Απ΄τις αντιστασιακές οργανώσεις στον ΕΑΣΑΔ

 Όπως είχαμε δει εδώ, ο βασικότερος (αν όχι ο αποκλειστικός) λόγος της όποιας ενδυνάμωσης του ΕΑΣΑΔ στην Θεσσαλία, ήταν η βίαιη δράση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ εναντίον αντιφρονούντων Ελλήνων.
 Όπως αναλύσαμε στην προαναφερθείσα ανάρτηση, αυτό ώθησε πολλούς εξ'αυτών να ενταχθούν στον ΕΑΣΑΔ είτε ελλείψει άλλης επιλογής, είτε για να αυτοπροστατευτούν είτε ακόμη και για να εκδικηθούν.

 Ας δούμε κάποια σχετικά παραδείγματα. Υπενθυμίζουμε ότι τα στοιχεία τα πήραμε απ΄το έργο του Σταύρου Παπαγιάννη "ΕΑΣΑΔ - Τα Τάγματα Ασφαλείας της Θεσσαλίας".


 "Πολλούς εδεσίτες, το τελευταίο τρίμηνο του 1943 και στις αρχές του 1944, θεωρούμενους απ΄την εαμική αντίσταση ως αντιδραστικούς και δυνάμει προδότες, τους είχαν συλλάβει οι εαμικές οργανώσεις για να τους εκφοβίσουν, για να τους συμβουλεύσουν να καθίσουν ήσυχα, ενώ μερικούς τους κακοποίησαν κιόλας. Κάποιοι όμως απ΄τους διωκόμενους εδεσίτες της επαρχίας Τυρνάβου που διέφυγαν την σύλληψη κατέφυγαν στην Λάρισα και εντάχθηκαν στον ΕΑΣΑΔ. Ανάμεσα σ'αυτούς ήταν ο Δημήτριος Μαλλιάρας, δάσκαλος απ΄τον Αμπελώνα, και άλλοι συγχωριανοί του όπως ο Δημήτριος Ψαθάς, και μερικοί απ΄τα γύρω χωριά. Αυτούς τους αξιοποίησαν καταλλήλως οι Γερμανοί."
 (σελ.168)

 Το δεύτερο υπογραμμισμένο όνομα ο Δημήτριος Ψαθάς είναι αυτός που εκτελέστηκε απ΄τους Γερμανούς μαζί με τον Ελευθέριο Αλεξόπουλο, όπως είχαμε δει εδώ.

 Για τον άλλο τον Μαλλιάρα, ο συγγραφέας παραθέτει και κάποιες επώνυμες μαρτυρίες:

 "Για τον Δημήτρη Μαλλιάρα ο ίδιος αφηγητής κατέθεσε και τα εξής: ... ήταν δάσκαλος. Όταν τον πρωτόβλεπες, φαινόταν καλό παιδί. Πήγαν ελασίτες να τον συλλάβουν. Αλλά ίσως να ήταν και από αυτούς που εναντιώνονταν στην Εθνική Αντίσταση. Ναι, ήταν απ΄τους αντιδραστικούς. Ήταν στον ΕΔΕΣ. Και αντί να φύγει για να γλιτώσει, εντάχθηκε στον ΕΑΣΑΔ"
 (σελ.228-229)

 "Για τον Μαλλιάρα, τον δάσκαλο που πήγε με τον ΕΑΣΑΔ, οι κομμουνιστές τον είχαν για εδεσίτη. Ξέρω τι λέγεται. Εγώ πιστεύω ότι πήγε γιατί τον είχαν κυνηγήσει πολύ οι εαμικές οργανώσεις. Πήγε στον ΕΑΣΑΔ από ανάγκη. Σου λέει: 'προκειμένου να με καθαρίσουν'... Στον ΕΔΕΣ δεν μπορούσε να φτάσει. Πήγαιναν ο Κωστάκης ο Κουκούλης και ο Σακαντάκης ο Πρίαμος και τους έπιασαν στον δρόμο οι ελασίτες (...) Ο Κώστας ο Κουκούλης που ήταν έφεδρος αξιωματικός προσχώρησε στους αντάρτες του ΕΛΑΣ. Ο Πρίαμος Σακαντάκης δεν δέχτηκε και επειδή και επειδή του απαγόρευσαν να πάει στον Ζέρβα, τον υποχρέωσαν να γυρίσει στο σπίτι του. Αυτά μου τα διηγήθηκε ο ίδιος ο Πρίαμος. Παρ'ολ'αυτά, οι εαμίτες σκότωσαν την μάνα και την αδελφή του Κουκούλη, εφέδρου αξιωματικού του ελληνικού στρατού που υπηρετούσε ως αξιωματικός στον ΕΛΑΣ.
 Δεν συνάντησα ποτέ τον Μαλλιάρα, ούτε ήθελα να τον συναντήσω. Αλλά είμαι βέβαιος ότι ο άνθρωπος πήγε στον ΕΑΣΑΔ επειδή τον καταδίωκαν. Αυτό δεν το βγάζει κανείς απ΄το μυαλό μου. Είχαν πάει για τον ΕΔΕΣ πρωτύτερα άλλοι και στον δρόμο τους έπιασε ο ΕΛΑΣ. Μπορούσε να φύγει;"
 (σελ.239-240)


 Αναφέρεται επίσης η ενδιαφέρουσα περίπτωση της οικογένειας του Χρήστου Μακρή, εφημέριου του  χωριού Άγιος Γεώργιος.
 Γράφει γι'αυτόν:
 "Όλα τα μέλη της οικογένειάς του στην αρχή ήταν μέλη των εαμικών αντιστασιακών οργανώσεων. 
 Ο γιος του Νικόλαος πήγε στο αντάρτικο και είχε συλληφθεί απ΄τους Ιταλούς. Έμεινε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λαμίας και μόλις τον άφησαν ελεύθερο, ξαναπήγε αντάρτης στον ΕΛΑΣ. Τον Χρήστο Μακρή (παπα-Μακρή) το 1943 τον συνέλλαβαν οι αντάρτες και τον κακοποίησαν, προφανώς γιατί εγκατέλειψε το ΕΑΜ και εμφανίστηκε ως εδεσίτης, ενώ παράλληλα ο ΕΛΑΣ δήμευσε την περιουσία του. Ο άλλος γιος του ο Γεώργιος κατατάχθηκε στον ΕΑΣΑΔ.
 Στις 24 Απριλίου 1944, γερμανική φάλαγγα στην οποία μετείχε και ο Γεώργιος Μακρής, περικύκλωσε το χωριό (...) Ο παπα-Μακρής και οι άλλοι του γιοι (σ.σ: είχε συνολικά 6) ένοπλοι υποδέχτηκαν τους Γερμανούς και τους διευκόλυναν στις έρευνες, τις συλλήψεις και τις λεηλασίες που ακολούθησαν.
 Τη νύχτα που προηγήθηκε, ή πριν τα χαράματα της ίδιας μέρας, αντάρτες του ΕΛΑΣ ίσως γιατί γνώριζαν τις προθέσεις του, συνέλαβαν την σύζυγό του και τις θυγατέρες του"
 (σελ.300-301)

