσεων.
  Ούτε καν ο ίδιος ο Γρηγοριάδης δεν ήταν υπερήφανος για το ότι ηγήθηκε της επίθεσης στον Ψαρρό, όπως προκύπτει απ΄τα γραπτά του. Παρ'ολ'αυτά, ο Βελουχιώτης τον συνέχαιρε...

 Πραγματικά, σε αυό το πειθαρχικό συμβούλιο ο Γρηγοριάδης αντιμετώπισε τα πυρά των ανωτέρων του. Ο ίδιος όμως ήταν ψύχραιμος και όταν τελείωσαν απλά τους έδειξε την διαταγή που του είχε σταλεί απ΄τον Ζούλα για την επίθεση στο 5/42. Την διαταγή την είδαμε στην προαναφερθείσα ανάρτηση και ήταν η εξής:
  "Γνωστής ούσης της θέσεως ημών έναντι των μη υπογραψασών το συμφωνητικόν μας οργανώσεων, δύνασθε επιδιώξη την διάλυσιν 5/42. Προσοχή από ενέδρας Ιταλών ή Ψαρριανών. Για το Γενικό Αρχηγείο Στερεάς, υπογραφή: Ζούλας ταγματάρχης."

 Οι παρευρισκόμενοι εξεπλάγησαν και έδειχναν ότι δεν είχαν ιδέα. Ο Ζούλας, που ήταν παρών, δεν έλεγε τίποτα. Αφού εξακριβώθηκε η γνησιότητα της διαταγής, ο Γρηγοριάδης απαλλάχτηκε απ΄τις κατηγορίες.

 Mετά από αυτά, ο καθένας θα περίμενε ότι η λογική εξέλιξη θα ήταν η απόδοση ευθυνών στον ταγματάρχη Ζούλα προκειμένου να διευερυνθεί για ποιον λόγο έβγαλε αυτήν την διατάγή που ήταν αντίθετη με την τότε γραμμή του ΕΛΑΣ.
 Δεν έγινε όμως τίποτα. Ο Ζούλας ουδέποτε λογοδότησε, πράγμα το οποίο δείχνει ότι σίγουρα τύγχανε μίας προκλητικά προνομιακής μεταχείρισης.
Για την ασυλία που έχαιρε ο Ζούλας γενικότερα έχουμε γράψει εδώ:
 http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_28.html

 Ένα ακόμα εντυπωσιακό στοιχείο είναι η δικαιολογία που επικαλέστηκε ο Ζούλας όταν τον ρώτησε ο Γρηγοριάδης γιατί έβγαλε αυτήν την διαταγή. Η απάντηση του Ζούλα ήταν:
 "Όλοι έχετε τις τρέλες σας, ας έχω και εγώ καμμιά, εγώ που είμαι πιο δικαιολογημένος από σας. Εγώ έζησα και δεκαπέντε χρόνια με γυναίκα ψυχοπαθή."

 Αυτή ήταν η "δικαιολογία" του Ζούλα για την απαράδεκτη έκδοση διαταγής επίθεσης κατά του 5/42.
 Και καλά αυτός, μπορεί να είχε τους προσωπικούς του λόγους για να μισεί τον Ψαρρό.
 Οι ανώτεροι του γιατί τον ανέχονταν και τον είχαν συνεχώς στο απυρόβλητο;

 Σε αυτό το ερώτημα δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα πειστική απάντηση από κανέναν ιστορικό της αριστεράς.


 Πηγή: "Το αντάρτικο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-(5/42)" του Φοίβου Γρηγοριάδη

Η πρώτη συμφωνία Ζέρβα-ΕΑΜ που φυσικά δεν τηρήθηκε απ'τους εαμίτες

 Όπως είχαμε δει εδώ ο Ζέρβας μετά τον Βάλτο κινήθηκε βορειότερα προς την περιοχή της Άρτας όπου και έβαλε τις βάσεις του αντάρτικου του ΕΔΕΣ. Στο νομό Άρτας είχε ήδη συγκροτηθεί κεντρική επιτροπή του ΕΑΜ, με την οποία επιδίωξε και ήρθε σε επαφή ο Ζέρβας προκειμένου να συντονιστεί από κοινού ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας.
 Στις 11 Οκτωβρίου 1942 υπεγράφη μεταξύ των δύο πλευρών το παρακάτω συμφωνητικό:

 

  

Ο Ζέρβας βέβαια δεν αρκέστηκε στο συμφωνητικό αλλά φρόντισε να οργανώσει και τις δικές του Επιτροπές Εθνικού Αγώνος σε πολλά χωριά της περιοχής καθώς και τις πρώτες μαχητικές του ομάδες.

 Στις 23 Οκτωβρίου 1942 οι Ιταλοί που ήταν ενήμεροι για την παρουσία του Ζέρβα και τους σκοπούς του ξεκίνησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στα ορεινά της Άρτας με τρία τάγματα. Αντικειμενικός του σκοπός ήταν να διαλύσουν το αντάρτικο του Ζέρβα εν την γεννέσει του.

 Τελικώς οι Ιταλοί στις 12 Νοεμβρίου επέστρεψαν στις βάσεις τους μετά από συγκρούσεις με τις μικρές την εποχή εκείνη δυνάμεις του Ζέρβα, χωρίς να καταφέρουν να τον διαλύσουν. Αυτή ήταν η πρώτη σύγκρουση του νεοσχηματιζόμενου αντάρτικου του ΕΔΕΣ κατά των κατακτητών.

 Βάσει των όρων του παραπάνω συμφωνητικού θα περίμενε κανείς ότι το μαχητικό τμήμα του ΕΑΜ Άρτας (παρατηρούμε ότι ο όρος ΕΛΑΣ δεν εμφανίζεται στο συμφωνητικό, παρά μόνο γίνεται λόγος για μαχητικό τμήμα του τοπικού ΕΑΜ) θα συνέδραμε εμπράκτως στον δύσκολο και άνισο αγώνα που έδιναν οι πρώτοι αντάρτες του Ζέρβα εναντίον τριών ιταλικών ταγμάτων. Αυτά τουλάχιστον είχαν συμφωνηθεί.

 Αυτό όμως δεν συνέβη. 

 Παρά το ότι ο Ζέρβας τους ζήτησε να προσπαθήσουν να ανακόψουν την προέλαση ενός εκ των τριών ιταλικών ταγμάτων, αυτοί δεν το έπραξαν και εγκατέλειψαν τις θέσεις τους με συνέπεια οι Ιταλοί να προχωρήσουν ανενόχλητοι. Μάλιστα ο ένας εκ των υπογραφόντων αξιωματικών του ΕΑΜ, ο ταγματάρχης Μαντζούκης παρουσιάστηκε στους Ιταλούς και στράφηκε κατά του Ζέρβα ακολουθώντας τους κατακτητές.

 Τα παραπάνω είναι η εκδοχή του εδεσίτη οπλαρχηγού Στυλιανού Χούτα όπως την παρουσιάζει στις σελ 69-73 του έργου του "Η Εθνική Αντίστασις των Ελλήνων 1941-1945". Στις σελ.62-63 του ιδίου βιβλίου υπάρχει και το παραπάνω συμφωνητικό.

 Ας δούμε τώρα τι λέει και η άλλη πλευρά.
  Ο λοχαγός Φοίβος Γρηγοριάδης υπηρέτησε στον ΕΛΑΣ και έγραψε το πολύτομο έργο "Το αντάρτικο". Σε αυτό (σελ.83 και σελ.135) παραδέχεται τόσο την ύπαρξη του παραπάνω συμφωνητικού όσο και την αδράνεια των εκπροσώπων του ΕΑΜ κατά την διάρκεια των ιταλικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων. Επιβεβαιώνει επίσης την αντεθνική στάση του ταγματάρχη Μαντζούκη που αναφέρει και ο Χούτας.
 Επιχειρεί βέβαια να δικαιολογήσει τους εαμίτες, λέγοντας ότι στην πραγματικότητα δεν υπήρχαν ένοπλες ομάδες του ΕΑΜ στην περιοχή της Άρτας, και ότι απλά αυτές αναφέρονται στο συμφωνητικό χάριν γοήτρου.
 Αν κάνουμε την παραδοχή ότι αυτό που λέει ο Φοίβος Γρηγοριάδης είναι αλήθεια, τότε μοιραία προκύπτουν σοβαρές ενστάσεις για το ποιόν των υπογράψαντων εαμιτών.
 Τι σόι άνθρωποι είναι αυτοί που εγγυώνται ενυπογράφως για την έμπρακτη συμμετοχή των μαχητικών τους τμημάτων στο πλευρό του Ζέρβα κατά των Ιταλών, αλλά στην πραγματικότητα αυτά τα μαχητικά τμήματα είναι ανύπαρκτα;
 Σε απλά νεο-ελληνικά αυτό λέγεται καραγκιοζιλίκι.

 Όπως και να χει λοιπόν, το ΕΑΜ Άρτας απεδείχθη από πολύ νωρίς κατώτερο των περιστάσεων συγκρινόμενο με τον Ναπολέοντα Ζέρβα.

