Συγκρούσεις μεταξύ των ανταρτών του Τσαούς Αντών και του ΕΛΑΣ

 Είχαμε δει εδώ το ξεκίνημα των εμφύλιων συγκρούσεων στην βουλγαροκρατούμενη ζώνη και ειδικά στην περιοχή του Παγγαίου. Τα γεγονότα αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα την φυγή των ανεξάρτητων ανταρτών του Τσακιρίδη απ΄το Παγγαίο προς το Τσαλ-Νταγ, όπου έδρευε ο Φωστερίδης με την ένοπλη ομάδα του.
 Ο Φωστερίδης ενημερώθηκε για τα γεγονότα του Παγγαίου και δεν ήταν διατεθειμένος φυσικά να έχει την ίδια τύχη. Στο Τσαλ-Νταγ, εκτός απ΄την ομάδα του Τσαούς Αντών υπήρχε και τμήμα του ΕΛΑΣ με την επωνυμία "Ρήγας Φεραίος", το οποίο απ'τον Δεκέμβριο διαρκώς ενισχυόταν.

 Οι ελασίτες του Τσαλ-Νταγ κάλεσαν στο λημέρι τους τον Φωστερίδη και τους άντρες του να γιορτάσουν μαζί την Πρωτοχρονιά του 1944. Τότε, ο πόντιος οπλαρχηγός αποφάσισε να δράσει άμεσα. Ο κίνδυνος του να έχει η ομάδα του την ίδια τύχη με τους αντάρτες του Παγγαίου ήταν υπαρκτός. Έτσι, αποφάσισε να χτυπήσει πρώτος τους ελασίτες, όπως και έγινε.
 Το αιφνιδιαστικό χτύπημα των ανταρτών του Φωστερίδη ήταν συντριπτικό. Οι ελασίτες του Τσαλ-Νταγ διαλύθηκαν. Οι νεκροί υπολογίζονταν σε 16-19, ενώ δύο διασωθέντες εντάχθηκαν στην ομάδα του Τσαούς Αντών.

Από τότε, Ιανουάριος του 1944, εώς και αρχές Μαϊου οπότε και οι άντρες των ΕΑΟ μετακινήθηκαν προς το οροπέδιο της Χάιδους που ήταν καταλληλότερο για ρίψεις πολεμικού υλικού από συμμαχικά αεροπλάνα, οι εθνικιστές αντάρτες επικράτησαν στο στρατηγικής σημασίας όρος Τσαλ-Νταγ.
 Οι ελασίτες επιχείρησαν τον Απρίλιο του '44 με συντονισμένη επιχείρηση να τους εκδιώξουν από εκεί, αλλά απέτυχαν. Οι εθνικιστές αντάρτες του Φωστερίδη απεδείχθησαν πολύ δύσκολος αντίπαλος για τους ελασίτες, ενώ και ο ντόπιος πληθυσμός δεν ήταν ιδιαίτερα φιλικός προς τους κομμουνιστές.

Αυτή η αποφασιστική κίνηση του Φωστερίδη την Πρωτοχρονιά του 1944 τον καθιέρωσε σαν αδιαφιλονίκητο επικεφαλή των ανεξάρτητων εθνικιστών ανταρτών της ευρύτερης περιοχής.
Στις 18/01/1944 στο Καστανωτό Ξάνθης έγινε συγκέντρωση των αρχηγών των εθνικιστικών αντάρτικων ομάδων όπου και αποφασίστηκε η οργανωτική δομή τους με την ονομασία Εθνικές Αντάρτικες Ομάδες (ΕΑΟ) υπό την ηγεσία του Φωστερίδη. Μαζί τους ήταν και στελέχη της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής υπό τον ταγματάρχη Μίλερ, ο οποίος αρχικά είχε έρθει στην περιοχή για να συνδράμει τον ΕΛΑΣ.
Τα γεγονότα σχετικά με τον Μίλερ θα αποτελέσουν θέμα ξεχωριστής ανάρτησης διότι παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

 Όπως ήταν αναμενόμενο, μετά τα παραπάνω γεγονότα ο Φωστερίδης έγινε "κόκκινο πανί" για τους κομμουνιστές οι οποίοι έκτοτε τον λασπολογούσαν διαρκώς. Ο λόγος ήταν ότι δεν μπορούσαν να χωνέψουν ότι αυτός τους αντιμετώπισε με το ίδιο τρόπο που αντιμετώπιζαν και αυτοί τους αντιπάλους τους. Γι'αυτό άλλωστε και επιβίωσε. Την εποχή εκείνη, ο ανταρτοπόλεμος, ειδικά όταν είχες απέναντί σου έναν ύπουλο και αποφασισμένο εχθρό όπως οι ελασίτες, απαιτούσε γρήγορες αιφνιδιαστικές κινήσεις δίχως συναισθηματισμούς.
 Ο Τσαούς Αντών το αντελήφθη εγκαίρως και έπραξε αναλόγως. Έτσι μπόρεσε να ανταπεξέλθει επιτυχώς στον διμέτωπο αγώνα εναντίον Βουλγάρων και κομμουνιστών.



 Πηγή: "Αντάρτες και καπετάνιοι" του Τάσου Χατζηαναστασίου

Αγώνες και θυσίες της ελληνικής Χωροφυλακής στην κατοχική Κρήτη

 Η Κρήτη αποτέλεσε μία ξεχωριστή περίπτωση όσον αφορά τα δρώμενα του 1941-44. Καταρχήν, ήταν η γεωγραφική της θέση που την καθιστούσε σε κάποιο βαθμό απομονωμένη απ΄την υπόλοιπη Ελλάδα, με συνέπεια να μην επηρεαστεί τόσο πολύ απ΄τις εμφύλιες κατοχικές διαμάχες.
  Απ΄την άλλη, η αιματηρή μάχη της Κρήτης που προηγήθηκε προκάλεσε την πολύ σκληρή γερμανική κατοχή στο νησί. Σημαντικό μέρος των γερμανικών αντιποίνων στρέφονταν κατά της Χωροφυλακής που είχε συμμετάσχει ενεργά στην μάχη της Κρήτης.