 Σύμφωνα με μαρτυρίες συγχωριανών που κατατέθηκαν στο δικαστήριο μεταπολεμικά, οι τρεις απ΄τους έξι γιους του παπα-Μακρή εκτελέστηκαν απ΄τον ΕΛΑΣ. Ήταν οι Θεοχάρης, Γιώργος και Νίκος Μακρής. (σελ.311)
 Ο τελευταίος ήταν -όπως είδαμε και παραπάνω- πρώην ελασίτης. Δεν είναι σαφές το πώς και το πότε ακριβώς εντάχτηκε στον ΕΑΣΑΔ. Πιθανότατα η αλλαγή στρατοπέδου στην οποία προέβη θα σχετιζόταν με την ρήξη της οικογένειάς του με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.
 Ο συγγραφέας αναφέρει ότι σύμφωνα με μαρτυρία του καπετάνιου του ΕΛΑΣ Μίμη Μπουκουβάλα στον ίδιο, ο Νίκος Μακρής αφοπλίστηκε στο Κιλκίς (πιθανώς μετά την μάχη του Νοεμβρίου του 1944) και μεταφέρθηκε πεζός στην Λάρισα όπου και τον εκτελέσαν. (σελ.307)


 Πρώην εαμίτης ήταν και ο Κώστας Καραγεώργος.
 Αυτός ήταν αρχικά ενταγμένος στις εαμικές οργανώσεις και συγκεκριμένα στην Επιμελητεία του Αντάρτη (Ε.Τ.Α) της οποίας ήταν ο υπεύθυνος στην περιοχή. Τσακώθηκε με τον συνεργάτη του στην διοίκηση της ΕΤΑ και συνελήφθη απ΄τους ελασίτες. Τον άφησαν ελεύθερο, και έφυγε με την οικογένειά του στην Λάρισα όπου και εντάχτηκε στον ΕΑΣΑΔ.
 (σελ.330-1)
 Όπως είχαμε δει εδώ, ο πρώην εαμίτης Κ.Καραγεώργος στην πορεία ανεδείχθη σε στρατιωτικό διοικητή του ΕΑΣΑΔ στην Λάρισα!!

ΟΠΛΑ Αθηνών (μέρος α'): Στελεχώθηκε αρχικά από αστυνομικούς και κάποια πρώην μέλη της γινόντουσαν μετά κουκουλοφόροι καταδότες στα μπλόκα της Κατοχής

 Σε συνέχεια της αμέσως προηγούμενης ανάρτησής μας, περνάμε τώρα στον κυριότερο "συνέταιρο" του ΕΛΑΣ της Αθήνας, την ΟΠΛΑ, χρησιμοποιώντας πάντα σαν πηγή το έργο του Ιάσονα Χανδρινού "Το τιμωρό χέρι του λαού".
  Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι η ΟΠΛΑ αρχικά βασίστηκε σε κομμουνιστές των Σωμάτων Ασφαλείας που δρούσαν φραξιονιστικά εντός της υπηρεσίας τους:
 
"Εκείνη την περίοδο, οι κομματικοί πυρήνες σε Αστυνομία και Χωροφυλακή συγκροτούσαν μια μυστική στρατιωτική οργάνωση, γνωστή με τον τίτλο "26 ΣΤ’ Γκρούπα", άμεσα ελεγχόμενη από το ΠΓ και καθοδηγούμενη από ανώτατο κομματικό στέλεχος. Η γκρούπα ήταν υπεύθυνη για όλη τη διαφωτιστική και διαβρωτική δουλειά στα Σώματα Ασφαλείας, διακίνηση παράνομου υλικού και φυσικά συλλογή πληροφοριών, τομέας ο οποίος έφτασε σε τέτοιο επίπεδο, ώστε για

τις "εμπιστευτικές διαταγές του αρχηγείου, πρώτα ελάμβανε γνώση το Πολιτικό  Γραφείο και μετά οι υπηρεσίες της Αστυνομίας".

Αυτοί οι μηχανισμοί ήταν οι προδρομικές μορφές της Οργάνωσης Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ), η οποία ουσιαστικά ξεπήδησε από τις μυστικές διακλαδώσεις (φράξιες) του Κόμματος στα Σώματα Ασφαλείας αναλαμβάνοντας στη συνέχεια, αντίστοιχα αστυνομικά καθήκοντα στα πλαίσια του εαμικού κινήματος. Η ταύτιση δεν περιορίζεται στην τεχνογνωσία ή στις λειτουργίες του μηχανισμού, αλλά προεκτείνεται και στα πρόσωπα, αφού, υποτίθεται, πως οι πρώτες ομάδες εκτελεστών της ΟΠΛΑ συγκροτήθηκαν από κομμουνιστές αστυνομικούς που επιφορτίστηκαν με την τιμωρία "προδοτών" 

σελ.58

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της δράσης τους (πριν την ίδρυση της ΟΠΛΑ στην Αθήνα) ήταν και το παρακάτω περιστατικό:

"Η διείσδυση του ΕΑΜ/ΚΚΕ στον κατοχικό κρατικό μηχανισμό έγινε για πρώτη φορά γνωστή στις πραγματικές της διαστάσεις τη νύχτα της 6ης προς 7η Απριλίου 1943, όταν μια ομάδα ενόπλων χωροφυλάκων μπήκαν στο σανατόριο φυματικών "Η Σωτηρία" στη λεωφόρο Μεσογείων, αφόπλισαν τους έκπληκτους συναδέλφους τους της φρουράς και ελευθέρωσαν 56 κομμουνιστές κρατούμενους που είχαν μεταχθεί από τις φυλακές της Ακροναυπλίας."
σελ.56