                                                                 

Αχλαδόκαμπος 1944. Ένα ακόμα έγκλημα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

 Ο Αχλαδόκαμπος είναι ένα τυπικό χωριό της Αργολίδας κοντά στα σύνορα με την Αρκαδία. Την περίοδο της Κατοχής η στάση των κατοίκων του Αχλαδόκαμπου δεν αποτελούσε εξαίρεση στον γενικότερο κανόνα της Πελοποννησίων. Ήταν και αυτοί από επιφυλακτικοί εώς αρνητικοί απέναντι στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και το ΚΚΕ που το ήλέγχε. Πρέπει να τονιστεί ότι ο Αχλαδόκαμπος είχε στρατηγική σημασία διότι από εκεί διέρχονταν τότε ο βασικός οδικός άξονας της κεντρικής και νότιας Πελοποννήσου καθώς και η σιδηροδρομική γραμμή.
 Οι προσπάθειες των κομμουνιστών κατά την περίοδο 1943-44 να ελέγξουν τον Αχλαδόκαμπο απέτυχαν. Έτσι αποφάσισαν να μετέλθουν άλλων μέσων. Στις 17 Μαϊου του 1944 στήνουν ενέδρα έξω απ΄τον Αχλαδόκαμπο, στην περιοχή Νταούλι, και χτυπούν αυτοκίνητα που μετέφεραν μηχανικούς του γερμανικού στρατού.

  Μόλις το μαθαίνουν οι Γερμανοί καταφτάνουν στον Αχλαδόκαμπο και τον περικυκλώνουν. Απειλούσαν να κάψουν το χωριό και να προβούν σε εκτεταμμένα αντίποινα, αλλά τελικά πείστηκαν ότι οι Αχλαδοκαμπίτες δεν είχαν καμμία σχέση με το συμβάν. Δεν έμειναν όμως άπρακτοι. Πήραν 50 Έλληνες που τους είχαν κρατούμενους στην Τρίπολη και τους κρέμασαν στον σιδηροδρομικό σταθμό Ανδρίτσης. Οι Αχλαδοκαμπίτες θορυβημένοι απ΄το γεγονός, τρομοκρατημένοι απ΄το πάντα πιθανό ενδεχόμενο γερμανικών αντιποίνων στο άμεσο μέλλον και με δεδομένη την εχθρότητα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ δεν έμειναν με σταυρωμένα τα χέρια. Οι πρόκριτοι του χωριού σε σύσκεψή τους αποφάσισαν να στείλουν επιτροπή στην Τρίπολη και να ζητήσουν οπλισμό απ΄το εκεί Τάγμα Ασφαλείας. Έτσι εξοπλίστηκαν 148 νέοι του Αχλαδόκαμπου και αποτέλεσαν τον τοπικό Λόχο Ασφαλείας. Επικεφαλής του Λόχου Ασφαλείας Αχλαδόκαμπου ήταν ο λοχαγός Μπούκας.

 Ως το τέλος της Κατοχής, ο ΕΛΑΣ δεν χτύπησε το χωριό. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών (οι οποίοι φυσικά έφυγαν χωρίς να ενοχληθούν στο ελάχιστο απ΄τους "υπερ-αντιστασιακούς" ελασίτες) όμως και συγκεκριμένα στις 18/09/1944 το 6ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ περικύκλωσε και επιτέθηκε στον Αχλαδόκαμπο.
Οι αμυνόμενοι, αν και πολύ λιγότεροι, αντιστάθηκαν γενναία και η μάχη κράτησε 5 ώρες. Οι ελασίτες είχαν σοβαρές απώλειες. Τελικά, εκμεταλλευόμενοι την αριθμητική τους υπεροχή κατάφεραν να διασπάσουν την άμυνα στο βόρειο τμήμα του χωριού. Οι αμυνόμενοι παραδόθηκαν.
 Οι απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν μεγάλες. Ο στρατιωτικός διοικητής του 6ου συντάγματος Μανώλης Βαζαίος έγραφε για 20 νεκρούς και τραυματίες από μία μόνο έφοδο, και άλλους 20 νεκρούς και 10 τραυματίες, εκ των οποίων οι 5 υπέκυψαν αργότερα στα τραύματά τους, ως το τέλος της μάχης.
 Αν δεχτούμε δηλαδή τους ισχυρισμούς του μιλάμε για συνολικές απώλειες (νεκροί και τραυματίες) 50 αντρών εκ μέρους του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ.

 Ο Βαζαίος λέει επίσης ότι οι αμυνόμενοι είχαν 65 νεκρούς. Εδώ όμως υπάρχουν δύο παράδοξα:
 Το πρώτο είναι ότι δεν αναφέρεται σε τραυματίες αμυνόμενους. Απίθανο να μην υπήρχαν.
 Το δεύτερο είναι ότι παρουσιάζει τις απώλειες των αμυνομένων περισσότερες από αυτές των επιτιθεμένων. Αυτό γίνεται ακόμα πιο παράδοξο αν δούμε ότι σύμφωνα με τα λεγόμενά του ο Αχλαδόκαμπος ήταν φύσει οχυρό, με χαρακώματα, και οι επιτιθεμένοι είχαν χάσει το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού επειδή τους είχαν αντιληφθεί τα προκεχωρημένα φυλάκια των Αχλαδοκαμπιτών.
 Συνεπώς το λογικό θα ήταν οι επιτιθέμενοι να είχαν σαφώς περισσότερες απώλειες, όπως γίνεται άλλωστε συνήθως.

 Οι νεκροί ταγματασφαλίτες κατά την διάρκεια της μάχης υπολογίζονταν σε περίπου 10 άτομα.
 Εκτός όμως από αυτούς τους 10, την μέρα εκείνη δολοφονήθηκαν άλλοι 53 Αχλαδοκαμπίτες.
  Τα ονόματα των νεκρών παραθέτει λεπτομερώς ο Κοσμάς Αντωνόπουλος, και ο συνολικός αριθμός των νεκρών (10+53=63) συμπίπτει με τον ισχυρισμό του Βαζαίου (65 νεκροί) για τις απώλειες των αμυνομένων.
 Άρα οι 53 Αχλαδοκαμπίτες σκοτώθηκαν μετά την λήξη της μάχης και την παράδοση των αμυνομένων. Οι μαρτυρίες επιζώντων αναφέρονται σε αγριότητες που διέπραξαν οι ελασίτες σε βάρος αιχμαλώτων και ντόπιων κατοίκων. Επρόκειτο για ένα ακόμα έγκλημα πολέμου των κομμουνιστών σε βάρος Ελλήνων.
  Ενδεικτικό είναι ότι κατά την διάρκεια της Κατοχής οι Γερμανοί εκτέλεσαν 9 Αχλαδοκαμπίτες.
 Οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες και τα συμπεράσματα προφανή...

  Η σφαγή θα μπορούσε να λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις αν δεν υπήρχε ο ίλαρχος Νικόλαος Κονδύλης. Ο Κονδύλης ήταν βασιλόφρονας αξιωματικός που είχε ενταχθεί -εκβιαστικά και όχι οικειοθελώς- στον ΕΛΑΣ. Είχε διοριστεί πρόεδρος του ελασίτικου "στρατοδικείου" του 6ου συντάγματος. Μετά την λήξη της μάχης του Αχλαδόκαμπου και τα όσα θλιβερά συνέβησαν μετά, οι ελασίτες κράτησαν 73 άτομα για να τους περάσουν στρατοδικείο. Επειδή γνώριζε πολύ καλά ότι η μοίρα των κατηγορουμένων ήταν προδιαγεγραμμένη (δηλαδή εκτέλεση), προσπάθησε και πέτυχε να παρατείνει την δίκη όσο το δυνατόν περισσότερο. Μετά από λίγες μέρες, ήρθε διαταγή απ΄την κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Καϊρου να σταματήσουν οι εκτελέσεις. Έτσι την γλίτωσαν οι 73 Αχλαδοκαμπίτες.
  Αναφέρεται επίσης ένας ακόμη υπολοχαγός, με τα αρχικά Α.Τ, ενταγμένος στον ΕΛΑΣ, που προστάτευσε τους συλληφθέντες στον τομέα του. Το ίδιο φαίνεται να έπραξε και ο καπετάνιος του συντάγματος με το ψευδώνυμο Πελοπίδας που σταμάτησε την εκτέλεση 7 αιχμαλώτων αμέσως μετά την μάχη.

Όπως και να χει όμως, και παρά το ότι το έγκλημα του Αχλαδόκαμπου δεν πήρε την έκταση αντίστοιχων εγκλημάτων σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου (Μελιγαλάς, Καλαμάτα, Βαλτέτσι κλπ), δεν παύει να παραμένει έγκλημα.