 Στην περιοχή του Ρεθύμνου οι Γερμανοί φυλάκισαν όλα τα μέλη του Τάγματος της Σχολής Χωροφυλακής και εκτέλεσαν πολλούς αξιωματικούς και οπλίτες του. Εκτέλεσαν επίσης τον διοικητή της Υποδιοικήσεως Μυλοποτάμου, ανθυπομοίραρχο Παναγιωτάκο και έναν ακόμη χωροφύλακα, καθώς και τον σταθμάρχη Πηγής  ενωμοτάρχη Γιαπετζάκη λόγω της δράσης τους κατά Γερμανών αλεξιπτωτιστών.

 Στα Χανιά, οι Γερμανοί αρχικά χρησιμοποιούσαν τους χωροφύλακες για διάφορες αγγαρείες εξευτελίζοντάς τους. Συγχρόνως λεηλάτησαν τους σταθμούς της Χωροφυλακής, παίρνοντας ότι θεωρούσαν χρήσιμο, με αποτέλεσμα η λειτουργία του σώματος να καταστεί προβληματική.
 Απ΄τα γερμανικά αντίποινα στην περιοχή των Χανίων δεν εξαιρέθηκαν φυσικά οι χωροφύλακες. Τις πρώτες μέρες της Κατοχής εκτελέστηκαν περίπου 30. Ο μοίραρχος Αρχοντάκης, ο στρατηγός Βουράκης και πολλοί συγγενείς του, οι υπενωμοτάρχες Βεργανελάκης και Κατσούλης, ο υπενωμοτάρχης Βεργανελάκης και πολλοί ακόμα εκτελέστηκαν απ΄τους κατακτητές.

 Γενικώς σε όλη την Κρήτη η Χωροφυλακή ανέπτυξε σημαντικό εθνικό έργο κατά την Κατοχή.

 - Καθοριστική ήταν η συμβολή των χωροφυλάκων Πατεράκη, Σαβιολάκη και Ζωιδάκη (ο τελευταίος σκοτώθηκε σε συμπλοκή με Γερμανούς) στην απαγωγή του γερμανού στρατηγού Κράιπε από Άγγλους τον Απρίλιο του 1944.

- Πολλοί χωροφύλακες ήταν σε στενή συνεργασία με τους Συμμάχους για την φυγάδευση Άγγλων στην Μέση Ανατολή, αλλά και για κατασκοπεία. Πολύ σημαντικό έργο επιτέλεσαν -μεταξύ άλλων- ο υπομοίραρχος Κυριάκης, ο ανθυπασπιστής Ρέτζος, ο ενωμοτάρχης Βαμιαδάκης που δρούσαν στο νομό Ρεθύμνου.  Κάποιοι αποκαλύφθηκαν με συνέπεια είτε να εκτελεστούν απ΄τους Γερμανούς (π.χ μοίραρχος Καπετανάκης, ανθυπομοίραρχοι Κωνσταντακόπουλος και  Μάζης, χωροφύλακας Μαραγκουδάκης, ενωμοτάρχης Φραγκάκης) είτε να αναγκαστούν να διαφύγουν εκτός Κρήτης (π.χ. ανθυπασπιστής Δραμυτινός, υπομοίραρχος Ιερωνυμάκης, ενωμοτάρχης Μαλανδράκης, υπενωμοτάρχης Κουρμουλής κ.α.). Ο ενωμοτάρχης Τσουρουνάκης συνελλήφθη απ'τους Γερμανούς και επρόκειτο να εκτελεστεί, αλλά τελικώς κατάφερε να αθωωθεί.

- Χάρη σε πληροφορίες απ΄την Χωροφυλακή Χανίων προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής κατέστη εφικτή η καταβύθιση ενός γερμανικού και ενός ιταλικού ατμόπλοιου στο λιμάνι της Σούδας.

- Στον νομό Ηρακλείου δρούσε απ'τον Ιούλιο ακόμα του 1941 η αντάρτικη ομάδα του Πετρακογιώργη στην οποία προσχώρησαν αξιωματικοί και οπλίτες της χωροφυλακής. Γενικότερα η Χωροφυλακή συνεργάστηκε αρμονικά τόσο με μικρότερες αντάρτικες ομάδες (π.χ. ομάδα του Παπαδάκη στην περιοχή του Ρεθύμνου ή και με την Εθνική Οργάνωση Ρεθύμνου) όσο με την μεγαλύτερη εθνική αντιστασιακή οργάνωση της Κρήτης, την ΕΟΚ (Εθνική Οργάνωση Κρήτης). Ιδιαίτερα ο διοικητής της Διοίκησης Χωροφυλακής Ρεθύμνου, ταγματάρχης Χαλκιαδάκης ανεδείχθη σε εξέχον στέλεχος της ΕΟΚ, αναπτύσσοντας παράλληλα ένα πολύ αποτελεσματικό δίκτυο κατασκοπείας, συνεργαζόμενος με άγγλους αξιωματικούς.


 Εξίσου ενδιαφέρουσες ήταν και οι (κακές) σχέσεις της κρητικής Χωροφυλακής με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, που θα τις δούμε σε άλλη αναρτηση.


 Υ.Γ: Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, να διευκρινίσουμε ότι η πάλαι ποτέ Χωροφυλακή δεν έχει απολύτως καμμία σχέση με την διάδοχό της, την αξιοθρήνητη - σε κάθε επίπεδο- ΕΛ.ΑΣ...



 Πηγή: "Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής 1936-1950" του Απόστολου Δασκαλάκη.

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΣΙΓΑΝΤΕ

 Σε αυτήν την διεύθυνση δημοσιεύτηκε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του ιστορικού Δημοσθένη Κούκουνα σχετικά με την δολοφονία του Ιωάννη Τσιγάντε απ΄τους Ιταλούς στις 14 Ιανουαρίου του 1943.