"Το σχέδιο και η εκτέλεση της επιχείρησης αυτής, που οργανώθηκε από την ηγεσία της ΚΟΑ και του ΕΛΑΣ Αθήνας (με προσωπική συμμετοχή του Κωτσάκη), βασίστηκε στη συνδρομή αστυφυλάκων και χωροφυλάκων οργανωμένων στο ΚΚΕ, που διέθεσαν όπλα, στολές για το καμουφλάζ, συνθήματα και τα 18 από τα 24 πρόσωπα της ομάδας εισβολής"
  σελ.56-7

 Στην αρχή η ΟΠΛΑ, πρωτού οι δολοφονίες μπουν στην ημερησία διάταξη, χρησιμοποιούσε διάφορες μεθόδους εκφοβισμού και απειλές. Από αυτές δεν γλίτωναν ούτε μικρά παιδιά που μοίραζαν υλικό για άλλες οργανώσεις. 
 Ενδεικτικό είναι το περιστατικό που διηγείται -με κάποια διάθεση αυτοκριτικής, είναι αλήθεια- ένα μέλος της ΟΠΛΑ Θησείου ονόματι Παναγιώτης Βαζούρας:

 "Ο πρώτος μας στόχος ήταν ένα παιδάκι άλλης οργάνωσης που μοίραζε έντυπα. Μας καλεί ο Ράπτης, πήγαμε και το βρήκαμε το παιδί κάπου εδώ πέρα –φρόντισα να μη φαίνομαι και πολύ γιατί με ξέρανε– και καθίσαμε οχτώ νταγλαράδες απέναντί του και συζητούσαμε τι θα κάνουμε κλπ. Σηκώθηκα λοιπόν εγώ και του λέω: «Αν τα ξαναμοιράσεις αυτά, θα σε σκοτώσουμε! Το ξανακάνεις;», «Όχι, όχι!».

Τρομοκρατία…"
σελ.62

 Απ΄την στιγμή βέβαια που ξεκίνησε η ένοπλη δράση, ήταν εξαιρετικά επισφαλές για το όποιο μέλος της ΟΠΛΑ να διαρρήξει τους δεσμούς του με την οργάνωση:

 "Όταν ένα μέλος της ΟΠΛΑ Πλάκας, ο Βασίλης Ρερές, αποχώρησε από την οργάνωση, τον σκότωσαν επειδή είχε πάρει μέρος σε εκτελέσεις και γνώριζε ανθρώπους"
σελ.61

 ενώ το ίδιο ίσχυε σε κάποιες περιπτώσεις και για αποχωρήσαντα μέλη της ΕΠΟΝ:

   "Εκτελέσεις μελών της ΕΠΟΝ που αποσκίρτησαν μπορούν, πάντα σε συνάρτηση με την χρονική συγκυρία, να θεωρηθούν είτε προειδοποιητικές, όπως η περίπτωση του 19χρονου «λιποτάκτη» Ξενοφώντα Παπαδάκη στην Καλλίπολη του Πειραιά τα Χριστούγεννα του 1943.."
 σελ.61

Ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό στοιχείο, το οποίο δεν έχει αξιολογηθεί επαρκώς μέρι σήμερα, είναι η καθοριστική συμμετοχή πρώην μελών της ΟΠΛΑ, και γενικότερα των εαμικών οργανώσεων, σε ρόλο κουκουλοφόρου καταδότη στα μπλόκα που διενεργούσαν Γερμανοί και ελληνικές κατοχικές αρχές.
 Ας δούμε λίγο τα στοιχεία που παραθέτει ο Χανδρινός:

 Για τα μπλόκα σε Δουργούτι (σημερινός Νέος Κόσμος) και Κοκκινιά:

"Οι αποτελεσματικότεροι μασκοφόροι στα μπλόκα του 1944 ήταν πάντοτε πρώην μέλη της ΟΠΛΑ, όπως οι Θεόδωρος Μπαξεβανίδης και Θεόδωρος Μπαντράνης, που πρωταγωνίστησαν με τη νέα τους ιδιότητα ως μέλη των Ταγμάτων και της Ειδικής Ασφάλειας στα δύο πιο αιματηρά μπλόκα της πρωτεύουσας –σε Δουργούτι και Κοκκινιά αντίστοιχα"
σελ.62

 Για του Ζωγράφου:

"Τα ξημερώματα της 27ης Ιουνίου η συνοικία του Ζωγράφου κυκλώθηκε από τα Τάγματα που, έχοντας μαζί τους έναν πρώην εξωμότη ΕΛΑΣίτη, πέτυχαν να αιχμαλωτίσουν όλη σχεδόν τη δύναμη του 3^ου Λόχου Ζωγράφου."
σελ.134

Για το Περιστέρι:

"Από τους καταδότες του μπλόκου που επικηρύχθηκαν από την ΟΠΛΑ και αναζητούνταν σε όλες τις συνοικίες, μια νεαρή κοπέλα –η Αθανασία Κανελλοπούλου, πρώην ΕΠΟΝίτισσα– πλήρωσε με τη ζωή της την προδοσία της μετά την Απελευθέρωση από την Πολιτοφυλακή Περιστερίου."

 σελ.137

 Πάλι για την Κοκκινιά:

"Οι καταδότες –ένας εκ των οποίων ήταν πρώην μέλος της ΟΠΛΑ– υπέδειξαν αρχικά όλα τα στελέχη των ενόπλων οργανώσεων"
σελ.148

 Και ένα ακόμα παρεμφερές περιστατικό:

"Στις 14 Ιουλίου, δύο χωροφύλακες της Ειδικής Ασφάλειας έπεφταν νεκροί από τις σφαίρες αγνώστων στην οδό Αριστείδου. Ήταν οι Γεώργιος Φόης και Κωνσταντίνος Ρεμούνδος –πρώην μέλος της ΕΠΟΝ Νέας Ιωνίας, και επικηρυγμένος από μήνες για την κατάδοση στελεχών στους Γερμανούς"

σελ.138

 συνεχίζεται...

Απ'τις γερμανόφιλες οργανώσεις στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ

  Όπως είχαμε δει εδώ: http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2012/01/blog-post_05.html
 όσο πλησίαζε η αποχώρηση των κατακτητών, οι κομμουνιστές προσπαθούσαν ποικιλοτρόπως να προσεταιριστούν όσο περισσότερους μπορούσαν από αυτούς που μέχρι πρότινος είτε συνεργάζονταν ανοικτά με τους Γερμανούς είτε εξοπλίζονταν με την ανοχή των τελευταίων.
 Αυτές οι προσπάθειες των κομμουνιστών για "μεταγραφές της τελευταίας στιγμής" αν και σίγουρα δεν είχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα, εντούτοις δεν μπορούμε να πούμε ότι απέτυχαν ολοκληρωτικά. Στην προαναφερθείσα ανάρτηση αναφέραμε κάποια παραδείγματα.
 Εδώ θα αναφέρουμε κάποια ακόμα, πολύ πιο "ακραία"...