 

  Πηγές: 
"Εθνική Αντίστασις 1941-1945" του Κοσμά Αντωνόπουλου, σελ.1456-1459
 "Άγνωστα παρασκήνια της εθνική αντιστάσεως εις την Πελοπόννησον" του Μανώλη Βαζαίου                σελ.90-92
 "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ. Οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου,  
  σελ.177-184, σελ.213-9 και σελ.236
 

 

Ο στρατιωτικός διοικητής του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ αφηγείται και αποκαλύπτει για τα εγκλήματα των κομμουνιστών στην Αργολίδα και την Κορινθία

 Όπως είχε αναφερθεί εδώ, ο ταγματάρχης Βαζαίος ηγείτο μίας αντάρτικης ομάδας στο δάσος του Φαρμακά της Κορινθίας που διαλύθηκε απ΄τον ΕΛΑΣ τον Σεπτέμβριο του 1943. Στην συνέχεια αυτός μαζί με άλλους αξιωματικούς του δέχτηκε να συνεργαστεί με τους κομμουνιστές αναλαμβάνοντας μάλιστα και την διοίκηση του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Ο Βαζαίος παρέμεινε στον ΕΛΑΣ σε όλη την διάρκεια της Κατοχής και συμμετείχε με την μονάδα του και στα δεκεμβριανά στην Αθήνα.
 Αργότερα κατέγραψε τις εμπειρίες του στο βιβλίο "Άγνωστα παρασκήνια της εθνικής αντιστάσεως στην Πελοπόννησο". Σε αυτό αναφέρει κάποια πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ της περιοχής του.

 Λέει λοιπόν:

 "Όταν διεδόθη εις τας περιοχάς Κορινθίας, Αιγιαλείας και Καλαβρύτων ότι η εθνικιστική ομάδα Βαζαίου προσεχώρησεν στον ΕΛΑΣ, το αντάρτικον κίνημα φούντωσε διότι οι έφεδροι των περιοχών τούτων γνωρίζοντας με από τον καιρό της ειρήνης και από τον πόλεμο της Αλβανίας ως λοχαγόν και ως ταγματάρχην έσπευδαν αθρόως να πυκνώσουν τις τάξεις μας."
 σελ.23

  Εδώ παρουσιάζει τον εαυτό του σαν το κύριο αίτιο της προσέλευσης νέων ανταρτών της βόρειας Πελοποννήσου στον ΕΛΑΣ.
 Ας υποθέσουμε ότι η παραπάνω φράση ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και δεν είναι αποτέλεσμα υπερτροφικού εγωισμού. Τότε ο Βαζαίος με την επιλογή του να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ μοιραία ευθυνόταν εμμέσως για τον εγκλωβισμό νέων ανθρώπων (στην πλειοψηφία τους μη-κομμουνιστές) στον ΕΛΑΣ. Άρα συνετέλεσε ουσιαστικά στο δυνάμωμα του ΕΛΑΣ και κατ'επέκταση σε όσα θλιβερά συνέβησαν στην περιοχή το 1943-44.


 "Επρόκειτο περί συγκροτήσεως στρατού ο οποίος λειτουργούσε με σύστημα τελείως ξένο προς εμάς όσον αφορά την διοίκησή του. Υπήρχε το τριμελές αρχηγείο (στρατιωτικός αρχηγός, καπετάνιος, πολιτικός) στο οποίον ο στρατιωτικός του αστικού στρατού δυσκολευόταν να προσαρμοστεί. Ο καπετάνιος και ο πολιτικός αρχηγός, έχοντες την κομμουνιστική νοοτροπία, ησχολούντο περισσότερο με την πολιτική διαπαιδαγώγηση των ανταρτών, και λιγότερο με την οργάνωση των στρατιωτικών τμημάτων και τις μάχες. Επιπλέον ως ήταν φυσικό, παρακολουθούσαν αγρύπνως εμάς τους στρατιωτικούς, και κάθε ενέργειά μας που αποσκοπούσε στην πραγματική συγκρότηση πειθαρχημένων στρατιωτικών τμημάτων εθεωρείτο ύποπτη."
 σελ.23

 Εδώ ομολογεί ότι οι καπεταναίοι και οι πολιτικοί εκπρόσωποι στα τμήματα του ΕΛΑΣ το μόνο που έκαναν ήταν να κάνουν κομμουνιστική προπαγάνδα στους αντάρτες και να παρακολουθούν (δηλαδή να ρουφιανεύουν) τους στρατιωτικούς σαν τον ίδιο. Πρόκειται για μία ακόμα επιβεβαίωση του ισχυρισμού ότι οι αξιωματικοί που ήταν ενταγμένοι στον ΕΛΑΣ ήταν πλήρως ελεγχόμενοι απ΄τους κομμουνιστές.



 "Είχαμε την ατυχία επιπλέον στην περιοχή μας να διοριστεί απ΄το Πελοποννησιακό Γραφείο του ΕΑΜ ένας υπεύθυνος πολιτικός, πραγματικός δικτάτορας με το ψευδώνυμο Τριαντάφυλλος ή Στάθης, ο οποίος είχε το δικαίωμα ζωής ή θανάτου επί πάντων στην περιοχή. Οι δε διάφοροι διαννοούμενοι κομμουνιστές καταγόμενοι απ΄την περιοχή (γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, δάσκαλοι κτλ) οι οποίοι πύκνωσαν τις τάξεις μας όταν φούντωσε το κίνημα, και κατέλαβαν τις επίκαιρες θέσεις των καπεταναίων και των πολιτικών σε όλα τα κλιμάκια της πολιτικής οργάνωσεως και του συντάγματος, ήταν όλοι τους πιστά ανδρείκελα του Στάθη, τον έτρεμαν κυριολεκτικά και ουδείς εξ'αυτών τόλμησε ποτέ να τον συγκρατήσει απ΄τον σαδιστικό κατήφορο του να βασανίζει και να εκτελεί κατά το δοκούν."
 σελ.24

 Για μία ακόμη φορά τονίζει ότι τις νευραλγικές θέσεις των καπετάνιων και των πολιτικών καθοδηγητών τις καταλάμβαναν ακραιφνείς κομμουνιστές.
  Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι η ομολογία του Βαζαίου για την εγκληματική δράση του "Στάθη", υπεύθυνου του ΚΚΕ που έλυνε και έδενε στην περιοχή. Το πραγματικό όνομα του "Στάθη" ήταν Θόδωρος Ζέγγος και του οποίου -σύμφωνα με τον Βαζαίο- πιστά ανδρείκελα ήταν το σύνολο των ντόπιων κομμουνιστών που πρακτικά ήλεγχαν τον ΕΛΑΣ.

Παρακάτω δίνει ένα ενδεικτικό παράδειγμα της εγκληματικής δράσης του "Στάθη". Το παραθέτουμε χωρίς σχολιασμό που είναι άλλωστε περιττός:

"Η κατάσταση αυτή έδινε το δικαίωμα στον Στάθη να διατάσσει αθρόες συλλήψεις ατόμων τα οποία βασανίζονταν και κάποια μάλιστα εκτελούνταν εν αγνοία μας. Ως στρατωτικός αρχηγός δεν λάμβανα επισήμως γνώση των συλλήψεων διότι αυτό ήταν έργο των πολιτικών οργανώσεων και της πολιτοφυλακής η οποία ήταν ανεξάρτηση και εκτελούσε τις διαταγές του Στάθη.
 Κάποια μέρα πληροφορήθηκα ότι ο Στάθης προτίθεται να εκτελέσει ένα 5-10% των κατοίκων κάθε χωριού για να εξουδετερώσει την παρουσιαζόμενη αντίδραση. Μετά από δύο μέρες τον συναντώ και του δηλώνω απερίφραστα ότι σε τέτοια ενδεχόμενη εγκληματική του ενέργεια θα με βρει αντιμέτωπον.
 Αυτός εξαγριώθηκε και μου είπε: Συναγωνιστή αρχηγέ, πρόσεχε το κεφάλι σου και μην αναμειγνύεσαι σε αλλότρια καθήκοντα.
Του επανέλαβα την δήλωσή μου με απειλητικό τρόπο και έφυγα.
 Η επέμβασή μου αυτή εμπόδισε τελικά τον Στάθη να προβεί στην εγκληματική του ενέργεια, αύξησε όμως την καχυποψία των κομμουνιστών προς εμάς τους αξιωματικούς."
 σελ.79

 Ένα παράδειγμα της καχυποψίας με την οποία αντιμετώπιζαν οι κομμουνιστές τους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ είχαμε δει εδώ, όπου σύμφωνα με μαρτυρία του ανθυπολοχαγού Στεργιόπουλου (είχε ενταχθεί στον ΕΛΑΣ μαζί με τον Βαζαίο) είχε στηθεί μία ολόκληρη πλεκτάνη μες στο ΕΑΜ προκειμένου να συκοφαντηθούν οι αξιωματικοί που προέρχονταν απ΄την ομάδα που δρούσε στο δάσος του Φαρμακά.


 "Απ΄την στιγμή που έφτασε ο Άρης στην Πελοπόννησο, τα έκτροπα και οι υπερβασίες μειώθηκαν κατά πολύ"
 σελ.93

Αυτή είναι εντυπωσιακή ομολογία.
 Με δεδομένα τα εγκλήματα για τα οποία ευθύνεται ο Βελουχιώτης στην Πελοπόννησο (Βαλτέτσι, Πύργος, Καλαμάτα, Γαργαλιάνοι, Μελιγαλάς κτλ), ο καθένας μπορεί να υποθέσει τι γινόταν πριν!!!
 Και μετά, πολλοί απορούν γιατί τα Τάγματα Ασφαλείας αναπτύχθηκαν τόσο πολύ στην Πελοπόννησο...