 Λόγω του ότι το άρθρο είναι πολύ αναλυτικό και μακροσκελές, παραθέτουμε ένα απόσπασμα που ίσως να ρίχνει φως στο μυστήριο σχετικά με την κατάδοση του Τσιγάντε στους Ιταλούς:

 

Τελικά, όμως, ποιο ήταν το πρόσωπο που έκανε την κατάδοση; Το αδιαμφισβήτητο στοιχείο ήταν ότι επρόκειτο για γυναίκα. Αλλά μια ανώνυμη γυναικεία φωνή δεν αποκλείεται να χρησιμοποιήθηκε για παραπλάνηση από εκείνους που ήθελαν νεκρό τον Τσιγάντε, είτε ήταν η Ιντέλιτζενς Σέρβις, είτε το ΕΑΜ, είτε κάποια άλλη πολιτική ομάδα. Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν πικραμένες ερωμένες του δραστήριου Τσιγάντε και μία απ’ αυτές θα είχε ένα καλό κίνητρο «ψυχικού βρασμού» για την αποτρόπαια κατάδοση.

Πάντως, έχει καταγραφεί μια γυναικεία παρουσία στη γκαρσονιέρα της Πατησίων αρ. 86, ελάχιστη μόλις ώρα πριν από την προδοσία. Ο αστυνόμος Λ. Παρίσης αναφέρεται στην παρουσία της «κυρίας Ψαρρού», η οποία συζητούσε με τον Τσιγάντε στις 10.30 π.μ. Προσθέτει χαρακτηριστικά ότι του πρόσφεραν ...βερμούτ και ότι άφησε την «κυρία Ψαρρού» εκεί ένα τέταρτο αργότερα όταν έφυγε. Σύμφωνα με άλλη μαρτυρία, στο τασάκι βρέθηκαν τρία αποτσίγαρα «με κοκκινάδι», χωρίς να βεβαιώνεται ότι επρόκειτο για τσιγάρα που είχε καπνίσει η ίδια ή ίσως μια άλλη γυναίκα.

Τίθεται λοιπόν το ερώτημα τι να ήθελε η κυρία Ψαρρού εκεί, στην υποτιθέμενη γιάφκα. Σημειωτέον ότι η κυρία Ψαρρού δεν ήταν άλλη από τη σύζυγο του συνταγματάρχη Δημητρίου Ψαρρού, στρατιωτικού αρχηγού της ΕΚΚΑ, που το Πάσχα του 1944 θα βρει οικτρό θάνατο ύστερα από τη διάλυση του 5/42 Συντάγματός του. Η κυρία Ψαρρού ταυτόχρονα όμως ήταν αδελφή της κυρίας Τσιγάντε και δεν αποκλείεται η συζήτηση με τον γαμπρό της να αναφερόταν σε κρίσιμα οικογενειακά θέματα του ζεύγους και να μετέφερε τις απόψεις της τελευταίας αναφορικά με τον μόνιμο δεσμό του ταγματάρχη Τσιγάντε με την Ελβετίδα Μαλού ή άλλες εξωσυζυγικές σχέσεις... Και μια τελευταία λεπτομέρεια, που την επισημαίνει ο Σπυρ. Κώτσης, μέλος της αποστολής Τσιγάντε: Κανείς οικείος ή συγγενής δεν ενδιαφέρθηκε να παραλάβει τη σορό του νεκρού αξιωματικού, με αποτέλεσμα οι Ιταλοί να την παραδώσουν στην Αστυνομία για ταφή.

Την εκδοχή της ζήλειας, που οδήγησε την άγνωστη καταδότρια στην αποτρόπαια πράξη της, υιοθετεί και η Ιωάννα Τσάτσου στο κατοχικό ημερολόγιό της («Φύλλα Κατοχής»), στο οποίο δίνει με χαρακτηριστική συντομία το πλαίσιο της εμφάνισης του Τσιγάντε στην κατοχική Αθήνα.

15 Σεπ. 1942: «Τηλεφώνησε ο Αρχιεπίσκοπος πως έφθασε στην Ελλάδα ο Γιάννης Τσιγάντες, με μεγάλα σχέδια, πολλά μέσα και πολλά χρήματα. Πρώτος σκοπός του Τσιγάντε είναι ο συντονισμός της αντίστασης και η αποτελεσματική συμπαράστασή της από μέρους της ελεύθερης Κυβέρνησης. Το γεγονός είναι αξιόλογο. Νοιώθομε πως η επίσημη ελεύθερη Ελλάδα μάς στεγάζει. Δεν θα είμαστε πια σκόρπιοι αντιμαχόμενοι, ανοργάνωτοι».

15 Οκτ. 1942: «Ο λοχαγός Στέφανος Δούκας κοντά στ’ άλλα είναι και σύνδεσμος του Γιάννη Τσιγάντε. Έρχεται ταχτικά και βλέπει τον Κωστάκη. Ο Τσιγάντες θέλει να οργανώσει το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο με Πρόεδρο το Δεσπότη. Είναι δύσκολο. Χρειάζονται πρόσωπα εμπιστοσύνης και γενικού κύρους. Ο Κωστάκης δίνει ονόματα και ιδέες στον Στέφανο Δούκα και ο Δούκας τα μεταφέρει στον Τσιγάντε».

23 Νοε. 1942: «Οι συνεννοήσεις του Τσιγάντε με τον Κωστάκη συνεχίζονται. Σ’ όλα τα κύρια σημεία έχουν συμφωνήσει. Τώρα ήρθε η ώρα να συναντηθούν με τον Αρχιεπίσκοπο».

8 Ιαν. 1943: «Αλλοιωμένος, κατάκοπος, ο Μακαριώτατος ήρθε χτες αργά στο σπίτι, όπου τον περίμενε ο Γιάννης Τσιγάντες. Οι εικόνες που είχε ζήσει όλη μέρα τον παρακολουθούσαν και τον βασάνιζαν. Σιγά σιγά άρχισε να μιλάει κι αυτόν ήταν μια ανακούφιση, μια διέξοδος. Έπειτα με τον Γιάννη Τσιγάντε και τον Κωστάκη έβαλαν τις βάσεις του Εθνικού Συμβουλίου».

12 Ιαν. 1943: «Ο Κωστάκης πήγε να συναντήσει τον Τσιγάντε σ’ ένα σπίτι πίσω από το Θέατρο Περοκέ. Είχαν ακόμη πολλά να συζητήσουν. Στη συζήτηση παρευρίσκονταν κι οι συνεργάτες του Τσιγάντε Κ.17 και Κ.18 (Ιωαννίδης και Λιναράς)».