 Στις 25/11/1944 δημοσιεύτηκε η "Έκθεση επί των εθνικών σκοπών και του εθνικού έργου της οργάνωσης Χ", απ΄το τμήμα διαφωτίσεως της συγκεκριμένης οργάνωσης.
 Σε αυτό το σπάνιο ντοκουμέντο, το οποίο αλιεύσαμε από εδώ:
  http://istoria.forumotion.com/t4265-topic,
 αναφέρονται πολλά παραδείγματα ανθρώπων οι οποίοι προς το τέλος της Κατοχής μεταπήδησαν απ΄τις γερμανόφιλες οργανώσεις ΟΕΔΕ, ΕΕΕ και απ΄τις γερμανικές υπηρεσίες στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ!!
Μπορεί αυτό να ακούγεται περίεργο και οξύμωρο, αλλά τα περίεργα και τα οξύμωρα δεν ήταν και τόσο σπάνια φαινόμενα στην Ελλάδα εκείνης της ταραγμένης εποχής.

 Ο συντάκτης της έκθεσης αναφέρει παραδείγματα συγκεκριμένων ανθρώπων με ονοματεπώνυμο που ακολούθησαν αυτήν την περίεργη πολιτική διαδρομή:

 - Αντώνιος Ξενάκης: Απ΄την ΟΕΔΕ στον ΕΛΑΣ του Γκύζη
 - Κώστας Μαλεβίτης, Βασίλης Δημαράς, Μιλτιάδης Καραμούτσας: Απ΄την ΟΕΔΕ στον ΕΛΑΣ Πετραλώνων
 - Δημήτρης Παπαδημητρίου: Απ΄τα ΕΕΕ του Βόλου κατήλθε στην Αθήνα όπου κατετάγη στον ΕΛΑΣ Μεταξουργείου
 - Γ. Παραβάτος: Απ΄την ΟΕΔΕ στην ΟΠΛΑ Πετραλώνων
 - Γεώργιος Παυλίδης: Απ΄την ΟΕΔΕ στο ΕΑΜ Κολωνακίου
 - Κοκκινόπουλος και Στουραϊτης: Απ΄την ΟΕΔΕ στον ΕΛΑΣ Πετραλώνων, πιθανώς σε υπεύθυνη θέση.
 - Ρηγόπουλος: Από γκεσταπίτης στον ΕΛΑΣ Κουκακίου
 - Κώστας Αποστολίδης: Από συνεργάτης των Γερμανών στο ΕΑΜ Κηφισιάς.
 - Ηλίας Βογιατζής: Από συνεργάτης των SS στον ΕΛΑΣ του Ψυρρή
 - Κώστας Αντωνόπουλος και Ευάγγελος Κυριτσόγλου: Από συνεργάτες των SS στον Βόλο στην ΟΠΛΑ Αθηνών
 - Δημήτρης Προβατάς και Καλλιρόη Προβατά: Από συνεργάτες των SS στα Χανιά στον ΕΛΑΣ του Γκύζη
 - Ηρακλής Λέφας και Δημήτρης Νέστορας: Από συνεργάτες των SS στον ΕΛΑΣ του Γκύζη
 - Σταθάκος: Από συνεργάτης των SS στην ΟΠΛΑ Πετραλώνων

 Είναι λογικό τα παραπάνω στοιχεία να εμπεριέχουν πολλές γενικεύσεις και μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ακριβή.
 Π.χ οι όροι "συνεργάτης των Γερμανών" ή "συνεργάτης των SS" ή "γκεσταπίτες" δεν είναι σαφείς και από μόνοι τους δεν σημαίνουν τίποτα αν δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένα επιβαρυντικά στοιχεία (π.χ. αθέμιτος πλουτισμός, άσκοπες εγκληματικές ενέργειες, εκβιασμοί κτλ).

 Ανεξάρτητα όμως απ΄τα επιμέρους στοιχεία, υπάρχουν κάποια δεδομένα που πρέπει να αναφερθούν.

 Το σίγουρο είναι ότι τότε η αποχώρηση των Γερμανών άφησε εκτεθειμένους πολλούς απ΄τους πρώην συνεργάτες τους. Αυτό δεν ίσχυε τόσο γι'αυτούς που ήταν οργανωμένοι σε μαζικά ένοπλα τμήματα, άρα και θα μπορούσαν να αυτοπροστατευτούν, όσο για τους μεμονωμένους συνεργάτες γερμανικών υπηρεσιών και τα μέλη μικρών γερμανόφιλων πολιτικών οργανώσεων.
  Ένας πολύ ασφαλής τρόπος για να καλυφθούν αρκετοί από αυτούς (όχι όλοι προφανώς), ήταν η ένταξη έστω και την ύστατη ώρα στην ισχυρότερη αντιστασιακή οργάνωση, η οποία ήταν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, ο αριστερός χαρακτήρας του οποίου τους βοηθούσε να "ξεπλυθούν" ευκολότερα.
Όπως είχαμε δει και πιο πάνω, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ δεν είχε κανένα πρόβλημα να μοιράζει συγχωροχάρτια σε πάσης φύσεως "προδότες" (σύμφωνα με την κομμουνιστική φρασεολογία), αρκεί αυτοί να εντάσσονταν στις γραμμές του. Αυτοί υπό προϋποθέσεις θα μπορούσαν να του φανούν ιδιαίτερα χρήσιμοι καθώς μπορεί να γνώριζαν σημαντικές πληροφορίες για τον ευρύτερο αντι-εαμικό χώρο.
 Συνεπώς, με τέτοιου είδους μεταγραφές ήταν όλοι ευχαριστημένοι.

 Τα στοιχεία που παραθέτει ο συντάκτης της έκθεσης της Χ, είναι μία ισχυρή ένδειξη ότι αυτό το φαινόμενο ήταν υπαρκτό.

Ο ίλαρχος Τηλέμαχος Βρεττάκος - μέρος α'

 Ο ίλαρχος Τηλέμαχος Βρεττάκος ήταν ένας απ΄τους κυριότερους πρωταγωνιστές του κατοχικού εμφυλίου στην νότια Πελοπόννησο. To 1926 εισήχθη στην Σχολή Ευελπίδων απ'όπου αποφοίτησε τρία χρόνια μετά ως ανθυπίλαρχος. Κατά την διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε στην Μεραρχία Ιππικού και μετά την κατάρρευση του μετώπου λόγω της γερμανικής επίθεσης γύρισε στον τόπο διαμονής του στην περιοχή του Γυθείου.