"Ίσως όμως οι υπερβασίες να είναι πολυπληθέστεροι στην περιοχή της Αργολιδοκορινθίας και της Ναυπλίας. Αυτό αποδίδεται σε δύο λόγους: 1) στο γεγονός ότι απ΄την περιοχή αυτή κατάγονται οι περισσότερες οικογένειες των κορυφαίων πολιτικών της Ελλάδας και η αντίδραση προς τον κομμουνιστικό τρόπο διοίκησης , ως εκ τούτου, ήταν πολύ μεγαλύτερη, και 2) Στο ότι οι κορυφαίοι κομμουνιστές της περιοχής, όντες οι περισσότεροι αρριβίστες, δεν είχαν το θάρρος να συγκρατήσουν τον δικτατορίσκο Στάθη απ΄τον εκτραχηλισμό των σαδιστικών του εξτρεμιστικών ενεργειών."
 σελ.116

 Άλλη μία παραδοχή εκ μέρους του Βαζαίου για τα κομμουνιστικά εγκλήματα (τα αποκαλεί "υπερβασίες") στην Αργολιδοκορινθία. Όμως η προσπάθεια αιτιολόγησής τους εκ μέρους του, πέφτει στο κενό, όσον αφορά το πρώτο σκέλος τουλάχιστον.
 Μία απλή έρευνα δείχνει ότι κανείς εκ των κορυφαίων πολιτικών της εποχής εκείνης δεν καταγόταν απ'την Αργολίδα και την Κορινθία. Απλά ο κομμουνισμός δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση γενικότερα στην Πελοπόννησο. Μόνο στην Ηλεία βρήκε κάποια ερείσματα το ΕΑΜ, και αυτό κυρίως επειδή προσεταιρίστηκε τον τοπικό Μητροπολίτη Αντώνιο.
 Απ΄το δεύτερο σκέλος της αιτιολόγησής του, κρατάμε τους χαρακτηρισμούς "αρριβίστες" για τους ντόπιους κομμουνιστές, και "δικτατορίσκος", "σαδιστής", "εξτρεμιστής" για τον Στάθη.
Μοιραία τίθεται το ρητορικό ερώτημα: Ο Βαζαίος, και ο κάθε Βαζαίος, δεν έφερε ευθύνη που συνεργαζόταν με τέτοια εγκληματικά στοιχεία;

 Μία έμμεση απάντηση εκ μέρους του Βαζαίου έρχεται παρακάτω:

 "Η παρουσία ημών των αξιωματικών έθεσε αν μη τι άλλο φραγμό στις εξτρεμιστικές πράξεις ορισμένων σαδιστών του ΚΚΕ"
 σελ.117

 Αφού ξανατονίζει τον σαδισμό και τον εξτρεμισμό των κομμουνιστών (για να το λέει και να το ξαναλέει, φανταστείτε τι είχαν δει τα μάτια του...), ισχυρίζεται ότι η παρουσία μόνιμων αξιωματικών, όπως ο ίδιος, λειτουργούσε ανασταλτικά στην εγκληματική δράση των κομματικών στελεχών.
  Από τα προηγούμενα λεγόμενά του όμως προέκυπτε το ασφαλές συμπέρασμα ότι οι κομμουνιστές ήλεγχαν απολύτως τον ΕΛΑΣ στην περιοχή (θυμηθείτε τι έλεγε για τους κομμουνιστές που είχαν τοποθετηθεί σε επίκαιρες θέσεις καπεταναίων και πολιτικών εκπροσώπων και παρακολουθούσαν αγρύπνως τους αξιωματικούς, για τον δικτατορίσκο Στάθη που είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου επί πάντων κτλ). Βάσει αυτού, προφανώς ήταν πρακτικά αδύνατο για έναν αξιωματικό να αποτελέσει ουσιαστικό ανάχωμα στις εγκληματικές διαθέσεις των κομμουνιστών, τουλάχιστον στην συγκεκριμένη περιοχή. Πόσο μάλλον ο Βαζαίος που αρχικά είχε συγκροτήσει ανεξάρτητη αντάρτικη ομάδα που δρούσε ανταγωνιστικά προς τον ΕΛΑΣ, πρωτού διαλυθεί βιαίως από αυτόν.

 Συνεπώς, ο παραπάνω ισχυρισμός του Βαζαίου περί δήθεν φραγμού εκ μέρους των αξιωματικών προς τους "σαδιστές του ΚΚΕ" δεν στέκει.
 Απλά προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να αποσείσει τις δικές του ευθύνες για τα αίσχη που διέπραξαν τότε οι κομμουνιστές συνοδοιπόροι του.

Ο ελασίτης αξιωματικός Ευθύμιος Ζούλας, το προσωπικό του μίσος για τον Ψαρρό και η περίεργη ασυλία που έχαιρε απ΄το ΚΚΕ

 Όσοι έχουν ασχοληθεί λίγο με το χρονικό της αντιπαράθεσης μεταξύ του συντάγματος 5/42 του Δημήτριου Ψαρρού και του ΕΛΑΣ, θα γνωρίζουν ότι υπήρχε ένα πρόσωπο που έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτά τα θλιβερά γεγονότα. Αυτός ήταν ο ταγματάρχης Ευθύμιος Ζούλας που ήταν απ΄τους πρώτους αξιωματικούς που είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ.

 Η δεύτερη διάλυση του 5/42 τον Ιούνιο του 1943 έγινε κατόπιν διαταγής του Ζούλα προς το συγκρότημα (ο ΕΛΑΣ ακόμη δεν είχε οργανωθεί σε συντάγματα, μεραρχίες κ.ο.κ.) ανατολικής Στερεάς του ΕΛΑΣ. Η διαταγή με ημερομηνία 19/06/1943 έλεγε:
 "Γνωστής ούσης της θέσεως ημών έναντι των μη υπογραψασών το συμφωνητικόν μας οργανώσεων, δύνασθε επιδιώξη την διάλυσιν 5/42. Προσοχή από ενέδρας Ιταλών ή Γερμανών. Για το Γενικό Αρχηγείο Στερεάς, υπογραφή: Ζούλας ταγματάρχης." [1]


 Η επίθεση του ΕΛΑΣ έγινε στις 23/06/1943 και ήταν ανεπιτυχής. Όμως ο Ψαρρός για να αποφύγει περαιτέρω αιματοχυσία διέταξε την αυτοδιάλυση του 5/42, εφόσον είχε εντωμεταξύ φανεί και μία απροθυμία παρέμβασης απ΄τον Άγγλο ταγματάρχη Τζεφ που ήταν αξιωματικός-σύνδεσμος στο 5/42.
  Η είδηση της δεύτερης διάλυσης του 5/42 ανησύχησε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ που συνεδρίασε εκτάκτως. Εκεί ο Ζούλας παραδέχτηκε ως στρατιωτικός διοικητής του Γενικού Αρχηγείου Στερεάς, ότι ήταν αυτός που είχε στείλει την διαταγή διάλυσης του 5/42 στο συγκρότημα ανατολικής Στερεάς του ΕΛΑΣ. Ο Ζούλας είπε ότι "το έκανε εις κατάστασιν εξάψεως για την στάση του Ψαρρού".
 Η συνεδρίαση τελείωσε χωρίς καμμία επίπτωση για τον Ζούλα.[2]

 Αλλά και μετά την ανασυγκρότηση του 5/42 η στάση του Ζούλα δεν άλλαξε. Στις 27 Αυγούστου 1943 έστειλε στον Ψαρρό την παρακάτω επιστολή:
 "Το 5/42 δεν έχει κανένα δικαίωμα να στρατολογεί αντάρτες και σε περίπτωση που θα εξακολουθήσει να την συνεχίζει, αυτό θα θεωρηθεί σαν επιθετική πρόκληση κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ο Ψαρρός θα φέρει ακέραια την ευθύνη απέναντι του απελεευθερωτικού αγώνα και του στρατού του ΕΛΑΣ" [3]

 Η παραπάνω απαίτηση του Ζούλα ήταν τελείως παράλογη, διότι πλέον η ΕΚΚΑ και κατ'επέκτασιν το στρατιωτικό της σκέλος το σύνταγμα 5/42, ήταν αντιστασιακή οργάνωση αναγνωρισμένη απ΄τους Συμμάχους και συμμετείχε κανονικά στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο των Ανταρτών.