14 Ιαν. 1943: «Απίστευτο σαν παραμύθι. Ο Στέφανος Δούκας αλλοιωμένος μάς έφερε την είδηση. Ο Γιάννης Τσιγάντες είναι νεκρός. Μια γυναίκα, λένε από ζήλεια, τηλεφώνησε στους ιταλούς: “Πηγαίνετε Πατησίων 86, θα συλλάβετε άγγλο”. Οι ιταλοί πολιόρκησαν την πολυκατοικία. Έγινε σωστή μάχη».

15 Ιαν. 1943: «Σήμερα έγινε η κηδεία του. Θάψαμε το παλληκάρι, θάψαμε και την ιδέα μιας πανεθνικής αντίστασης. Το βραδάκι ήρθε ο Στέφανος και μας είπε περισσότερα νέα. Οι ιταλοί μετά το τηλεφώνημα άρχισαν συστηματική έρευνα σ’ όλα τα πατώματα της πολυκατοικίας. Στην γκαρσονιέρα του Τσιγάντε ήταν δυο δικοί μας αξιωματικοί. Όταν δοκίμασαν να βγουν εμποδίστηκαν από τον ιταλό φρουρό. Τότε γύρισαν πίσω και πληροφόρησαν τον Τσιγάντε πως είναι πολιορκημένοι. Εκείνος ψύχραιμος άρχισε να καίει το αρχείο του. Ήταν μεγάλο, δεν πρόφταινε να τα κάψει όλα. Έσχιζε και έρριχνε τα χαρτιά στη φωτιά. Έρριχνε και μέσα στη λεκάνη της τουαλέτας. Οι ιταλοί είδαν καπνό και μπήκαν στην γκαρσονιέρα. Ο Τσιγάντες έβγαλε το πιστόλι του, πυροβόλησε τον ιταλό και δοκίμασε να φύγει. Στην εξώπορτα όμως τον εμπόδισε ο σκοπός. Πυροβόλησε κι αυτόν και τον πλήγωσε. Μα ο λαβωμένος τού τράβηξε από πίσω και το παλληκάρι έπεσε νεκρό».

24 Ιαν. 1943: «Πάρα πολλοί αξιωματικοί και πολίτες είναι ανακατεμένοι στην υπόθεση Τσιγάντε. Όλους αυτούς τους μήνες που βρίσκονταν στην Ελλάδα είχε ατελείωτες επαφές. Όπως συνήθιζε να κρατά σημειώσεις, κανείς δεν γνωρίζει αυτή τη στιγμή αν το όνομά του δεν είναι στα χέρια των Ιταλών. Όλοι κρύβονται. Ο Στέφανος Δούκας είναι σ’ επαφή μ’ ένα δίχτυο αντικατασκοπείας. Περνά ταχτικά από το σπίτι και μου λέει τα τελευταία νέα. Εγώ πάλι τα μεταδίδω στον Κωστάκη κι αυτός στον Αρχιεπίσκοπο. Οι ιταλοί έχουν σπάσει τη λεκάνη και έχουν πολλά χαρτιά στα χέρια τους».

Παρά την προσπάθεια του Τσιγάντε, λίγα λεπτά πριν από τον θάνατό του, να καταστρέψει όλα τα ενοχοποιητικά στοιχεία, τελικά η ιταλική αντικατασκοπεία συνέλεξε πολλά στοιχεία και κατάφερε να συνθέσει έναν κατάλογο εκατό ονομάτων, τα περισσότερα των οποίων όμως ήταν κωδικοποιημένα, έτσι ώστε να μην αξιοποιηθούν από τους Ιταλούς ανακριτές. Παρά τις πολλές έρευνες και ανακρίσεις, ελάχιστες συλλήψεις έγιναν με βάση αυτό το υλικό, ενώ απόρροια του φόνου Τσιγάντε ήταν να απομακρυνθεί, πρόσκαιρα μόνον, από τη θέση του ως αστυνομικού διευθυντή ο Άγγελος Έβερτ, που είχε εμπλακεί επειδή ο Τσιγάντες εμφανιζόταν ως αξιωματικός της Αστυνομίας και κατείχε αντίστοιχη ταυτότητα.

Μετά τον πόλεμο για πολλούς μήνες διενεργήθηκαν από τις ελληνικές υπηρεσίες επίσημες έρευνες (από τον αξιωματικό της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Κοκορέτσα και τον αξιωματικό του Στρατού Π. Μπενηψάλτη) για να διαπιστωθεί ποιος ήταν ο καταδότης του Τσιγάντε, αλλά χωρίς αποτέλεσμα...

Γιατί το ΚΚΕ μετέφερε τις συγκρούσεις στην Αθήνα- ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ 1944

Του Νίκου Μαραντζίδη*

Αρκετά πριν από το τέλος της Κατοχής μέσα στην ηγεσία του ΚΚΕ είχαν εκφραστεί απόψεις πως είχαν ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάληψη της εξουσίας. Αν και οι απόψεις αυτές διέφεραν μεταξύ τους ως προς τη μεθοδολογία που πρόκριναν, δεν χωρεί αμφιβολία πως τα ηγετικά επίπεδα του κόμματος αντιλαμβάνονταν πως πλησίαζε η στιγμή που το ΚΚΕ θα μπορούσε να διεκδικήσει τα ηνία της χώρας.

 Υπό αυτήν την οπτική τα Δεκεμβριανά εντάσσονται στην αλληλουχία μιας σειράς γεγονότων που συνδέονται με το ζήτημα της διαμάχης για τη φυσιογνωμία της εξουσίας στην Ελλάδα της απελευθέρωσης.

 Τα Δεκεμβριανά δεν ήταν μια μεμονωμένη και ξαφνική ένοπλη σύγκρουση, που έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Σε όλη την Ελλάδα από τη Μακεδονία και την Ηπειρο μέχρι την Πελοπόννησο πολύ αιματηρές ένοπλες συγκρούσεις διεξάγονταν ανάμεσα στο ΚΚΕ και τους αντιπάλους του τόσο νωρίτερα όσο και κατά τη διάρκεια της μάχης της Αθήνας.