Η έντονη δραστηριοποίησή του στο αντιστασιακό κίνημα ξεκίνησε το 1943. Τον Μάρτιο εκείνου του έτους συμμετείχε σε σύσκεψη αξιωματικών του Γυθείου με θέμα την οργάνωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Εκτός απ'τον ίδιο συμμετείχαν και άλλοι αξιωματικοί όπως ο λοχαγός Τσόμπος, ο υπολοχαγός Ν.Δεμέστιχας, ο ανθυπολοχαγός Δ.Δεμέστιχας, ο ανθυπασπιστής Μανωλάκος κ.α.
 Το κυριότερο διακύβευμα της σύσκεψης ήταν το σε ποια οργάνωση θα εντάσσονταν. Στην οργάνωση των αξιωματικών που είχαν ήδη αρχίσει να κινητοποιούνται σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου και λίγο αργότερα πήρε την ονομασία Ελληνικός Στρατός (Ε.Σ) ή στο ΕΑΜ. Η έντονη παρουσία των κομμουνιστών στο ΕΑΜ είχε ήδη γίνει αντιληπτή και αυτό προφανώς προκαλούσε καχυποψία σε μεγάλο μέρος του ντόπιου πληθυσμού που κυριαρχούσαν οι βασιλόφρονες. Ο υπολοχαγός Ν.Δεμέστιχας που εκτός απ΄τον εαυτό του εξέφραζε και μεγάλο μέρος των ντόπιων αξιωματικών και παραγόντων της Μάνης που τον είχαν εξουσιοδοτήσει σχετικά, ήταν εναντίον της σύμπραξης με το ΕΑΜ διότι πίστευε ότι η ύπαρξη κομμουνιστών καθοδηγητών θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στους αξιωματικούς.
 Ο Βρεττάκος αντίθετα πίστευε ότι θα ήταν προτιμότερο να μπούν στο ΕΑΜ για να αναλάβουν αυτοί την πρωτοβουλία και να μην αφήσουν τους κομμουνιστές να το ελέγξουν.
 Υπήρξε έντονη διαφωνία που δεν γεφυρώθηκε. Έτσι επήλθε διάσπαση. Ο Βρεττάκος μαζί με τους ανθυπασπιστές Μανωλάκο και Λεβάκο απεχώρησαν και εντάχθηκαν στο ΕΑΜ. Ειδικά ο Βρεττάκος ανέλαβε και επιτελάρχης (στρατιωτικός υπεύθυνος) στο ΕΑΜ Λακωνίας.
 Ουσιαστικά δηλαδή επιχείρησε να κάνει εισοδισμό στο ΕΑΜ με σκοπό να το ελέγξει εκ των έσω. Η προσπάθειά του ήταν εκ των προτέρων καταδικασμένη σε αποτυχία. Οι κομμουνιστές ήταν πολύ πιο έμπειροι στην συνωμοτική δράση απ΄τον Βρεττάκο και τον κάθε Βρεττάκο. Επίσης ήταν φύσει καχύποπτοι απέναντι στους μόνιμους αξιωματικούς που εντάσσονταν στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (έχουμε δει πολλά σχετικά παραδείγματα σε παλαιότερες αναρτήσεις), πόσο μάλλον απέναντι στους Μανιάτες αξιωματικούς που ήταν γνωστό ότι σε μεγάλο ποσοστό ήταν συντηρητικοί βασιλόφρονες. Αν μη τι άλλο ο Βρεττάκος με αυτήν του την κίνηση έδειξε ότι είχε μάλλον υποτιμήσει τους κομμουνιστές, όσον αφορά τόσο την επιρροή τους στο ΕΑΜ όσο και γενικότερα.

 Κατά την παραμονή του στο ΕΑΜ ο Βρεττάκος προσπάθησε να συνεργαστεί με τον λοχαγό Καραγιαννάκο στην Σπάρτη για να συγκροτήσουν από κοινού στρατιωτικό επιτελείο, κατόπιν συμφωνίας με τον λοχαγό Ταβερναράκη που είχε έλθει στην περιοχή σαν απεσταλμένος απ'το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Όπως είχαμε δει εδώ ο Καραγιαννάκος ήταν αρχικά ο επικεφαλής των αξιωματικών της Σπάρτης που ήταν προσκείμενοι στον Ε.Σ. Η συνεργασία τους όμως δεν ευοδώθηκε διότι και οι δύο ήθελαν να ηγούνται του επιτελείου. Ο μεν Καραγιαννάκος λόγω παλαιότητας, ο δε Βρεττάκος λόγω της στήριξής του απ΄το ΕΑΜ.

 Λίγο αργότερα ο Βρεττάκος έστειλε τον ανθυπασπιστή Στέφανο Μανωλάκο στον Πάρνωνα όπου βρισκόταν μία μονάδα του ΕΛΑΣ με επικεφαλείς τους Λεβεντάκη και Κονταλώνη, για να ρυθμίσουν τρέχοντα στρατιωτικά ζητήματα. Ο Μανωλάκος όμως ούτε επέστρεψε στο καθορισμένο χρονικό σημείο, ούτε έστειλε κάποια ειδοποίηση. Ο Βρεττάκος ανησύχησε και ανέβηκε ο ίδιος στον Πάρνωνα. Εκεί οι ελασίτες τον ενημέρωσαν ότι ο Μανωλάκος σκοτώθηκε από Ιταλούς. Χωρίς να είναι γνωστές οι ακριβείς λεπτομέρειες σχετικά με την παρουσία του Βρεττάκου στον Πάρνωνα, είναι προφανές ότι εκεί επήλθε η ρήξη του με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Πέραν του ότι απέφυγαν να τον φέρουν σε επαφή με τον Άγγλο ταγματάρχη Χάρρινγκτον που ήταν στην περιοχή, ο Βρεττάκος ήταν πεπεισμένος ότι τον Μανωλάκο τον σκότωσαν οι κομμουνιστές επειδή δεν τον εμπιστεύονταν.