 Μετά από συγκρούσεις του 5/42 με Γερμανούς τον Σεπτέμβριο του ΄43, ο υποδιοικητής του Λαγγουράνης πρότεινε προς τον Ζούλα την από κοινού συνεργασία των δύο οργανώσεων κατά του κατακτητή. Ο Ζούλας απάντησε:
 "Δεν χρειάζεται καμμία συνεργασία γιατί ο ΕΛΑΣ είναι ικανός να εκτελέσει  μόνος του οποιαδήποτε αποστολή και ότι, ειδικώς το 5/42 το αγνοεί γιατί δεν πρέπει να υφίσταται. Το 5/42 πρέπει να πάψει να στρατολογεί αντάρτες και να μετασταθμεύσει εντός δύο ημερών από την θέση Παπού στην θέση Ταράτσα της Γκιώνας, αλλιώς θα υφίστατο αποκλεισμό μέχρι να δεχθεί τους παραπάνω όρους" [4] 

Τα παραπάνω είναι απλά κάποια παραδείγματα της γενικότερης επιθετικής και προκλητικής στάσης του Ζούλα σε βάρος του Ψαρρού και του 5/42. Ως γνωστόν αυτή η επιθετικότητα εκφράστηκε με την δολοφονία του αιχμάλωτου Ψαρρού τον Απρίλιο του 1944. Ο Ζούλας σε έκθεσή του προς την ηγεσία του ΚΚΕ με ημερομηνία 02/03/1951 παραδέχτηκε (σχεδόν με περηφάνεια!) πως τον εκτέλεσε ο ίδιος:
 "Τον Ψαρρό τον σκότωσα εγώ, όταν τον έπιασα αιχμάλωτο στην μάχη της διάλυσης του 5/42 στο Κλήμα τον Απρίλη του 1944" [5]

 Το ερώτημα λοιπόν είναι που οφειλόταν αυτή η εμπάθεια του Ζούλα κατά του Ψαρρού που ήταν κατα γενική παραδοχή ένας έντιμος αξιωματικός.

 - Ο Φαράκος γράφει για τον Ψαρρό και τον Ζούλα ότι:
 "τα δύο πρόσωπα συνέδεε από παλιά, γνωριμία αλλά και έντονη αντιπάθεια, αν όχι μίσος" [6]

- Ο αριστερός ιστορικός Ανδρέας Κέδρος γράφει:
 "Ο αναγνώστης θα θυμάται ότι απ΄τον Ζούλα ξεκίνησε η διαταγή που οδήγησε στην δεύτερη διάλυση του 5/42 σε αδιαμφισβήτητη αντίφαση τότε με την πολιτική γραμμή που είχε υιοθετήσει το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Είναι άραγε ο ταγματάρχης Ζούλας προσωπικός εχθρός του συνταγματάρχη Ψαρρού;" [7]

- Ο Γεώργιος Αθανασίου ήταν στρατιωτικός διοικητής λόχου στο 3ο τάγμα του 36ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, το αλλιώς λεγόμενο και "τάγμα θανάτου" που πρωταγωνίστησε στην διάλυση του 5/42.
Ο Αθανασίου είπε ότι ο Ζούλας και ο Ψαρρός είχαν προσωπικές διαφορές για θέματα γυναικών. [8] 

 - Ο Ιωάννης Παπαθανασίου ήταν εκ των στενών συνεργατών του Ψαρρού και συγγραφέας του βιβλίου για την ΕΚΚΑ που αναφέρεται στην βιβλιογραφία του παρόντος. Ο γιος του Σταμάτης Παπαθανασίου είναι εν ζωή και σε συζήτησή του με τον γράφοντα είπε και αυτός ότι υπήρχε ζήτημα σοβαρής ερωτικής αντιζηλίας μεταξύ Ψαρρού-Ζούλα.


Απ΄τα παραπάνω προκύπτει ότι πιθανότατα ο Ζούλας είχε προηγούμενα με τον Ψάρρο και τον μισούσε σφόδρα. Ίσως έτσι να εξηγείται και η εχθρική στάση του ελασίτη αξιωματικού κατά του Ψαρρο και της οργάνωσής του.
 Αυτό όμως σε καμμία περίπτωση δεν απαλλάσσει το ΚΚΕ/ΕΑΜ/ΕΛΑΣ απ΄τις τεράστιες ευθύνες του για την δολοφονία του Ψαρρού. Ο Ζούλας, και ο κάθε Ζούλας, δεν ήταν ούτε αυτόνομος ούτε ανεξέλεγκτος. Ήταν ενταγμένος σε έναν πολιτικοστρατιωτικό μηχανισμό και ήταν υπόλογος στους ανωτέρους του. Κανείς από αυτούς όμως δεν τον ανακάλεσε στην τάξη όταν στρεφόταν κατά του 5/42, και φυσικά ούτε λόγος έγινε για τιμωρία του μετά την δολοφονία του Ψαρρού.
 Όπως ξέρουν και οι πέτρες, η εν ψυχρώ εκτέλεση αιχμαλώτων είναι έγκλημα πολέμου.
 Και στην εξεταζόμενη περίπτωση βλέπουμε έναν αξιωματικό να διαπράττει προκλητικά ένα τέτοιο έγκλημα και να μην του γίνεται ούτε καν επίπληξη! Και όλα αυτά παρά το ότι παρών σε αυτά τα γεγονότα ήταν και ο "πολύς" Άρης Βελουχιώτης που στο παρελθόν δεν είχε διστάσει να εκτελέσει έναν αντάρτη του επειδή έκλεψε μία.. κότα... Φαίνεται πως κατά την βελουχιώτεια ηθική, η κλοπή μίας κότας ήταν ειδεχθέστερο έγκλημα απ΄την δολοφονία ενός αξιωματικού.

 Είναι προφανές ότι ο Ζούλας έχαιρε μίας περίεργης ασυλίας που του έδινε την δυνατότητα να εκφράζει (εκ του ασφαλούς) με λόγια και έργα το προσωπικό του μίσος για τον Ψαρρό.
 Αυτή η ασυλία του δεν περιοριζόταν μόνο στα της υπόθεσης Ψαρρού αλλά είχε και άλλες προεκτάσεις. Όπως είχαμε δει και εδώ, ο Μακρίδης (διευθυντής του 3ου γραφείου επιχειρήσεων του Γ.Σ του ΕΛΑΣ) είχε καταγγείλει ότι ο Ζούλας διατήρησε την θέση του και δεν τιμωρήθηκε παρά το ότι είχε επιδείξει χαρακτηριστική αδράνεια κατά την διάρκεια μιας εκκαθαριστικής επιχείρησης των Γερμανών που έφερε σε δύσκολη θέση μονάδες του ΕΛΑΣ!!
 Αργότερα κατά τον συμμοριτόπολεμο, ο Ζούλας συνέχισε την "καριέρα" του στον ΔΣΕ.

Για την γενικότερη στάση του ΚΚΕ απέναντί του, αξίζει να δώσουμε πάλι τον λόγο στον κομμουνιστή Γρηγόρη Φαράκο που λέει για τον Ζούλα:
 "Στο διάστημα των ερευνών μου, συνάντησα τα τελευταία χρόνια, στα αρχεία το προσωπικό του σημείωμα όπου -κατά κάποιο τρόπο, υπερηφάνως (!) θα έλεγε κανείς- δήλωσε πως σκότωσε τον Ψαρρό. Ομολογώ πως η μόλις αποκρυπτόμενη ικανοποίησή του από την πράξη του, μου προκάλεσε έκπληξη και έντονη απαρέσκεια. Διερευνώντας παραπέρα την στάση της ηγεσίας του ΚΚΕ απέναντί του, ήταν ακόμη πιο οδυνηρή η εντύπωσή μου. Όχι μόνο δεν προέβη σε κάποια, απλή έστω, κριτική της πρωτοβουλίας του εκείνης, αλλά, αντίθετα, όπως προκύπτει από τα αρχειακά υλικά, προχώρησε σε σειρά ενεργειών για να πετύχει -ωσεί επιβράβευση (;)- την ανάδειξή του όταν, αργότερα, ζούσε ως πολιτικός πρόσφυγας στην Ρουμανία" [9]


 
  Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το που οφειλόταν αυτή η ασυλία του Ζούλα που κυριολεκτικά "δεν τον έπιανε τίποτα" όπως λέγεται στην στρατιωτική αργκό. Το μυστήριο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο αν αναλογιστούμε ότι ακόμα και άτομα πιο ισχυρά από αυτόν έπεφταν πολύ εύκολα σε δυσμένεια...


 [1] "Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.66
       "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" του Γρηγόρη Φαράκου, β' τόμος, σελ.289
 [2] "Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.70
 [3] "Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.85
 [4] "Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944" του Ιωάννη Παπαθανασίου, σελ.99-100
 [5] "Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο - Άγνωστα κείμενα" του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.296
 [6] "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" του Γρηγόρη Φαράκου, α' τόμος, σελ.192
 [7] "Η ελληνική αντίσταση 1940-1944" του Ανδρέα Κέδρου, σελ.140
 [8] "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ. Οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου, σελ.376
 [9] "Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία" του Γρηγόρη Φαράκου, α' τόμος, σελ.192

Μαρτυρίες ελασιτών για την μάχη του Πύργου τον Σεπτέμβριο του 1944

 Είχαμε δει εδώ το τι προηγήθηκε της μάχης του Πύργου της 8ης Σεπτέμβριου 1944.
 Ο αριστερός συγγραφέας Γιάννης Πριόβολος στο έργο του "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ. Οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης" έχει συγκεντρώσει πολλές μαρτυρίες ελασιτών, είτε των ιδίων είτε στενών συγγενών τους, σχετικά με την μάχη και τις σφαγές που ακολούθησαν.