 Ο εμφύλιος που είχε ξεκινήσει πριν από το τέλος της Κατοχής στην περιφέρεια μεταφέρθηκε τον Δεκέμβριο στο κέντρο. Είναι επίσης αφελές να αντιμετωπίζονται τα Δεκεμβριανά απλώς ως μια αιματοβαμμένη συγκέντρωση που «ξέφυγε». Ο Δεκέμβρης ήταν ένα στρατιωτικό κίνημα οργανωμένο κεντρικά από την ηγεσία του ΚΚΕ, που αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο της κατάληψης της Αθήνας ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1943.

 Η επιλογή της ένοπλης σύγκρουσης αποτέλεσε την απάντηση του KKE στην προοπτική της εξουδετέρωσης του ΕΛΑΣ, του βασικού δηλαδή μηχανισμού, που εξασφάλιζε στο κόμμα εδαφική κυριαρχία και πολιτική επιρροή. Η κατάσταση αυτή δεν υπήρξε γνώρισμα μόνο της Ελλάδας. Την ίδια ακριβώς περίοδο και άλλα κομμουνιστικά κόμματα στην Ευρώπη (Βέλγιο, Γαλλία) αντέδρασαν βίαια στην επιχείρηση αφοπλισμού τους.

 Η ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στην Ελλάδα και τις παραπάνω χώρες ήταν η γεωγραφία: η τεράστια, δηλαδή, παρουσία των αγγλο-αμερικανικών δυνάμεων, που δεν άφησε πολλά περιθώρια αμφισβήτησης του status quo, και όχι η δήθεν σοφία των ηγετών των εκεί ΚΚ.

 Παρότι την αναζήτησε, το ΚΚΕ δεν δέχτηκε υλική υποστήριξη από αδελφά κόμματα. Η ηγεσία του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας αρνήθηκε να αποστείλει τη βοήθεια που λίγο νωρίτερα είχε υποσχεθεί στους Ελληνες. Στις 8 Δεκεμβρίου 1944 ο Βούλγαρος κομμουνιστής Δημητρώφ, αφού προώθησε προς τη Μόσχα αίτημα του ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ Πέτρου Ρούσου για βοήθεια, απάντησε την επόμενη μέρα αρνητικά.

 Οι Βούλγαροι ήταν διατεθειμένοι να βοηθήσουν μόνο εφόσον οι Σοβιετικοί θα συναινούσαν. Ομως, ο ίδιος ο Στάλιν αποκάλεσε ανόητη την επιλογή των Ελλήνων συντρόφων να φύγουν από την κυβέρνηση Παπανδρέου και να αναλάβουν μια δουλειά για την οποία δεν επαρκούσαν οι δυνάμεις τους.

 Τελικά, το ΚΚΕ ηττήθηκε εξαιτίας της βρετανικής παρέμβασης, της οποίας τη δυναμική είχε εξαρχής υποτιμήσει. Από την άλλη πλευρά, για τις ελληνικές αστικές δυνάμεις, η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε ένα τραύμα και μακροχρόνιο ταμπού: η χώρα είχε διασωθεί από τον κομμουνισμό χάρη στην ξένη επέμβαση.

 Είναι απολύτως ορθό πως τα Δεκεμβριανά αποτέλεσαν την κολυμβήθρα του Σιλώαμ, μέσα στην οποία αναβαπτίστηκαν ως εθνικόφρονες κάθε λογής δωσίλογοι. Εξαιρέθηκαν της εθνικής αναβάπτισης οι σλαβόφωνοι συνεργάτες των Βουλγάρων, έναντι των οποίων το ελληνικό κράτος υπήρξε πολύ αυστηρό.

 Αντίθετα, το ΚΚΕ επέδειξε γι” αυτή την κατηγορία δωσιλόγων μεγάλη επιείκεια και διάθεση λήθης, ιδιαίτερα κατά τα έτη 1946-1949 όταν και ο ΔΣΕ χρειαζόταν αντάρτες. Τελικά, η κάθε πλευρά σιώπησε για τους «δικούς της» δωσιλόγους.

 Η συμφωνία της Βάρκιζας επισφράγισε την ήττα του ΚΚΕ στη μάχη της Αθήνας. Η συμφωνία αυτή αποτέλεσε έναν αξιοπρεπή συμβιβασμό κάτω από τις δεδομένες συνθήκες. Παρά τα σοβαρά προβλήματα που εμφανίστηκαν στην εφαρμογή της και την υπονόμευσή της από διάφορες πλευρές, η συμφωνία της Βάρκιζας επέτρεπε θεωρητικά στο ΚΚΕ να αναδιοργανωθεί και να λειτουργήσει σε καθεστώς πλήρους νομιμότητας, γεγονός που είχε να συμβεί από το 1936.

 Ομως σύντομα, στο μυαλό της ηγεσίας του ΚΚΕ θα εδραιωνόταν η προοπτική μιας νέας σοβαρής αναμέτρησης.

*Αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα και στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας.

 Πηγή: http://emfilios.blogspot.gr/2012/12/1944.html

Για την μάχη της Πόρτας που έδωσε (;) ο ΕΛΑΣ με τους Ιταλούς

 Ο αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ, Στέφανος Σαράφης, στο βιβλίο του "Ο ΕΛΑΣ" περιγράφει την δράση της συγκεκριμένης αντάρτικης οργάνωσης. Αναφέρεται σε διάφορες μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ, σύμφωνα με τον ίδιο πάντα.
 Μία από αυτές τις μάχες ήταν και η μάχη της Πόρτας που έγινε 8-10 Ιουνίου 1943 στην Θεσσαλία μεταξύ Ιταλών και ελασιτών.

 Η αρχική περιγραφή της μαχης απ΄τον Σαράφη στο βιβλίο του είναι η παρακάτω στην σελ.132:

  Μιλάει για απώλειες 500 αντρών (νεκροί και τραυματίες) απ΄την πλευρά των Ιταλών.


 Παρακάτω όμως γράφει στην σελ.447:

 
 Εδώ όμως μιλάει για απώλειες 700 αντρών για τους Ιταλούς.