 Μέσα σε αυτό το κλίμα και αφού βεβαιώθηκε ότι η προσπάθειά του να καθοδηγήσει εκ των έσω το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ δεν είχε καμμία τύχη γιατί ήταν πλήρως ελεγχόμενο απ΄τους κομμουνιστές, ο Βρεττάκος επιστρέφοντας απ΄τον Πάρνωνα αποφάσισε να το εγκαταλείψει.
 Τέλος Ιουνίου του 1943 στέλνει επιστολή στον υπολοχαγό Δεμέστιχα με την οποία παραδεχόταν το λάθος του να συνεργαστεί με το ΕΑΜ και τον ενημέρωνε ότι θα συνταχθεί πλέον με τους αξιωματικούς του Ε.Σ.

 Από τότε ξεκινάει το δεύτερο μέρος της παρουσίας του Τηλέμαχου Βρεττάκου στο αντάρτικο, αυτήν την φορά στον Ε.Σ, δηλαδή σε οργάνωση ανταγωνιστική του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ όπου είχε αρχικά ενταχθεί.

Οι αξιωματικοί της Σπάρτης στην Κατοχή

 Απ΄τις αρχές του 1943 είχε οργανωθεί στην Σπάρτη μία μυστική οργάνωση κατώτερων αξιωματικών με σκοπό την αντιστασιακή δράση. Αυτή η τοπική οργάνωση υπαγόταν στον Ελληνικό Στρατό (Ε.Σ) την εθνική αντιστασιακή οργάνωση της Πελοποννήσου. Επικεφαλής των αξιωματικών του Ε.Σ στην Σπάρτη ήταν ο λοχαγός Καραγιαννάκος που κατάφερε να μυήσει στην οργάνωση το σύνολο των κατώτερων αξιωματικών της πόλης.

 Όπως απεδείχθη όμως στην συνέχεια, πρακτικά αρχηγός του Ε.Σ στην Λακωνία ήταν ο ίλαρχος Τηλέμαχος Βρεττάκος. Μόλις μαθεύτηκε τον Ιούλιο του 1943 ότι ο Βρεττάκος ανέβηκε στον Ταϋγετο ως επικεφαλής ομάδας με σκοπό την παραλαβή όπλων απ’τους Συμμάχους διαμέσω αεροποροκών ρίψεων, πολλοί Λάκωνες αξιωματικοί πήγαν εκεί χωρίς καν να ρωτήσουν τον Καραγιαννάκο. Αυτό δείχνει ότι η ηγεσία του Καραγιαννάκου ήταν περισσότερο τυπική παρά ουσιαστική.
 

Παράλληλα, ο Ε.Σ Σπάρτης κατέβαλλε προσπάθειες να συγκροτήσει και πολιτική οργάνωση στην πόλη της Σπάρτης με αρμόδιο τον γιατρό Σακελλαρίδη. Γενικότερα, ο Ε.Σ υστερούσε όσον αφορά την πολιτική οργάνωση, πράγμα που τον έφερνε σε μειονεκτική θέση απέναντι στο σαφώς πιο οργανωμένο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Επειδή όμως η τακτική των κομμουνιστών είχε ήδη αρχίσει να ενοχλεί πολύ κόσμο, δημιουργούνταν εκ των πραγμάτων κάποιες προοπτικές για την πολιτική οργάνωση του Ε.Σ.

Γύρω στο τέλος Ιουλίου του 1943, ο ταγματάρχης Κωστόπουλος διαδέχτηκε τον Καραγιαννάκο στην αρχηγία του Ε.Σ Σπάρτης, στον οποίο εντάχθηκε και ο ταγματάρχης Δεμέστιχας. Λίγες μέρες μετά, ο γιατρός Σακελλαρίδης μαζί με αρκετούς άοπλους οπαδούς του Ε.Σ, ανεβαίνουν στον Ταύγετο στο δάσος της Βασιλικής όπου ήταν ήδη ο ίλαρχος Βρεττάκος και αναμένονταν συμμαχικές ρίψεις για τον περαιτέρω εξοπλισμό των ανταρτών της οργάνωσης. Πολλοί απ’αυτούς που ανέβηκαν ήταν άοπλοι, ενώ ακόμα και οι ένοπλοι δεν ήταν επαρκώς εξοπλισμένοι.

  Όμως, όχι μόνο δεν έγιναν ρίψεις, αλλά το τμήμα του Ε.Σ δέχθηκε στις 13/08/1943 αιφνιδιαστική επίθεση απ‘τον ΕΛΑΣ και διαλύθηκε. Εκεί σκοτώθηκε ο γιατρός Σακελλαρίδης και άλλοι.

  
 Τα γεγονότα της Βασιλικής γρήγορα μαθεύτηκαν στην Σπάρτη και ανησύχησαν τους αξιωματικούς. Τότε ο Κωστόπουλος ήρθε σε επαφή με εκπροσώπους του ΕΑΜ. Αυτοί απαίτησαν να διαλυθεί ο Ε.Σ και οι αξιωματικοί να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ.

 Κατόπιν συνεννόησης μεταξύ των αξιωματικών, αποφασίστηκε ομοφώνως με την προτροπή του Κωστόπουλου να ενταχθούν όλοι στον ΕΛΑΣ. Όντως γύρω στα μέσα Σεπτεμβρίου 1943, μετά την ιταλική συνθηκολόγηση, οι αξιωματικοί της Σπάρτης (συνολικά 19 άτομα) ανέβηκαν στον Πάρνωνα όπου ήταν η διοίκηση του 8ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ όλοι πλην του Κωστόπουλου! Οι ελασίτες δεν τον ήθελαν στις τάξεις τους για λόγους που δεν έχουν ξεκαθαριστεί, και τον έδιωξαν.

  Τον Οκτώβριο του ’43 ο ΕΛΑΣ διέλυσε το τμήμα Ε.Σ του Βρεττάκου στην Παληοχώρα και εκτέλεσε τον τελευταίο. Λίγο αργότερα ξεκίνησε -σαν λογική αντίδραση προς τις μεθόδους των ελασιτών- η συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Λακωνία, όπου πρωτοστάτησε ο αδελφός του Τηλέμαχου Βρεττάκου, ο Λεωνίδας.

  Τότε κάποιοι αξιωματικοί απ'αυτούς που είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ, προσχώρησαν στα νεοσύστατα τάγματα. Οι πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις ήταν αυτές των ταγματαρχών Κωστόπουλου και Δεμέστιχα.