 Υψηλόβαθμο στέλεχος του ΕΛΑΣ με καταγωγή απ'την περιοχή και εμπλοκή στα γεγονότα του Πύργου ήταν ο επίλαρχος Ηλίας Κονδύλης που ήταν τότε επιτελάρχης της 3ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Σύμφωνα με τον γιο του Νίκο Κονδύλη, κατέβηκε με ενισχύσεις μία ομάδα μαυροσκούφηδες απ΄την Βυτίνα (έδρα της μεραρχίας) στον Πύργο για να συμμετάσχει στην μάχη.
 Εκεί έφτασε μετά το τέλος της, και βρέθηκε "προ στρωμάτων νεκρών" ανταρτών του ΕΛΑΣ.
 Οι ελασίτες του υπέδειξαν ότι υπεύθυνοι γι'αυτούς τους νεκρούς ήταν δύο γνωστοί του που είχαν συλληφθεί παλιότερα αλλά είχαν απελευθερωθεί κατόπιν παρέμβασής του.
 Ο Κονδύλης διέταξε την εν ψυχρώ εκτέλεση των δύο αιχμαλώτων.

 Για τις απώλειες που υπέστη ο ΕΛΑΣ κατά την μάχη μιλάει και ο Γιώργης Πετρόπουλος, καπετάνιος διμοιρίας του ΕΛΑΣ:
 " ήρθαμε από πάνω απ΄τα βουνά για να πάρουμε και εμείς μέρος, γιατί γίνονταν μεγάλες μάχες. Σκοτώθηκαν πολλοί. Και αντάρτες σκοτώθηκαν πολλοί και από τα τάγματα ασφαλείας"

 ενώ ο Παναγιώτης Κακόγιαννος (απλός αντάρτης) είπε χαρακτηριστικά:
  "Εμείς στον Πύργο είχαμε πολλές απώλειες. Την πληρώσαμε άσχημα. Πολύ άσχημα."

Ο ίδιος λέει ότι οι μεγάλες απώλειες που είχε ο ΕΛΑΣ ήταν που ώθησαν τον Βελουχιώτη να στείλει τηλεφωνική διαταγή που έλεγε:
  "Δεν θέλω να μου αναφέρετε την λέξη αιχμάλωτος".

 Κάτι ανάλογο υποστηρίζει και ο γιος του ταγματάρχη Μαντούκου που τότε ήταν διοικητής του ανεξάρτητου τάγματος Ηλείας του ΕΛΑΣ. Ο γιος του Μαντούκου έλεγε:
 "Γιατί όταν τελείωσε η μάχη και έδωσαν ραπόρτο στον Άρη: 'έγινε η μάχη, νικήσαμε, σκοτώσαμε τόσους, αιχμαλωτίσαμε τόσους, νεκροί δικοί μας τόσοι κτλ', τους στέλνει σημείωμα ο Άρης  στο οποίο έλεγε: 'Μην μου μιλάτε για αιχμαλώτους την στιγμή που έχουμε νεκρούς'. Αυτό ήταν δηλαδή μία έμμεση προτροπή να γίνει εκκαθάριση"

 
Την ύπαρξη σχετικής εντολής του Βελουχιώτη, επιβεβαιώνει και η κόρη του Κονδύλη, Ανή Λιάπα: "Αυτούς και άλλους πολλούς, την άλλη μέρα από την μάχη του Πύργου, τους είχανε κρατούμενους στην Μπαρμπάσενα. Φτάνει εκεί ο πατέρας μου, κάπου απ΄την Τρίπολη ήρθε (σ.σ: για την ακρίβεια απ΄την Βυτίνα), με αντάρτες του Άρη (σ.σ: οι μαυροσκούφηδες) και με εντολή πάντως του Άρη, όπως το είχε πει πολλές φορές ο πατέρας μου: 'Μην μείνει κανείς απ΄τους κρατούμενους' όσοι ήταν αίτιοι και σκοτώθηκαν τόσοι αντάρτες. Γιατί δεν έπεφτε ο Πύργος, υπήρχαν εστίες γερές. Γι'αυτό και έστειλε ο Άρης, άμα το πληροφορήθηκε, τον πατέρα μου"

 Ανεξάρτητα απ΄το αν η διαταγή ήταν προφορική, τηλεφωνική ή με σημείωμα, και ανεξάρτητα απ΄την ακριβή διατύπωση, οι παραπάνω καταγεγραμμένες μαρτυρίες συγκλίνουν στο ότι η (έστω και έμμεση) διαταγή σφαγής των αιχμαλώτων δόθηκε απ΄τον Βελουχιώτη.

  Αυτό είχε σαν φυσική συνέπεια τις σφαγές αιχμαλώτων απ'τους ελασίτες.
 Ο Γ.Πετρόπουλος λέει:  
 "Είχαν γίνει πολλοί σκοτωμοί, είχαν γίνει και κάποιες εκτελέσεις. Ήταν ένας πρώην χωροφύλακας, Μάλαμας λεγότανε, και ένας άλλος ο οποίος λεγότανε Ναύτης οι οποίοι πήραν τους αιχμαλώτους και τους εκτέλεσαν. Μάλιστα τους εκτέλεσαν όχι με πυροβολισμούς, αλλά με μαχαίρι"

 Ο Π.Κακόγιαννος:
 "Ο Γιάννης ο Ναύτης, ο οποίος κρατούσε τους αιχμαλώτους σε μια εκκλησία έξω απ΄τον Πύργο, τους κάλουσε έναν-έναν, και έλεγε: ΄Σήκω πάνω το χέρι σου', έβγαζε την χατζάρα, τους έριχνε στο στήθος, κάτω.."


  Τα συμπεράσματα που βγαίνουν απ΄τις παραπάνω μαρτυρίες είναι ότι:
  - Η επικράτηση του ΕΛΑΣ στον Πύργο δεν ήταν καθόλου εύκολη. Η αντίσταση του τοπικού Τάγματος Ασφαλείας ήταν πραγματικά σθεναρή. Ο γιος του Μαντούκου λέει ότι ο ΕΛΑΣ στάθηκε αρκετά τυχερός διότι απ΄το ξεκίνημα της μάχης σκοτώθηκε ο διοικητής του Τάγματος, ταγματάρχης Κοκκώνης ο οποίος ήταν φίλος και συμμαθητής του πατέρα του...
 - Παρά την νίκη του, ο ΕΛΑΣ είχε μεγάλες απώλειες.
 - Ο Βελουχιώτης, εξοργισμένος απ΄τις απώλειες (προφανώς είχει την απαίτηση οι αμυνόμενοι να παραδοθούν αμαχητί...) έδωσε διαταγή σφαγής των αιχμαλώτων. Άλλωστε, όπως είχαμε δει εδώ, δεν είχε κατέβει στην Πελοπόννησο και με τις καλύτερες προθέσεις απέναντι στους ντόπιους..
 - Η διαταγή εφαρμόστηκε και πολύς κόσμος σφαγιάστηκε.
   Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο κάποιοι μόνιμοι αξιωματικοί που υπηρετούσαν στον ΕΛΑΣ να δυσανασχέτησαν με αυτές τις μεθόδους και να μην τις ενέκριναν. Το κουμάντο όμως δεν το έκαναν αυτοί. Το έκαναν οι καπεταναίοι και οι πολιτικοί καθοδηγητές...

Η ένταξη του ανθυπολοχαγού Στέφανου Άρχου στον ΕΛΑΣ και ενδιαφέρουσες μαρτυρίες απ΄τον -επίσης ελασίτη- αδελφό του

Ο ανθυπολοχαγός Στέφανος Άρχος συμμετείχε στον ελληνογερμανικό πόλεμο το 1941 και κατά την Κατοχή ζούσε στον τόπο καταγωγής  του, την Αρβανιτοβλαχοκερασιά (σήμερα Κερασιά) Αρκαδίας. Τον Ιούλιο του 1943 οργανώθηκε στον εφεδρικό ΕΛΑΣ της περιοχής του και γενικότερα συνεργαζόταν με το τοπικό ΕΑΜ.  Δεν παρέμεινε πολύ όμως εκεί. Τον Σεπτέμβριο μαζί με άλλους αξιωματικούς του Ε.Σ της Αρκαδίας και κάποιους εκ της ομάδας του Φαρμακά (είχαμε δει εδώ), ανέβηκαν στο Αρτεμίσιο στην τοποθεσία Κρύα Βρύση προκειμένου να σχηματίσουν αντάρτικη ομάδα. Εκεί στις 22/09/1943 χτυπήθηκαν απ΄τον ΕΛΑΣ και ελλείψει πυρομαχικών και ενισχύσεων διαλύθηκαν. Ο Άρχος γύρισε στο χωριό του.

 Μετά από λίγο καιρό είχε αρχίσει η συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο και ο Άρχος βρισκόταν σε δίλημμα: Να ενταχθεί στον τακτικό ΕΛΑΣ ή στα Τάγματα Ασφαλείας.