 Tι αξιοπιστία μπορεί να έχει κάποιος που στο ίδιο του το βιβλίο αντιφάσκει σχετικά με  τις απώλειες που ισχυρίζεται ότι προκάλεσε στον εχθρό του;

Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτά είναι λεπτομέρειες.
Αυτές οι λεπτομέρειες όμως είναι που καταδεικνύουν την (α)φερεγγυότητα και την (αν)αξιοπιστία ενός αξιωματικού που μετά την ξεφτίλα που υπέστη απ΄τους ελασίτες (βλ.εδώ), αναγορεύτηκε σε "αρχιστράτηγο του ΕΛΑΣ".

 Δύο ενδιαφέροντα στοιχεία για την συγκεκριμένη μάχη είναι τα εξής:
 - Σύμφωνα με τον Σαράφη, 250-300 αντάρτες του ΕΛΑΣ κατάφεραν και συγκράτησαν 4000 βαριά οπλισμένους Ιταλούς, προξενώντας τους μάλιστα τόσο μεγάλες απώλειες (500, 700, ή και κανα χιλιάρικο αμα λάχει). Το αν και κατά πόσον αυτό ήταν εφικτό, το αφήνουμε στην κρίση του καθενός.
- Αφού αυτή ήταν η πιο μεγάλη μάχη του ΕΛΑΣ  μέχρι τότε, δεν θα έπρεπε κάποιος εκ του τριμελούς αρχηγείου του ΕΛΑΣ (Σαράφης, Βελουχιώτης, Τζήμας) να ήταν παρών και να συντονίζει τον αγώνα; Κανείς τους όμως δεν ήταν.


 Τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν στο λογικό συμπέρασμα ότι η συγκεκριμένη μάχη ήταν πολύ μικρότερης έκτασης απ'ότι θέλουν οι αριστεροί να λένε. Οι απώλειες των Ιταλών σίγουρα είναι προϊόν φαντασίας του Σαράφη που άλλωστε ήταν απών και ενημερώθηκε τηλεφωνικά για την εξέλιξη της όποιας μάχης έγινε.


 Για την μάχη της Πόρτας έγραψε και ο εδεσίτης Μιχάλης Μυριδάκης στο έργο του "Οι αγώνες της φυλής", σελ.274:
  "Εις τα στενά της Πόρτας, ορεινότατη τοποθεσία, ο ΕΛΑΣ διέδιδε ότι θα αντιμετωπίσει τους Ιταλούς και προς τούτο εγκατέστησε εκεί 15-18 αντάρτες. Όταν η εμπροσθοφυλακή των Ιταλών εφάνη προ των στενών αυτών η ομάς αυτή έβαλεν εναντίον των ανερχόμενων Ιταλών και από αποστάσεως 1000-1500 μέτρων, ρίψασα όχι περισσότερους των 50-100 πυροβολισμών και κατόπιν απεσύρθη και αυτή προς το μέρος όπου ήταν και οι άλλοι ελασίται και συγκεκριμένως προς την Παληοκαρυά.
 (...)
 Κανείς αναμφισβητήτως απ΄τον ΕΛΑΣ δεν πολέμησε, και πολύ δικαίως, αφού ο αρχηγός τους συνταγματάρχης Σαράφης ουδεμίαν προσοχή έδωσε όταν επληροφορείτο τα γεγονότα και φυσικό ήταν να μην περιμένει διαφορετική στάση απ'τους απλούς αντάρτες"



 Χωρίς περισσότερα σχόλια, ο καθένας ας κρίνει τι πραγματικά έγινε τότε.
 

Προκλητική αλλοίωση της ιστορικής αλήθειας απ'τον αριστερό "αντιστασιακό" και συγγραφέα Ανδρέα Κέδρο

Ο Ανδρέας Κέδρος είναι πρώην αντιστασιακός και αριστερός ιστορικός συγγραφέας, γνωστός κυρίως για το έργο του "Η ελληνική αντίσταση 1940-1944". Είναι από αυτούς που με τα γραπτά τους άφησαν το στίγμα τους στην μεταπολιτευτική ιστοριογραφία που αναφέρεται στην κατοχή και την αντίσταση.

 Ξεφυλλίζοντας το δίτομο προαναφερθέν βιβλίο του, παρατηρήσαμε κάποιες αναφορές του συγγραφέα που αν μη τι άλλο ξενίζουν.

 Στις σελ.227-230  του α΄ τόμου αναφέρεται στην ΠΕΑΝ και στην ανατίναξη της ΕΣΠΟ με κολακευτικά λόγια για τους συντελεστές της επιχείρησης. Αυτό εκ πρώτης όψεως δείχνει παράδοξο για έναν αριστερό, αφού ως γνωστόν το ΚΚΕ είχε καταδικάσει την ανατίναξη της ΕΣΠΟ χαρακτηρίζοντάς την προβοκάτσια. Είναι επίσης γνωστό ότι οι σχέσεις του ΕΑΜ με την ΠΕΑΝ και τις άλλες αθηναϊκές αντιστασιακές οργανώσεις δεν ήταν καθόλου καλές. 

 Αυτό το παράδοξο όμως εξηγείται, αν διαβάσουμε την παρακάτω φράση του στην σελ.228:

 Ουσιαστικά θεωρεί την ΠΕΑΝ ως πρόδρομο της κομμουνιστικής ΕΠΟΝ!!! Αυτό φυσικά είναι σχιζοφρενικός ισχυρισμός που ουδεμία σχέση έχει με την αλήθεια. Οπότε είτε ο συγγραφέας ήταν τελείως άσχετος, είτε έγραφε συνειδητά ψέματα. Διαλέγουμε το δεύτερο.

Παρακάτω στην σελ. 231 γράφει:

 

 Η ΥΒΕ ουδέποτε διαλύθηκε απ΄τον ΕΛΑΣ (δεν θα μπορούσε άλλωστε να συμβεί αυτό αφού δεν διέθετε ένοπλα τμήματα), απλά μετονομάστηκε σε ΠΑΟ το καλοκαίρι του 1942. Η ΠΑΟ ναι, αργότερα διαλύθηκε απ΄τα χτυπήματα του ΕΛΑΣ.