 Μετά την μη-αποδοχή του απ'τον ΕΛΑΣ ο ταγματάρχης Κωστόπουλος γύρισε στο χωριό του. Οι απειλές όμως των κομμουνιστών εναντίον του τον ώθησαν να ενταχθεί στα Τάγματα Ασφαλείας. Ανέλαβε ηγετική θέση στο τάγμα της Σπάρτης ως στρατιωτικός σύμβουλος και διοικητής αμύνης Μυστρά. Αργότερα διετέλεσε για λίγο καιρό διοικητής του Συντάγματος Ασφαλείας (τάγματα Σπάρτης και Γυθείου) της Λακωνίας. 
 Δηλαδή, αυτός που πρωτοστάτησε στην ένταξη των αξιωματικών του Ε.Σ Σπάρτης στον ΕΛΑΣ, δεν έγινε δεκτός στον ΕΛΑΣ και λίγο αργότερα εντάχθηκε στα Τάγματα Ασφαλείας και μάλιστα ως επικεφαλής!

  
 Ο ταγματάρχης Δεμέστιχας εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ ως διοικητής τάγματος. Τον Νοέμβριο του 1943 τον επισκέφτηκε η γυναίκα του στο βουνό και τον έπεισε να φύγει απ’το αντάρτικο. Τότε προφασίστηκε βαρειά ασθένεια και πήρε ολιγοήμερη αναρρωτική άδεια. Κατέβηκε στην Σπάρτη και δεν ξαναγύρισε στον ΕΛΑΣ. Ετοιμαζόταν να φύγει για την Μέση Ανατολή, αλλά τελικά πείστηκε να ενταχθεί στο Σύνταγμα Ασφαλείας Σπάρτης. Αργότερα διετέλεσε και διοικητής του, μετά τον Κωστόπουλο. Συνελλήφθη προσωρινά απ’τους Γερμανούς με την κατηγορία ότι είχε έρθει σε συνεννόηση με τους αντάρτες και ότι ήταν αγγλόφιλος, αλλά αφέθηκε ελεύθερος και ανέλαβε την διοίκηση του τάγματος Γυθείου.

  
 Το παράδειγμα της Σπάρτης είναι μία ακόμη απόδειξη ότι είναι γελοίο να χαρακτηρίζονται απ'τους αριστερούς ως προδότες αυτοί που υπηρέτησαν στα Τάγματα Ασφαλείας. 
 Σύμφωνα με την αριστερή λογική, π.χ ο ταγματάρχης Δεμέστιχας ήταν προδότης όσο ήταν στον Ε.Σ (οι κομμουνιστές την χαρακτήριζαν προδοτική οργάνωση), μετά έγινε πατριώτης (αφού πήγε στον ΕΛΑΣ) και μετά ξανάγινε προδότης (πηγαίνοντας στα Τ.Α)!!!
 Αστεία λογική που δεν στέκει με τίποτα.
 Η ιστορική πραγματικότητα είναι πάντα πιο πολύπλοκη όπως κατέδειξαν τα προαναφερθέντα παραδείγματα.




 Πηγές:
 "Μόνιμοι αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ - οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης" του Γιάννη Πριόβολου
 "Εθνική Αντίστασις 1941-1945" του Κοσμά Αντωνόπουλου

Aπ'το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην συνεργασία με τους Γερμανούς

 Οι αριστεροί αρέσκονται στο να χαρακτηρίζουν ως "προδότες" όλους αυτούς που εξοπλίστηκαν με την ανοχή ή την ενίσχυση των Γερμανών για να πολεμήσουν τον ΕΛΑΣ. Το θέμα έχει αναλυθεί αρκετά, και θα αναλυθεί ακόμα περισσότερο. Η παρούσα ανάρτηση όμως θα αναφερθεί επιγραμματικά σε κάποια πρόσωπα που έδρασαν στην βόρειο Ελλάδα και των οποίων η δράση καταρρίπτει τα αριστερά στερεότυπα.
 Υπήρχαν πολλοί ορκισμένοι αντικομμουνιστές της κατοχικής περιόδου με έντονη δράση και ηγετικό ρόλο, οι οποίοι αρχικά είτε συνεργάζονταν με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ είτε ήταν κανονικά ενταγμένοι σε αυτό.
 Και όμως από ένα σημείο και μετά αυτοί οι άνθρωποι στράφηκαν εναντίον του.
 Σύμφωνα με την αριστερή λογική, αρχικά ήταν "πατριώτες" (αφού συνεργάζονταν με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ) και μετά έγιναν "προδότες" (αφού στράφηκαν εναντίον του συνεργαζόμενοι από ένα σημείο και μετά με τους κατακτητές).
 Φυσικά η παραπάνω αριστερή λογική είναι για τα πανηγύρια. Δεν μπορεί ένας άνθρωπος να μεταλλαχτεί εν μία νυχτί από πατριώτης σε προδότης και τούμπαλιν.  
 Οπότε οι λόγοι της συνεργασίας των παρακάτω οπλαρχηγών με τους Γερμανούς θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού και όχι σε δήθεν προδοσίες.



 Ενδεικτικά αναφέρουμε τα παρακάτω παραδείγματα που αφορούν (πλην ενός)  τον γεωγραφικό χωρο της δυτικής Μακεδονίας:

Μιχάλης Παπαδόπουλος, γνωστότερος ως Μιχάλαγας: Αρχικά συνεργαζόταν με το ΕΑΜ και το ενίσχυε υλικά. Τα έσπασε μαζί τους για λόγους που έχουν αναφερθεί εδώ και πήγε στην ΠΑΟ. Μετά την εκδίωξη της ΠΑΟ απ'τον ΕΛΑΣ, κατέφυγε στους Γερμανούς και υπήρξε ηγετικό στέλεχος του Εθνικού Ελληνικού Στρατού (ΕΕΣ) στην Κοζάνη.

Κώστας Παπαδόπουλος: Ήταν στον εφεδρικό ΕΛΑΣ, αλλά απεχώρησε μετά από έντονη διαφωνία με ένα συγγενικό του πρόσωπο. Εντάχτηκε αρχικά στην ΠΑΟ και μετά στον ΕΕΣ του οποίου υπήρξε ηγετικό στέλεχος στην περιοχή του Κιλκίς. [1]

Φραγκίσκος Κολάρας: Ήταν ανεξάρτητος οπλαρχηγός στην περιοχή της Καστοριάς και αρχικά συνεργαζόταν με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Αντιπαθούσε βαθύτατα τους σλαβόφωνους, και αυτό ήταν αρκετό για να διαρραγούν οι σχέσεις του με τον ΕΛΑΣ. Μετά συνεργάστηκε με την ΠΑΟ, και τελικώς με τους Γερμανούς. Υπήρξε επικεφαλής των ενόπλων χωρικών στην περιοχή της Εορδαίας. [2]