  Τελικά, αν και είχε ήδη αποφασίσει να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ, κατέβηκαν ένα απόγευμα ελασίτες στο χωριό και τον πήραν μαζί τους. Εντάχτηκε ως διοικητής λόχου στο 6^ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ με διοικητή τον Βαζαίο.

 Ο Άρχος ήταν μεν στον ΕΛΑΣ αλλά υπό παρακολούθηση. Οι κομμουνιστές πολιτικοί καθοδηγητές και οι επίσης κομμουνιστές καπετάνιοι δεν είχαν εμπιστοσύνη στους αξιωματικούς. Ενδεικτικό είναι ότι αρνήθηκαν στον άδελφο του Χαράλαμπο άδεια για να τον δει, και έτσι αυτός πήγε και τον βρήκε χωρίς άδεια με κίνδυνο της ζωής του. Στο χωριό τους, την Αρβανιτοβλαχοκερασιά, οι ελασίτες αρχικά εκτέλεσαν 4 κατοίκους, αγνοώντας την παρέμβαση του Άρχου που προσπάθησε να τους γλιτώσει. Αργότερα εκτέλεσαν κι άλλους. Μετά από αυτά, δεν αποτελεί έκπληξη η ένταξη σχεδόν του μισού χωριού στα Τάγματα Ασφαλείας…

 Ο Στέφανος Άρχος συγκρούστηκε με τους κατακτητές και γενικότερα εκτέλεσε σωστά τα καθήκοντά του, παρά τις προστριβές με τους κομμουνιστές που ήλεγχαν τον ΕΛΑΣ. Δεν παρεκτράπη σε αγριότητες κατά αμάχων και αιχμαλώτων.

 Πολύ ενδιαφέρουσες είναι κάποιες δηλώσεις του αδελφού του Χαράλαμπου Άρχου, που εντάχτηκε και αυτός στον ΕΛΑΣ σαν διαχειριστής τροφίμων στο 2^ο τάγμα του 6^ου συντάγματος:

  

Ναι  φοβόμουνα. Δεν φοβόμουνα εγώ μόνον. Όσοι ήταν κάπως σωστοί, όσοι δεν ήταν φανατισμένοι, φοβόντουσαν.

  

Άμα δεν ήσουν αρεστός, εκεί που πολεμούσες τους Γερμανούς, σου έδινε από πίσω κάποιος μια, "τον σκότωσαν οι Γερμανοί".

Και τότε για να κυκλοφορήσεις από χωριό σε χωριό, αν δεν είχες την άδεια της τοπικής οργάνωσης δεν μπορούσες να πας. Πήγα στην ΟΠΛΑ η οποία έδρευε στην Βλαχοκερασιά για να μου δώσουν την άδεια.

 Αναφερόμενος στον υπεύθυνο του ΚΚΕ/ΕΑΜ του χωριού τους, Μένιο Αντωνόπουλο, έλεγε:

  

Τα παιδιά αυτά, ο Μένιος και ο αδελφός του ο Κωνσταντίνος, ζούσαν απ΄την Αμερική. Όταν ήρθε η Κατοχή, επειδή τα εμβάσματα κόπηκαν, ήρθαν σε πλήρη ένδεια. Κι όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορούσαν να ζήσουν κι άρχισαν  να αξιοποιούν τα αξιώματά τους, την θέση δηλαδή του υπευθύνου του ΕΑΜ-ΚΚΕ, για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Εθεωρούντο οι ηγέτες στην Κατοχή. Από κει και πέρα, βγάλτε τα συμπεράσματά σας.

Τα στοιχεία για την ανάρτηση είναι απ΄το βιβλίο "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ. Οικειοθελώς ή εξ’ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου

O ανθυπολοχαγός Μιλτιάδης Στεργιόπουλος στον ΕΛΑΣ, όπου διετέλεσε και υπασπιστής του Βελουχιώτη

Είχαμε δει εδώ και εδώ σχετικά με την διάλυση των εθνικών αντάρτικων ομάδων στην Κορινθία και την προσχώρηση κάποιων αξιωματικών τους στον ΕΛΑΣ. Η προσχώρηση έγινε με την υπογραφή ενός συμφώνου στις 10/09/1943.

 Ένας από αυτούς που προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ ήταν και ο Μιλτιάδης Στεργιόπουλος. Μετά την υπογραφή του παραπάνω συμφώνου, κρατήθηκε αιχμάλωτος περίπου 15 μέρες. Στις 12/10/1943 του ανέθεσαν την διοίκηση του 3^ου τάγματος του 6^ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Κατόπιν εντολών κινούσε την μονάδα του με τέτοιο τρόπο ώστε ήταν σαν να παίζει κρυφτούλι με τους Γερμανούς, με συνέπεια το τμήμα του να μην συγκρουστεί καθόλου μαζί τους.

Την 13^η Φεβρουαρίου 1944 συνελήφθη αιφνιδιαστικά με 11 κατηγορίες σε βάρος του. Η σοβαρότερη ήταν ότι είχε επαφές με Γερμανούς. Εκτός από αυτόν συνελήφθη ο αδελφός του Ντίνος Στεργιόπουλος και άλλοι αξιωματικοί.
 Για τον Μιλτιάδη Στεργιόπουλο δόθηκε διαταγή να σταλεί με συνοδεία στην 8η ταξιαρχία του ΕΛΑΣ που έδρευε κοντά στα Καλάβρυτα προκειμένου να δικαστεί. Όμως, στον συνοδό του Κώστα Στασινό είχε δωθεί εντολή να τον εκτελέσει μόλις περάσουν τα Μαζέικα. Λίγο πριν όμως, πέρασαν απ΄το Αγάλι όπου ο Στασινός ενημερώθηκε από έναν πολιτικό καθοδηγητή του ΕΛΑΣ ότι οι κατηγορίες σε βάρος του Στεργιόπουλου και των άλλων αξιωματικών ήταν αναληθείς. Ήταν κατασκευασμένες από μία φράξια εντός του ΕΑΜ που στόχευε στο να βγάλει απ΄την μέση τους αξιωματικούς απ΄την ομάδα του Φαρμακά που είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ.
 Στην έδρα της ταξιαρχίας ο πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ στην διοίκησή της, με το ψευδώνυμο Χελιώτης του είπε ότι δεν πιστεύει τις κατηγορίες σε βάρος του, και τον έστειλε στην 3^η μεραρχία του ΕΛΑΣ.  Έτσι ο Στεργιόπουλος στάλθηκε στην έδρα της 3^ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ αρχικά στην Γορτυνία και μετά στο Βυζίκι. Εκεί στάλθηκαν και οι υπόλοιποι αξιωματικοί (Ντίνος Στεργιόπουλος, Μαρκόπουλος, Σωτηρόπουλος, Μαυραγάνης κτλ) που είχαν συλληφθεί με παρόμοιες κατηγορίες σε βάρος τους. Εκεί, στις ανακρίσεις που έγιναν οι κατηγορούμενοι αξιωματικοί αθωώθηκαν και εντάχθηκαν πάλι στον ΕΛΑΣ.

 Ο Μιλτιάδης Στεργιόπουλος τοποθετήθηκε ως επιτελικός στο 3^ο γραφείο της 3^ης μεραρχίας που πλέον είχε έδρα την Βυτίνα. Κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων του ΕΛΑΣ στην Μεσσηνία κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας, ο Βελουχιώτης ζήτησε έναν αξιωματικό για να τον έχει ως γραφιά ή υπασπιστή. Του στείλανε τον Στεργιόπουλο, που έτσι έζησε από κοντά τον Βελουχιώτη. 
 Μπροστά στα μάτια του, μετά την μάχη του Μελιγαλά ο Βελουχιώτης έδινε συγχαρητήρια στο πρωτοπαλίκαρό του τον Τζαβέλα όταν αυτός του έδειξε το μαχαίρι του λέγοντάς του ότι: "από εδώ αρχηγέ σήμερα πέρασαν ογδόντα". Την επομένη στην πλατεία του Μελιγαλά ο Βελουχιώτης συνεχάρη ένα νεαρό αντάρτη που είχε σκοτώσει τον ίδιο του τον πατέρα.

 Στις 4 Οκτωβρίου 1944 ο Στεργιόπουλος ανέλαβε καθήκοντα διοικητή του 3^ου τάγματος του 11^ου συντάγματος. Η μονάδα του ανέβηκε στην Αθήνα και συμμετείχε στα δεκεμβριανά. Στις μάχες δεν ήταν επικεφαλής ο ίδιος αλλά ένας αθηναίος ανθυπολοχαγός που γνώριζε καλύτερα την περιοχή. 
  Παράλληλα έδινε πληροφορίες στις κυβερνητικές δυνάμεις. Το τάγμα του έμεινε σύντομα με την μισή του δύναμη καθώς πολλοί κρύφτηκαν ή αυτομόλησαν στο αντίπαλο στρατόπεδο. Ο Στεργιόπουλος επιθυμούσε να φύγει απ’τον ΕΛΑΣ αλλά φοβόταν ότι αν έφευγε θα την πλήρωνε ο αδελφός του Ντίνος. Κατά την αποχώρηση των ελασιτών απ΄την Αθήνα κατάφερε και συναντήθηκε με τον αδελφό του στον Ασπρόπυργο και μαζί εγκατέλειψαν τον ΕΛΑΣ.