 Η οργάνωση Ε.Σ (ονομαζόταν Ελληνικός Στρατός και όχι Εθνικός Στρατός, όπως ανακριβώς γράφει ο Κέδρος) της Πελοποννήσου ουδέποτε ενισχύθηκε καθ’οιονδήποτε τρόπο απ΄τους κατακτητές. Αντιθέτως συνεργαζόταν με την βρετανική στρατιωτική αποστολή, ενώ είχε υπογράψει και σύμφωνο συνεργασίας με τον ΕΛΑΣ στο Δυρράχι τον Αύγουστο του 1943, πρωτού διαλυθεί από αυτόν στα πλαίσια της γνωστής προσπάθειας μονοπώλησης της αντίστασης απ΄τους κομμουνιστές. 

 Αυτή η προσπάθεια απαξίωσης του μη-κομμουνιστικού αντάρτικου της Πελοποννήσου φαίνεται και στην παρακάτω φράση του στην σελ.86 του β' τόμου:

Παρακάτω βέβαια στην σελ.88 παραδέχεται ότι υπήρχαν κάποιοι μικροί σχηματισμοί:

 

 Μόνο που και πάλι είναι ανακριβής. 
Ο Παπαδόγγωνας μπορεί να είχε σχέσεις με τον Ε.Σ αλλά ποτέ δεν ηγήθηκε κανενός αντάρτικου σχηματισμού. Ενώ λέει ότι ο Κοκκώνης εντάχθηκε αργότερα στα Τάγματα Ασφαλείας, παραλείπει να αναφέρει την προγενέστερη αιματηρή διάλυση της αντάρτικης ομάδας του απ΄τον ΕΛΑΣ. Δεν λέει επίσης τίποτα για τα γεγονότα της Αχαϊας, του Φαρμακά, της Ολυμπίας, του Ταϋγέτου κτλ όπου διαλύθηκαν απ΄τον ΕΛΑΣ ανεξάρτητες αντάρτικες ομάδες ή τμήματα του Ε.Σ. 

 Μετά ο συγγραφέας αποφασίζει να ασχοληθεί με την Μακεδονία. Γράφει στην σελ.91:

 

  















Εδώ χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα:

  
- Ο Κέδρος ανακάλυπτε το 1943 τμήματα της ΠΑΟ στην βουλγαροκρατούμενη ζώνη, και ειδικότερα στο Μποζ-Νταγ…  Εκτός τόπου και χρόνου.

- Ανακάλυψε ότι την ΠΑΟ διεύθυνε ο Μιχάλαγας… ο οποίος όμως ήταν ένας τοπικός οπλαρχηγός της ΠΑΟ πολλές δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, στην Κοζάνη.

 - Ανακάλυψε επίσης ότι ο Αντών Τσαούς ήταν "πότε με την ΠΑΟ και πότε με τον ΕΛΑΣ", ενώ είναι γνωστό ότι ο Τσαούς Αντών αρχικά ήταν ανεξάρτητος οπλαρχηγός και αργότερα επικεφαλής των ΕΑΟ
 - Αναφερόμενος στον καπεταν-Οδυσσέα που έδρασε στον Έβρο, ξεχνάει να πει ότι αυτός ο εξτρεμιστής ήταν κομμουνιστής… Αν δεν το ήξερε, ας διάβαζε τουλάχιστον άλλους συντρόφους του που το λένε καθαρά.

 Απ΄το παραλήρημα του Κέδρου δε ξέφυγαν φυσικά ούτε οι αξιωματικοί του 5/42:

 Διαβάζουμε στην σελ.136:

 

 Ναι μεν η 5^η ταξιαρχία του ΕΛΑΣ έστελνε τελεσίγραφα στον Ψαρρό για να τους παραδώσει τους Δεδούση-Καπετζώνη αλλά πουθενά δεν γινόταν νύξη για επαφές των τελευταίων με τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας.

Και συνεχίζει απτόητος στην σελ.139:

 

Καταρχήν εντύπωση προκαλεί η μαρτυρία του ότι τους μετέφεραν καμιόνια στην Άμφισσα .. Ήταν εκεί και το είδε;

 Λοιπόν, για να μιλήσουμε σοβαρά:

- Η Άμφισσα δεν είχε Τάγματα Ασφαλείας.

- Ο Καπετζώνης την εποχή εκείνη ήταν ταγματάρχης και όχι λοχαγός. Μετά την διάλυση του 5/42 πέρασε κατευθείαν με βενζινόπλοιο απέναντι στην Πελοπόννησο, και αργότερα εντάχθηκε στο Σύντάγμα Ευζώνων Πατρών. Αργότερα πέρασε στο Τάγμα Ευζώνων της Ναυπάκτου.

- Ο Παπαβασιλείου την εποχή εκείνη ήταν αντισυνταγματάρχης και όχι λοχαγός. Πέρασε και αυτός απέναντι στην Πάτρα αλλά δεν εντάχθηκε στο Σύνταγμα Ευζώνων.

- Ο Δεδούσης μετα κόπων και βασάνων κινήθηκε αρχικά προς την Άμφισσα και μετά στην Αθήνα όπου συνελήφθη και φυλακίστηκε απ΄τους Γερμανούς.

 Ο κατάλογος με τα μαργαριτάρια του αντιστασιακού-συγγραφέα Ανδρέα Κέδρου είναι ατελείωτη και θα μπορούσαμε να σκανάρουμε και να σχολιάζουμε για πολύ ακόμα.

 Ενδεικτικά μόνο παραθέσαμε κάποια αποσπάσματα για να φανεί η (αν)αξιοπιστία ενός χαρακτηριστικού παραδείγματος της αριστερής ιστοριογραφίας…

Ο Ζέρβας, ο ΕΔΕΣ και ο Πλαστήρας

Όταν οι περισσότεροι ακούνε το όνομα Ναπολέων Ζέρβας αυτομάτως τον ταυτίζουνε με τον ΕΔΕΣ και τον θεωρούν ως ιδρυτή και αρχηγό της συγκεκριμένης οργάνωσης.

 Η αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα ήταν ότι ο Ζέρβας ήταν ο αρχηγός του αντάρτικου του ΕΔΕΣ, που από ένα σημείο και μετά έφερε την τυπική επωνυμία Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ). Ο λόγος της μετονομασίας ήταν για να μην ταυτίζονται οι αντάρτικες ομάδες του Ζέρβα με την πολιτική οργάνωση του ΕΔΕΣ Αθηνών που απ΄τις αρχές του 1943 και μετά ταλανιζόταν από εσωτερικές διενέξεις που οδήγησαν στην διάσπασή της και την αποκήρυξη του λεγόμενου στασιαστικού ΕΔΕΣ απ΄τον Ζέρβα. Ουσιαστικά όμως οι αντάρτες του Ζέρβα εθεωρούντο στρατιωτικό σκέλος του ΕΔΕΣ.

 Τυπικά, όμως ο αρχηγός του ΕΔΕΣ δεν ήταν ο Ζέρβας. Τυπικό αρχηγός του ΕΔΕΣ ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας. Αυτό αναφερόταν ρητώς στο καταστατικό του ΕΔΕΣ που δημοσιεύτηκε στον παράνομο τύπο της εποχής στις 9 Σεπτεμβρίου 1941, και έφερε την υπογραφή των Ζέρβα, Σπάη και Σταματόπουλου.

 Η ανάθεση της αρχηγίας του ΕΔΕΣ απ΄τον Ζέρβα στον Πλαστήρα προκαλεί έκπληξη για δύο λόγους:

 - Ο Πλαστήρας ήταν απών. Βρισκόταν στην Γαλλία και δεν είχε καμμία επαφή με την Ελλάδα, ούτε βέβαια γνώριζε ότι κάποιοι τον αναγόρευσαν σε αρχηγό αντιστασιακής οργάνωσης!

 - Οι σχέσεις Ζέρβα-Πλαστήρα δεν ήταν ποτέ καλές. Κάθε άλλο. Ο Πλαστήρας αντιπαθούσε τον Ζέρβα, ενώ και ο δεύτερος τον είχε καταδιώξει επί δικτατορίας Πάγκαλου.

 Ξαφνικά όμως μες στην Κατοχή εμφανίζεται ο Ζέρβας ουσιαστικά ως εκπρόσωπος του Πλαστήρα! Αυτό ο Ζέρβας δεν το έκανε κατά τύχη, ούτε έχασε τα λογικά του. Απλά με την προβολή του ονόματος του Πλαστήρα ως αρχηγού του ΕΔΕΣ κατάφερε να αποκτήσει ερείσματα στους απότακτους (λόγω του κινήματος του 1935) βενιζελικούς αξιωματικούς που ήταν στην πλειοψηφία τους φιλο-πλαστηρικοί. Αυτό το κατάφερε. Παράλληλα, και επειδή το όνομα του Πλαστήρα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους προσφυγικούς πληθυσμούς, ευελπιστούσε να αποκτήσει ο ΕΔΕΣ λαϊκό έρεισμα στις συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Αυτό δεν κατέστη εφικτό λόγω των εσωτερικών προβλημάτων του ΕΔΕΣ Αθηνών, και της αποτελεσματικότερης κομμουνιστικής προπαγάνδας.

 Έτσι ο Ζέρβας κατάφερε -όχι για πολύ-να θεωρείται ουσιαστικά ο εκπρόσωπος του δημοφιλούς Πλαστήρα στην Ελλάδα, και να συσπειρώσει δίπλα του πολλούς πλαστηρικούς. Άλλοι βέβαια, όπως οι Σοφούλης και Γονατάς τον έβλεπαν με δυσπιστία.

 Λίγες εβδομάδες μετά την δημοσίευση του καταστατικού του ΕΔΕΣ, κατέφτασε στην Αθήνα απ΄την Γαλλία όπου ήταν με τον Πλαστήρα, ο Κομνηνός Πυρομάγλου. Μέσω πλαστηρικών κύκλων έρχεται σε επαφή με τον Ζέρβα. Ο Ζέρβας αφού συναντήθηκε μαζί του και συμφώνησαν να συνεργαστούν, άφησε να διαρρεύσει ότι ο Πυρομάγλου έφερε μαζί του επιστολή του Πλαστήρα που εξουσιοδοτεί τον Ζέρβα να τον εκπροσωπεί στην Ελλάδα.

Τέτοια επιστολή δεν υπήρχε. Ο Πυρομάγλου είχε πάνω του επιστολές του Πλαστήρα, αλλά δεν είχε κανένα σχετικό πληρεξούσιο. Επρόκειτο για ένα ακόμα τέχνασμα του Ζέρβα προκειμένου να γίνει αποδεκτός σαν ηγέτης των πλαστηρικών στην Ελλάδα. Μάλιστα, ο Πλαστήρας έστειλε δύο χρόνια μετά, ένα γράμμα στον Γονατά (εκ των υπευθύνων της διάσπασης του ΕΔΕΣ Αθηνών) με τον οποίο τον εξουσιοδοτούσε να είναι ο εκπρόσωπός του στην Ελλάδα.

 Παρά τα παραπάνω τεχνάσματα του Ζέρβα, μετά την έξοδό του στο αντάρτικο τον Ιούλιο του 1942 τα εσωτερικά προβλήματα του ΕΔΕΣ βγήκαν στην επιφάνεια με τα γνωστά αποτελέσματα. Απείλησαν μάλιστα ακόμα και τον αντάρτικο αγώνα του Ζέρβα, αλλά εκείνος απεδείχθη πολύ έξυπνος για να την πατήσει. Η ουσία είναι ότι με την προβολή του Πλαστήρα πέτυχε, προσωρινά έστω κάποια σημαντικά οφέλη.

Όλα αυτά μπορεί να φαντάζουν σε κάποιον ως απρεπής και ανειλικρινής στάση εκ μέρους του Ζέρβα. Μπορεί και να είναι. Την εποχή εκείνη όμως δεν υπήρχε το παραμικρό περιθώριο για ιπποτισμούς και επιδείξεις ειλικρίνειας. Όποιος πήγαινε με το σταυρό στο χέρι, ήταν χαμένος από χέρι. Ο Ζέρβας το κατάλαβε εγκαίρως αυτό, γι’αυτό και βγήκε νικητής.

 Πηγή: "Εθνική αντίσταση και κοινωνική επανάσταση" του Ηρακλή Πετιμεζά.