 Πέραν των τριών παραπάνω που είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο (κυρίως οι 2 πρώτοι) στα δρώμενα του κατοχικού εμφυλίου της Μακεδονίας, υπήρχαν και κάποιοι άλλοι μικρότερου βεληνεκούς που ακολούθησαν την ίδια διαδρομή:

Στάθης Κωνσταντινίδης, γνωστότερος ως Χασιλάς: Ενίσχυε αρχικά τόσο το ΕΑΜ όσο και την ΠΑΟ. Οι επαφές του όμως με την ΠΑΟ ήταν μη-αποδεκτές για τους κομμουνιστές και έτσι ήρθε σε ρήξη μαζί τους. Αργότερα οργανώθηκε στον ΕΕΣ σαν οπλαρχηγός στο χωριό Κλείτος. [3]

Αβραάμ Σεμερτζίδης: Αρχικά υπήρξε δέκαρχος του ΕΛΑΣ και συμμετείχε στην μάχη του Φαρδύκαμπου κατά των Ιταλών τον Μάρτιο του 1943. Κατόπιν έγινε ομαδάρχης σε φυλάκιο του ΕΛΑΣ. Τραυματίστηκε σε σύγκρουση με Γερμανούς. Μετά ήρθε σε ρήξη με την ηγεσία γιατί αρνήθηκε να χτυπήσει γερμανικό τμήμα και έφυγε απ΄τον ΕΛΑΣ. Λίγο αργότερα εντάχθηκε στον ΕΕΣ στην Κοζάνη. [4]

Χαρίσιος Βαγιόπουλος: Όταν εμφανίστηκε ο ΕΛΑΣ κατετάγη σε αυτόν, αλλά διαφώνησε γρήγορα και κατέφυγε στην Κοζάνη. Αργότερα ανέλαβε καπετάνιος τμήματος 60 αντικομμουνιστών οπλιτών  με έδρα το χωριό του Καλονέρι Βοϊου. [5]

Βασίλης Kωτσίδης: Τον Μάρτιο του 1943 εντάχθηκε εθελοντικά στο συγκρότημα του ΕΛΑΣ στο Σινιάτσικο. Το φθινόπωρο του ιδίου έτους εντάχθηκε στην ΠΑΟ. Μετά την διάλυση της ΠΑΟ χρημάτισε οπλίτης του ΕΕΣ στον Κλείτο. [6]

Παντελής Θεοδώρου: Διαφωτιστής του ΕΑΜ στην Λυγερή Κοζάνης. Μετά πέρασε στον ΕΕΣ όπου υπηρέτησε ως οπλίτης. [7]

Ηλίας Σισμανίδης: Τον Μάρτιο του 1943 ήταν μέλος δεκαρχίας του ΕΛΑΣ. Το 1944 εντάχθηκε στον ΕΕΣ στο χωριό του την Ακρινή. [8]

Ιωάννης Χαριτωνίδης: Αρχικά υποστήριζε το ΕΑΜ αλλά μετά εντάχθηκε στον ΕΕΣ στο Μαυροδένδρι. [9]

Αντώνιος Δάγκουλας: Εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ στα Γρεβενά. Για άγνωστους λόγους έπεσε σε δυσμένεια, συνελήφθη, ανακρίθηκε, φυλακίστηκε και κακοποιήθηκε απ΄τους κομμουνιστές. Κατάφερε να δραπετεύσει και μετά έπεσε στα χέρια των Γερμανών με τους οποίους πλέον συνεργάστηκε με προθυμία. Συνέστησε την Εθνική Ελληνική Ασφάλεια Πόλης Θεσσαλονίκης που ήταν υπό την πλήρη εποπτεία των Γερμανών και συναγωνιζόταν σε τρομοκρατική συμπεριφορά την κομμουνιστική ΟΠΛΑ. Η δράση του ήταν κατα γενική ομολογία κατακριτέα. [10]

 Στέργιος Σκαπέρδας: Ξεκίνησε απ'το ΕΑΜ αλλά απεχώρησε πιθανότατα όταν διαπίστωσε ότι πίσω απ΄το ΕΑΜ βρισκόταν το ΚΚΕ. Μετά από επιθέσεις που δέχτηκε από ελασίτες που λεηλάτησαν την περιουσία του, κατέφυγε στην Θεσσαλονίκη όπου και ξεκίνησε την συνεργασία του με τον γερμανόφιλο συνταγματάρχη Πούλο. Όταν το σώμα του Πούλου μετακινήθηκε στην Κρύα Βρύση, ο Σκαπέρδας συγκρότησε δικό του ένοπλο σώμα και συνεργαζόταν μαζί του. Ανέπτυξε έντονη δράση στον κάμπο των Γιαννιτσών. [11]
  


 Όλα τα παραπάνω παραδείγματα δίνουν μία γενική εικόνα όσον αφορά τις μεταπηδήσεις απ'το ένα στρατόπεδο στο άλλο κατά την διάρκεια του κατοχικού εμφυλίου στην γερμανοκρατούμενη Μακεδονία. Τα αίτια ήταν συνήθως προσωπικά και σπανιότερα πολιτικά. Σε πολλές περιπτώσεις οι πραγματικοί λόγοι αυτών των "μεταγραφών" δεν έγιναν ποτέ γνωστοί και πιθανότατα είχαν να κάνουν με τον μικρόκοσμο της ελληνικής επαρχίας. 
 Όπως και να χει όμως, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι 2 απ'τους 3 κορυφαίους αντικομμουνιστές οπλαρχηγούς του ΕΕΣ  (Μιχάλαγας και Κώστας Παπαδόπουλος, ο τρίτος ήταν ο Κισά Μπατζάκ απ΄τον Κούκο Πιερίας) αρχικά ήταν στο στρατόπεδο του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ...


 [1] "Οι άλλοι καπετάνιοι", σελ.102
 [2] "Οι άλλοι καπετάνιοι", σελ.223-5
 [3] "Στάθης Κωνταντινίδης-Χασιλάς. Ένας αλλιώτικος καπετάνιος" του Κώστα Κωνσταντινίδη, σελ.65, 115-6, 143-4.
 [4]  "Οι άλλοι καπετάνιοι", σελ.259-260
 [5]  "Οι άλλοι καπετάνιοι" σελ.265
 [6]  Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.525
 [7]  Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.522
 [8]  Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.530
 [9]  Διδακτορικό Αθ.Καλλιανιώτη "Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία 1941-46", σελ.533
 [10] "Έλληνες εναντίον Ελλήνων" του Στράτου Δορδανά, σελ.289-90.
 [11] "Oι άλλοι καπετάνιοι", σελ.96-7