  Ο Στεργιόπουλος που έζησε εκ των έσω τον ΕΛΑΣ πίστευε ότι το αντάρτικο θα μπορούσε να προσφέρει πολλά περισσότερα αν ενεργούσε υπό ενιαία ηγεσία. Γι’αυτήν την μειωμένη προσφορά του αντάρτικου  θεωρούσε κύριο υπεύθυνο το ΚΚΕ που στόχευε στην κατάληψη της εξουσίας. Όπως έλεγε ο ίδιος χαρακτηριστικά, όταν μπήκε στον ΕΛΑΣ δεν ήταν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένος.  Η εμπειρία του όμως στον ΕΛΑΣ τον οδήγησε στο να γίνει αντικομμουνιστής.

Τα στοιχεία για την ανάρτηση προέρχονται απ΄το βιβλίο "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ - οικειοθελώς ή εξ΄ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου.

Αξιωματικοί απ'τον Ε.Σ στον ΕΛΑΣ

 Οι μεταπηδήσεις απ'την μία οργάνωση στην άλλη, ήταν συχνό φαινόμενο στην κατοχική Ελλάδα. Παρακάτω παραθέτουμε κάποια ενδεικτικά παραδείγματα αξιωματικών της νότιας Πελοποννήσου που ξεκίνησαν την αντάρτικη δράση τους στον Ελληνικό Στρατό (Ε.Σ) και κατόπιν πέρασαν, είτε οικειοθελώς είτε με το ζόρι, στον ΕΛΑΣ:

Ροζάκης Κωνσταντίνος από το Γύθειο Λακωνίας. 
Αποφοίτησε από την Σχολή Ευελπίδων το 1940 και υπηρέτησε ως ανθυπολοχαγός κατά την γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941. Στην Κατοχή εντάσσεται στον Ε.Σ στο τμήμα του ίλαρχου Τηλέμαχου Βρεττάκου. Αποχώρησε διότι διεφώνησε με την αντι-εαμική γραμμή του Βρεττάκου. Τον ακολούθησαν άλλοι 18 άνδρες με τους οποίους παρουσιάστηκε στον ΕΛΑΣ.  Για λόγους που ο ίδιος δεν διευκρινίζει επαρκώς, καταθέτει αυτός και οι άντρες του τον οπλισμό τους και επιστρέφει στο χωριό του. Εκεί συλλαμβάνεται απ’τον ΕΛΑΣ και οδηγείται με άλλους κρατούμενους σε μία σπηλιά που έμειναν 15 μέρες. Σύμφωνα με τον ίδιο εκεί "έγιναν πράγματα πολύ άσχημα και βασανιστήρια που εκθέτουν το ΕΑΜ". Αργότερα αφέθηκε ελεύθερος. Μετά αποφάσισε να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ, ως διοικητής λόχου στο 8^ο σύνταγμα. Σε μία σύγκρουση με ταγματασφαλίτες του Κατσαρέα, συλλαμβάνει 17 αιχμαλώτους (ήταν φτωχοί εργάτες νεαρής ηλικίας απ'το Γύθειο που υπηρετούσαν στο τοπικό Τ.Α.) οι οποίοι αργότερα εκτελούνται, όχι με δική του ευθύνη. Συμμετείχε στις μάχες της Καλαμάτας και του Μελιγαλά όπου τραυματίζεται, αλλά και στα δεκεμβριανά.
 

Σαραντόπουλος Ανδρέας απ’την Αγριλιά Μεσσηνίας. 

Υπηρέτησε ως ανθυπολοχαγός στον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Επειδή από νέος ήταν φιλικά προσκείμενος στο ΚΚΕ, αρχικά εντάσσεται στο ΕΑΜ, αλλά γρήγορα αποχωρεί και μπαίνει στον Ε.Σ στο τμήμα του Βρεττάκου. Αποχώρησε απ’το τμήμα του Βρεττάκου για τους ίδιους λόγους που απεχώρησε και ο Ροζάκης. Μετά κατετάγη εθελοντικά στον ΕΛΑΣ. Τραυματίστηκε στην μάχη του Μυστρά εναντίον των Ταγμάτων Ασφαλείας. Διετέλεσε και μέλος στρατοδικείου του ΕΛΑΣ, όπου σύμφωνα με παραδοχή του "δεν υπήρχε οίκτος και γίνανε πολλά λάθη".

 Μέλιος Νικόλαος απ’την Καλαμάτα. 
  Αποφοίτησε από την Σχολή Ευελπίδων το 1940 και υπηρέτησε ως ανθυπολοχαγός ιππικού (ανθυπίλαρχος) κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, όπου και παρασημοφορήθηκε. Τον Ιούλιο του 1943 ανεβαίνει στον Ταϋγετο και εντάσσεται στην οργάνωση Ελληνικός Στρατός (Ε.Σ) του συνταγματάρχη Γιαννακόπουλου. Τον Αύγουστο του '43 συμμετέχει ενεργά στις συγκρούσεις του Ε.Σ με δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Μετά την υπογραφή του συμφώνου μεταξύ Ε.Σ-ΕΛΑΣ στο Δυρράχι, που ουσιαστικά σήμαινε την διάλυση του Ε.Σ, ο Μέλιος εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ ως διοικητής λόχου του 9ου συντάγματος. Συμμετείχε στις μάχες της Καλαμάτας και του Μελιγαλά κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας και σε άλλες συγκρούσεις μικρότερης κλίμακας.
  
 Μπαστέας Παναγιώτης απ'την Πλάτσα Λεύκτρου Μεσσηνίας.
  Ήταν από τους πρώτους αξιωματικούς που ανέβηκαν στο βουνό και από τα πρώτα στελέχη του Ε.Σ. Μετά την διάλυση της οργάνωσης τον Αύγουστο του ΄43, κατέβηκε στην Καλαμάτα και τέθηκε υπό τις διαταγές του Παπαδόγκωνα που ήταν ο επικεφαλής της στρατιωτικής διοίκησης Καλαμάτας. Λίγο αργότερα ο Παπαδόγκωνας απεχώρησε απ'την Καλαμάτα και πήγε προσωρινά στην Αθήνα. Τότε ο λοχαγός Μπαστέας, όπως και πολλοί ακόμα αξιωματικοί της Μεσσηνίας, βρέθηκαν εκτεθειμμένοι απέναντι στον διόλου φιλικό ΕΛΑΣ που τους πίεζε να ανέβουν στο βουνό και να ενταχθούν στις γραμμές του. Χαρακτηριστικό είναι ότι είχαν απειλήσει και την οικογένεια του Μπαστέα αν αυτός δεν δεχόταν να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ.
 Αποφασίζει να φύγει για την Αθήνα, αλλά προτού προλάβει, τον Δεκέμβριο του '43 ο Μπαστέας συλλαμβάνεται απ΄τον ΕΛΑΣ και κλείνεται στο στρατόπεδο αιχμαλώτων Αλαγωνίας. 
 Αφού δέχτηκε, κατόπιν πιέσεων να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ, τοποθετήθηκε σαν επιμελητής στην 8η ταξιαρχία, και αργότερα τον Μάρτιο του 1944 του ανατέθηκε η διοίκηση του 1ου τάγματος στο 12ο σύνταγμα. Έφερε το ψευδώνυμο "Μανιάτης". Ζήτησε να αποχωρήσει απ'τον ΕΛΑΣ αλλά δεν του το επέτρεψαν. Γενικότερα, ήταν υπό στενή κομματική επιτήρηση, προφανώς επειδή οι κομμουνιστές δεν τον εμπιστεύονταν.
  Το τάγμα του συμμετείχε σε μικρής έκτασης συμπλοκές κατά των κατακτητών. Ο Μπαστέας ποτέ δεν προέβη σε αγριότητες κατά Ελλήνων, και όποτε μπορούσε παρενέβαινε για να γλιτώσει κρατουμένους από κακομεταχείριση.
Τον Σεπτέμβριο του 1944 ο ΕΛΑΣ περικύκλωσε την Τρίπολη, όπου είχε συγκεντρωθεί η μεγαλύτερη δύναμη των Ταγμάτων Ασφαλείας της Πελοποννήσου. Σε συνάντηση που έγινε μεταξύ εκπροσώπων των δύο πλευρών, ο Μπαστέας έδωσε κρυφά στον ταγματάρχη Στραβόλεμο των Τ.Α, σημείωμα με την διάταξη των μονάδων του ΕΛΑΣ. Μετά την παράδοση του οπλισμού των Τ.Α Τριπόλεως, ο Μπαστέας προστάτεψε γνωστούς του ταγματασφαλίτες αξιωματικούς.
 Τον Νοέμβριο του 1944 πηγαίνει στην Καλαμάτα και καταφέρνει να πάρει αναρρωτική άδεια. Έκτοτε δεν επέστρεψε στις γραμμές του ΕΛΑΣ.



 Τα στοιχεία για την ανάρτηση προέρχονται απ'το βιβλίο "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ. Οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου.